Mọi loại vắc-xin COVID-19 đang được phát triển
đều hướng tới tạo miễn dịch đối với vi rút SARS-CoV-2
bằng cách tạo đáp ứng miễn dịch với các kháng nguyên
thường là những gai protein đặc trưng trên vỏ ngoài của virus.
[VẮC-XIN SỐNG GIẢM ĐỘC LỰC]
Cách thức của vài loại vắc-xin truyền thống
là biến đổi vi rút, để làm vi rút yếu đi hoặc bị vô hiệu hóa.
Để khi được đưa vào cơ thể,
có thể tạo đáp ứng miễn dịch với kháng nguyên
mà không để vi rút gây bệnh.
Khi hệ miễn dịch tiếp xúc với vi rút đã suy yếu,
các cơ chế phòng vệ,
như các kháng thể và tế bào lympho T của cơ thể
sẽ tấn công vi rút hoặc những tế bào nhiễm vi rút.
Trong quá trình đó, các tế bào chuyên biệt sẽ ghi nhớ đặc điểm của kháng nguyên
và chuẩn bị hệ miễn dịch để sản xuất tế bào và kháng thể
nhanh chóng tấn công các protein này.
Nên ở lần tiếp xúc kế tiếp của người này với cùng vi rút đó,
hệ miễn dịch sẽ sẵn sàng đánh bại vi rút.
[VẮC-XIN TIỂU ĐƠN VỊ PROTEIN]
Thay vì dùng toàn bộ vi rút,
có thể kích hoạt hệ miễn dịch bằng cách chỉ dùng một phần của vi rút,
như những gai protein chẳng hạn.
Những vắc-xin tiểu đơn vị này
có lợi thế về giá thành và quy trình sản xuất
và không thể gây bệnh
vì một phần của vi rút không có khả năng lây nhiễm tế bào chủ.
Tuy nhiên, chúng khó bị các tế bào miễn dịch nhận ra hơn
khi tấn công các tế bào đã nhiễm bệnh,
tức là chúng kích hoạt các đáp ứng miễn dịch yếu hơn.
Do vậy,
vắc-xin tiểu đơn vị thường có thành phần hóa học được gọi là tá dược,
được chế biến nhằm kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh hơn
và cũng có thể cần đến các mũi tiêm nhắc lại.
Không phải mục tiêu của mọi vắc-xin đều là đưa kháng nguyên vào cơ thể.
Một số sử dụng tế bào của cơ thể bệnh nhân
để tự sản xuất kháng nguyên.
Ví dụ như vắc-xin véc tơ vi rút và vắc-xin mRNA
Mục đích của cả hai loại trên là đưa một đoạn mã di truyền ngắn
lấy từ mầm bệnh mục tiêu,
mà trong trường hợp này là vi rút SARS-CoV-2 gây bệnh COVID-19,
vào tế bào của bệnh nhân.
Bằng cách lấy quyền kiểm soát các cơ chế tế bào,
những loại vắc-xin này bắt chước cách nhân bản thông thường của vi rút
khi lây nhiễm tự nhiên.
Nhưng thay vì nhân bản vi rút,
các tế bào chỉ sản xuất một lượng lớn kháng nguyên
về sau này sẽ kích hoạt đáp ứng ứng miễn dịch mạnh mẽ.
[VẮC-XIN VÉC TƠ VI RÚT]
Vắc-xin véc tơ vi rút làm được điều này
bằng cách đưa một đoạn mã di truyền của kháng nguyên vào một vi rút vô hại,
đóng vai trò như một hệ thống vận chuyển hiệu quả
để đưa mã di truyền đó vào tế bào mà không gây bệnh.
Tuy rất khó sản xuất, song vắc-xin véc tơ vi rút
có thể kích hoạt các đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ
mà không cần tá dược.
Theo lý thuyết, một loại véc-tơ vi rút có thể dùng để vận chuyển mã
cho một loạt kháng nguyên khác nhau,
điều này có thể giúp tăng tốc độ sản xuất vắc-xin.
[VẮC-XIN AXIT NUCLEIC]
Vắc-xin axit nucleic, giống như vắc-xin mRNA và vắc-xin DNA,
cũng bao gồm việc đưa mã di truyền vào tế bào để sản xuất kháng nguyên.
Nhưng thay vì dùng vi rút để vận chuyển,
những vắc-xin này đi con đường trực tiếp hơn
đó là đưa mã di truyền thẳng vào tế bào
khi được gắn vào một phân tử
hoặc được nhét vào các tế bào bằng "súng bắn gen."
Sản xuất các vắc-xin này thường nhanh và rẻ,
nhưng đây là công nghệ còn khá mới.
Với hàng trăm loại vắc-xin COVID-19 đang được phát triển,
có khả năng sẽ cần kết hợp các phương thức khác nhau
để ngăn chặn sự lây lan toàn cầu của vi rút corona.
và kết thúc đại dịch.
Người dịch: Hòa Phạm Người hiệu đính: Nguyệt Nguyễn