1995 թ․-ին,
ես սովորում էի համալսարանում,
և իմ ընկերուհու հետ ճամփորդում էի
Պրովիդենս, Ռոդ Այլենդից դեպի
Պորտլենդ, Օրեգոն։
Գիտեք, մենք երիտասարդ էինք ու գործազուրկ,
այդ պատճառով ընտրել էինք ճանապարհ, որն անցնում էր
նահանգային այգիների և
ազգային անտառների միջով,
կարճ ասած` ընտրել էինք հնարավոր ամենաերկար ճանապարհը։
Հարավային Դակոտայում ինչ-որ տեղ,
ես շրջվում եմ դեպի իմ ընկերուհին,
և տալիս մի հարց,
որն ինձ տանջում էր
3000 կմ-ի ընթացքում։
«Ի՞նչ է նշանակում այդ չինական հիերոգլիֆը, որ անընդհատ տեսնում եմ ճանապարհին»։
Իմ ընկերուհին ապշած նայում է ինձ վրա։
Առաջին շարքում նստած պարոնը
կատարյալ ընդօրինակում է այդ հայացքը։
(Ծիծաղ)
Ես շարունակում եմ․ «Դե գիտես,
բոլոր այն նշանները, որ մենք տեսնում ենք,
որոնց վրա չինական հիերոգլիֆ է պատկերված»։
Նա շարունակում է զարմացած նայել ինձ վրա մի քանի վայրկյան,
և ապա սկսում է ծիծաղել,
քանի որ հասկանում է, թե ինչի մասին եմ խոսում։
Եվ ահա թե ինչի մասին էի ես խոսում։
(Ծիծաղ)
Ահա, պիկնիկի տարածք խորհրդանշող հայտնի չինական հիերոգլիֆը։
(Ծիծաղ)
Ես անցկացրել եմ իմ կյանքի վերջին հինգ տարին,
մտածելով այն իրավիճակների մասին,
որոնք սրան շատ նման են․
թե ինչու ենք մենք երբեմն սխալ մեկնաբանում
մեր շուրջն եղած նշանները,
և ինչպես ենք մենք վարվում, երբ դա տեղի է ունենում,
և ինչ է այդ ամենն ասում մեր մարդկային էության մասին։
Այլ կերպ ասած` ինչպես Քրիսն է ասում,
ես անցկացրել եմ իմ վերջին հինգ տարին
սխալ լինելու մասին մտածելով։
Դուք կարող եք զարմանալ, որ ես այսպիսի տարօրինակ կարիերայի ուղի եմ բռնել,
բայց իրականում ես մեծ առավելություն ունեմ՝
մրցակցության բացակայություն։
(Ծիծաղ)
Իրականում, մեզանից շատերն ամեն բան անում են,
որպեսզի խուսափեն սխալ լինելու մասին մտածելուց,
կամ առնվազն խուսափեն այն մասին մտածելուց,
որ մենք ինքներս կարող է սխալ լինենք։
Տեսականորեն մենք շատ լավ դա հասկանում ենք։
Մենք բոլորս գիտենք, որ այս սենյակում բոլորը սխալներ են գործում։
Մարդկային տեսակը, ընդհանուր առմամբ, սխալվում է, դա նորմալ է։
Բայց երբ հերթը հասնում է ինձ, հենց այս պահին,
բոլոր այն համոզմունքներին, որ ես ունեմ,
այստեղ ներկա ժամանակում,
տեսականորեն սխալ լինելու մասին հանկարծակիորեն
հօդս են ցնդում,
և ես չեմ կարող անգամ պատկերացնել մի բան, որի մասին սխալվում եմ։
Եվ ահա թե ինչում է խնդիրը, մենք բոլորս ապրում ենք ներկա ժամանակում։
Մենք գնում ենք հանդիպումների ներկա ժամանակում,
մենք արձակուրդ ենք գնում ներկա ժամանակում,
մենք ընտրությունների ենք գնում և քվեարկում ներկա ժամանակում։
Փաստացիորեն, մենք բոլորս ապրում ենք մեր կյանքը,
պարփակված մեր սեփական իրավացիության
մի փոքր փուչիկի մեջ։
Կարծում եմ, որ դա խնդիր է։
Կարծում եմ, որ դա խնդիր է մեզանից յուրաքանչյուրի համար, որպես անհատ,
մեր անձնական և մասնագիտական կյանքում,
ինչպես նաև մեզ բոլորիս համար, միասին վերցրած` որպես հասարակություն։
Այսպիսով, այսօր ես ուզում եմ,
նախ, խոսել այն մասին, թե ինչու ենք մենք պարփակված
սեփական իրավացիության համոզմունքի մեջ։
Եվ ապա, թե ինչու է դա խնդիր հանդիսանում։
Եվ վերջապես, ես ուզում եմ համոզել ձեզ,
որ միանգամայն հնարավոր է,
հաղթահարել այդ զգացմունքը,
և եթե դուք կարողանաք անել դա,
դա կլինի ամենահիանալի,
բարոյական, ինտելեկտուալ և ստեղծագործական քայլը, որը դուք կարող եք անել։
Ինչու՞ ենք մենք պարփակված
սեփական իրավացիության զգացմունքի մեջ։
Պատճառներից մեկը կապ ունի սխալ լինելու զգացմունքների հետ։
Թուլ տվեք մի բան հարցնել ձեզ,
կամ թույլ տվեք մի բան հարցնել ձեզ, քանի որ դուք հենց այստեղ եք։
Ինչպե՞ս ես դուք ձեզ զգում
երբ սխալվում եք։
Ահավոր։ Շատ վատ։
Շփոթված։ Լավ, հիանալի է։
Սարսափելի, շատ վատ, շփոթված,
շնորհակալ եմ, դրանք հրաշալի պատասխաններ են,
բայց դրանց մեկ այլ հարցի պատասխաններ են։
Դուք պատասխանում եք հետևյալ հարցին․
Ի՞նչ եք զգում, երբ գիտակցում եք, որ սխալ եք։
(Ծիծաղ)
Գիտակցումը, որ դուք սխալ եք, կարող է ձեզ ստիպել զգալ այդ ամենը և էլի ուրիշ բաներ էլ, ճի՞շտ է։
Նկատի ունեմ, դա կարող է լինել կործանիչ, բացահայտման նման,
այն կարող է իրականում զվարճալի լինել,
ինչպես օրինակ չինական հիերոգլիֆի իմ հիմար սխալը։
Բայց պարզապես սխալ լինելը
որևէ զգացմունք չի առաջացնում։
Ահա մի անալոգիա։
Հիշում եք Loony Tunes-ի այն մուլտֆիլմը,
որտեղ մի խեղճ դաշտագայլ
միշտ հետապանդում է բայց երբեք չի կարողանում հասնել մի թռչնակի։
Մուլտֆիլմի գրեթե բոլոր դրվագներում,
մի պահ կա, երբ դաշտագայլը վազում է թռչունի հետևից,
և թռչունը վազում է ժայռից անդին,
ինչը նորմալ է, քանի որ նա թռչուն է և կարող է թռնել։
Բայց դաշտագայլը իր հետևից է վազում։
Եվ ահա թե ինչն է զվարճալի,
համենայն դեպս երբ դուք վեց տարեկան եք,
որ դաշտագայլը նույնպես խնդիր չունի։
Նա շարունակում է վազել,
մինչ այն պահը, երբ ներքև է նայում
և գիտակցում է, որ օդում է գտնվում։
Հենց այդ ժամանակ էլ նա վայր է ընկնում։
Երբ մենք սխալվում ենք,
բայղ դեռ չենք գիտակցել դա,
մենք նման ենք այդ դաշտագայլին,
երբ նա վազում է օդում, բայց դեռ ներքև չի նայել։
Մենք արդեն սխալվել ենք,
մենք արդեն խնդիր ունենք,
բայց մենք զգում ենք կարծես ամեն բան լավ է։
Բայց ես պետք է իրականում ուղղեմ իմ մի քիչ առաջ ասածը։
Սխալ լինելը նման է մի բանի,
այն նման է իրավացի լինելուն։
(Ծիծաղ)
Այսպիսով, դա մեկ պատճառ է, կառուցվածքային պատճառ,
որը ստիպում է մեզ պարփակված մնալ սեփական իրավացիության համոզմունքի մեջ։
Ես անվանում եմ դա սխալների հանդեպ կուրություն։
Դեպքերի մեծամասնությունում
մենք չունենք որևէ ներքին ազդանշան,
որը կհուշի մեզ, որ մենք սխալվում ենք,
քանի դեռ շատ ուշ չէ։
Բայց կա նաև երկրորդ պատճառը, որը ստիպում է մեզ միշտ իրավացի գտնվելու համոզմունքն ունենալ,
և այն վերաբերում է մեր հասարակության մշակույթին։
Հիշեք մի պահ ձեր դպրոցական տարիները։
Դուք նստած եք դասարանում,
և ձեր ուսուցիչը բաժանում է ստուգողական աշխատանքները,
և դրանցից մեկն այսպիսի տեսք ունի։
Սա իմը չէ, ի դեպ։
(Ծիծաղ)
Եվ ահա դուք դպրոցում եք,
և դուք հստակ գիտեք, թե ինչպիսի կարծիք կազմել
այն երեխայի մասին, ով գրել է այդ ստուգողական աշխատանքը։
Նա հիմար է, անախորժություններ է ստեղծում,
երբեք չի անում իր տնային աշխատանքը։
Եվ այդպես, մինչ դուք դառնում եք իննը տարեկան,
դուք արդեն սովորրում եք, նախ,
որ մարդիկ, ովքեր սխալներ են անում
ծույլ, անպատասխանատու հիմարներ են,
և երկրորդ,
որ կյանքում հաջողության հասնելու գրավականը
սխալներից զերծ մնալն է։
Մենք շատ լավ սովորում ենք այդ վատ դասը։
Եվ մեզանից շատերը,
և ես կասկածում եմ, որ մեզանից շատերը, հատկապես այս սենյակում,
այդ դասից քաղում են այն միտքը, որ պետք է դառնալ
կատարյալ միայն հինգերով սովորող աշակերտ,
պերֆեկցիոնիստ, գերազանցիկ։
Ճի՞շտ եմ ասում,
պր․ Գլխավոր տնօրեն, աստրոֆիզիկ, մարաթոնային վազքի մասնակից։
(Ծիծաղ)
Ինչպես պարզվում է, դուք բոլորդ գլխավոր տնօրեններ, աստրոֆիզիկներ և մարաթոնային վազքի մասնակիցներ եք։
Շատ լավ։
Բայց այդ դեպքում մենք սկսում ենք սարսափել
նույնիսկ այն մտքից, որ ինչ-որ տեղ սխալվել ենք։
Քանի որ, մենք գիտենք,
որ սխալվելը
նշանակում է, որ մեզ հետ ինչ-որ բան այն չէ։
Այդպիսով, մենք պարզապես պնդում ենք, որ մենք ճիշտ ենք,
քանի որ դա նշանակում է, որ մենք խելացի ենք, պատասխանատու,
ողջախոհ և հուսալի։
Թույլ տվեք մի պատմություն պատմել։
Մի քանի տարի առաջ,
մի կին դիմեց Beth Israel Deaconess բժշկական կենտրոն` վիրահատության համար։
Beth Israel-ը Բոստոնում է։
Այն Հարվարդի հիվանդանոցն է,
երկրում ամենալավ հիվանդանոցներից մեկն է։
Այսպիսով, այդ կնոջը վիրահատում են։
Նրան անզգայացնում են, վիրաբույժը կատարում է իր աշխատանքը,
դնում է կարերը և ուղարկում հիվանդին իր սենյակ՝ ապաքինման։
Ամեն բան կարծես թե լավ է։
Կինն արթնանում է, նայում է ինքն իրեն,
և հարցնում․ «Ինչու՞ է իմ մարմնի սխալ կողմը վիրակապերի մեջ»։
Իսկ վիրակապված է նրա սխալ կողմն այն պատճառով,
որովհետև վիրաբույժը վիրահատել է
նրա ձախ ոտքը, աջի փոխարեն։
Երբ հիվանդանոցի առողջապահության որակի փոխնախագահը
պատահարի մասին ելույթ ունեցավ,
նա ասաց մի շատ հետաքրքիր բան։
Նա ասաց․ «Ինչ-ինչ պատճառով,
վիրաբույժը համոզված է եղել,
որ նա հիվանդի ճիշտ կողմում է գտնվում»։
(Ծիծաղ)
Այս պատմությունը ցույց է տալիս,
որ վստահելը մեր այն համոզմունքին,
որ մենք ինչ-որ բանի ճիշտ կողմում ենք գտնվում,
կարող է շատ վտանգավոր լինել։
Իրավացի լինելու ներքին համոզմունքը,
որ մենք բոլորս հաճախ ունենում ենք,
վստահելի խորհրդատու չէ
արտաքին աշխարհում կատարվող իրադարձությունների համար։
Բայց մենք գործում ենք դրան հակառակ,
և բացառում ենք այն հնարավորությունը, որ մենք կարող ենք սխալվել,
և այդ ժամանակ կատարում ենք այնպիսի արարքներ, ինչպես օրինակ,
Մեքսիկայի ծոց ավելի քան 750 միլիոն լիտր նավթ արտանետումը
կամ համաշխարհային տնտեսության ոչնչացումը։
Այսպիսով, սա հսկայական գործնական խնդիր է։
Բայց սա նաև հսկայական սոցիալական խնդիր է։
Մի պահ պատկերացրեք, թե ինչ է նշանակում միշտ իրավացի զգալ։
Դա նշանակում է, որ ըստ ձեզ, ձեր համոզմունքները
լիովին արտացոլում են իրականությունը։
Եվ երբ դուք այդպես եք մտածում,
խնդիր է առաջանում, այն է՝
ինչպես կարող եք բացատրել այն փաստը,
որ որոշ մարդիկ չեն համաձայնվում ձեզ հետ։
Պարզվում է, մեզանից շատերը բացատրում են դա նույն կերպ՝
մի շարք չարաբաստիկ ենթադրություններ անելով։
Առաջին հերթին, երբ ինչ-որ մեկը հայտնում է իր անհամաձայնությունը,
մենք պարզապես ենթադրում ենք, որ նա անտեղյակ է։
Նա չունի այն տեղեկատվությունը, որը մենք ունենք,
և երբ մենք տրամադրենք նրան այդ տեղեկատվությունը,
նա կտեսնի ճշմարտությունը և կմիանա մեր համախոհների բանակին։
Երբ դա տեղի չի ունենում,
երբ պարզվում է, որ մարդիկ ունեն նույն փաստերն ինչ մենք,
բայց միևնույն է տարբեր կարծիք ունեն,
մենք անում ենք մեր երկրորդ ենթադրությունը,
այն է՝ նրանք հիմար են։
(Ծիծաղ)
Նրանք ունեն ամբողջական պատկերն իրենց առաջ,
բայց չափազանց հիմար են, որպեսզի ճիշտ եզրակացություն անեն։
Երբ դա էլ տեղի չի ունենում,
երբ պարզվում է, որ մարդիկ, ովքեր համաձայն չեն մեզ հետ,
ունեն նույն փաստերը ինչ մենք,
և իրենք իրականում բավականին խելացի են,
մենք անում ենք մեր երրորդ ենթադրությունը․
նրանք գիտեն ճշմարտությունը,
և նրանք դիտավորյալ խեղաթյուրում են այն
իրենց չարամիտ նպատակների համար։
Այդպիսով, սա սարսափելի է։
Ճշմարիտ լինելու մեր կախումը
խոչնդոտում է մեզ կանխելու սխալներ,
երբ դա այնքան անհրաժեշտ է մեզ,
ինչը ստիպում է, որ մենք միմյանց հանդեպ սարսափելի վարվենք։
Բայց ինձ համար ամենատարօրինակն
ու ամենաողբերգականն այն է,
որ դրա հետ միասին կորում է մարդկային էակ լինելու ամբողջ իմաստը։
Կարծես մենք ուզում ենք պատկերացնել,
որ մեր ուղեղը նման է թափանցիկ պատուհանի,
և մենք դուրս ենք նայում այդ պատուհանից
և նկարագրում ենք կյանքը։
Մենք ուզում ենք, որ բոլորը նայեն դուրս նույն պատուհանից
և նույն բանը տեսնեն:
Դա այդպես չէ,
և եթե այդպես լիներ` կյանքը շատ ձանձրալի կլիներ:
Ձեր միտքը հրաշալի է ոչ թե նրանով,
որ դուք տեսնում եք աշխարհն այնպես, ինչպես այն կա,
այլ նրանով, որ դուք տեսնում եք աշխարհը յուրահատուկ կերպով:
Մենք կարող ենք հիշել անցյալը,
և մենք կարող ենք մտածել ապագայի մասին,
և մենք կարող ենք պատկերացնել մեզ
մեկ ուրիշ մարդու տեղը մեկ ուրիշ վայրում:
Եվ մենք բոլորս դա տարբեր կերպ ենք անում,
ահա թե ինչու մենք բոլորս կարող ենք նայել նույն գիշերային երկնքին
և տեսնել սա,
ու նաև սա,
և սա։
Եվ այո, այդ նույն պատճառով, մենք նաև սխալվում ենք։
Հազար երկու հարյուր տարի առաջ Դեկարտն ասել է իր հայտնի խոսքերը․
«Ես մտածում եմ, հետևաբար ես գոյություն ունեմ»։
Սուրբ Ավգուստինը, մտածել
և գրել է հետևյալը․ "Fallor ergo sum",
«Ես սխալվում եմ, հետևաբար ես գոյություն ունեմ»։
Ավգուստինը հասկացել է,
որ մեր սխալվելու ունակությունը
ինչ-որ ամոթալի թերություն չէ
մարդկային համակարգում,
այն մի բան չէ, որը մենք կարող ենք ոչնչացնել կամ հաղթահարել։
Այն հիմնովին բնութագրում է մեզ, որպես մարդկանց։
Որովհետև, ի տարբերության Աստծուն,
մենք չգիտենք, թե ինչ է իրականում տեղի ունենում։
Եվ ի տարբերություն մյուս բոլոր էակների,
մենք մոլեգնորեն փորձում ենք գտնել դրա պատասխանը։
Իմ կարծիքով, այդ մոլեգին փնտրտուքը
մեր արդյունավետության և ստեղծարարության
աղբյուրն ու արմատն է։
Անցյալ տարի, որոշ պատճառներից դրդված,
ես շատ հաճախ լսում էի
հանրային ռադիո ալիքի This American Life կոչվող հաղորդումը:
Ես լսում ու լսում էի,
և ինչ-որ մի պահ, ես սկսեցի մտածել,
որ բոլոր պատմությունները սխալ լինելու մասին են:
Եվ իմ առաջին միտքը հետևյալն է․
«Ես գժվել եմ։
Ես վերածվել եմ սխալներով տարված մի գիժ կնոջ։
Ես ամեն տեղ տեսնում եմ սխալներ»,
ինչն այդպես էլ կա իրականում։
Բայց մի քանի ամիս անց,
ես հնարավորություն ունեցա հարցազրույց անցկացնել Իռա Գլասի հետ, ով այդ հաղորդումն է վարում։
Ես ակնարկեցի այդ մասին նրան,
և նա ասաց․ «Չէ, դու ճիշտ ես։
Իրականում,
մենք մեր անձնակազմով կատակում ենք,
որ մեր հաղորդման յուրաքանչյուր դրվագ
ունի նույն կառուցվածքը,
և այն հետևյալն է՝
«Ես կարծում էի, որ այս մի բանը պետք է տեղի ունենա,
բայց դրա փոխարեն տեղի է ունենում մեկ այլ բան»։
«Եվ բանը նրանում է», ասում է Իռա Գլասը, «որ մենք դրա կարիքն ունենք։
Մեզ պետք են այդ պահերը,
զարմանքի և բացահայտման և սխալ գտնվելու պահերը,
որպեսզի ունենանք այդ պատմությունները»։
Եվ մնացած մարդիկ,
մեր ունկնդիրները և ընթերցողները,
նրանք կուլ են տալիս այդ պատմությունները։
Մենք սիրում ենք սյուժեի անսպասելի փոփոխություններ,
շեղող հանգամանքներ և անակնկալ վերջաբաններ։
Երբ խոսքը գնում է պատմությունների մասին,
մենք սիրում ենք սխալվել։
Բայց գիտեք, մեր պատմություններն այդպիսին են,
որովհետև մեր կյանքն այդպիսին է։
Մենք կարծում ենք, որ տեղի է ունենալու մի բան,
բայց դրա փոխարեն մեկ այլ բան է տեղի ունենում։
Ջորջ Բուշը կարծում էր, որ նա գրավելու է Իրաքը,
գտնելու է զանգվածային ոչնչացման զենք,
ազատագրելու է մարդկանց և ժողովրդավարություն է բերելու Միջին Արևելք։
Բայց դրա փոխարեն մեկ այլ բան տեղի ունեցավ։
Եվ Հոսնի Մուբարակը
մտածում էր, որ լինելու է Եգիպտոսի բռնակալը իր ամբողջ կյանքի ընթացքում,
մինչ նա կամ շատ ծեր կդառնա կամ կհիվանդանա
և կփոխանցի իշխանությունն իր որդուն։
Բայց դրա փոխարեն մեկ այլ բան տեղի ունեցավ։
Եվ միգուցե դուք մտածում էիք,
որ մեծանալու եք և ամուսնանաք դպրոցական տարիների ձեր սիրած աղջկան,
և միասին երեխաներ դաստիարակեք։
Բայց դրա փոխարեն մեկ այլ բան տեղի ունեցավ։
Եվ պետք է ասեմ ձեզ,
որ ես մտածում էի, որ գրում եմ մի շատ ձանձրալի գիրք,
մի բանի մասին, որ բոլորն ատում են
մարդկանց մի նեղ խմբի համար, որը երբեք այդպես էլ չի կազմավորվի։
Եվ դրա փոխարեն մեկ այլ բան տեղի ունեցավ։
(Ծիծաղ)
Նկատի ունեմ, դա կյանք է։
Չգիտեմ լավ է դա թե վատ,
բայց մենք ստեղծում ենք այս բոլոր զարմանալի պատմությունները
աշխարհի մասին,
և ապա աշխարհը զարմացնում է մեզ։
Մի նեղացեք, բայց այս կոնֆերանսը
մեր սխալ գտնվելու ունակության
մի անհավատալի հուշարձան է։
Մենք անցկացնում ենք մի ամբողջ շաբաթ
խոսելով նորարարությունների և առաջխաղացման
և բարելավումների մասին,
բայց գիտեք թե ինչու՞ են մեզ անհրաժեշտ այս բոլոր նորարարությունները,
առաջխաղացումները և բարելավումները։
Որովհետև այն ամենի կեսը,
բոլոր այն հրաշալի բաների կեսը, որոնք պիտի փոխեին աշխարհը,
TED 1998 թ-ին,
էհ,
(Ծիծաղ)
իրականում այնպես չաշխատեցին, ինչպես մտածված էր։
(Ծիծաղ)
Ու՞ր է իմ թռչող սարքը, Քրիս։
(Ծիծաղ)
(Ծափահարություններ)
Եվ ահա մենք կրկին այստեղ ենք։
Եվ ամեն բան այդպես էլ տեղի է ունենում։
Մենք մեկ այլ գաղափարով ենք հանդես գալիս։
Մեկ այլ պատմություն ենք պատմում։
Մեկ այլ կոնֆերանս կազմակերպում։
Այս կոնֆերանսի թեման,
ինչպես դուք արդեն հազար անգամ լսել եք,
հրաշքի վերաբացահայտումն է։
Իմ կարծիքով,
եթե դուք իսկապես ուզում եք բացահայտել հրաշալին,
դուք պետք է դուրս գաք
այդ փոքրիկ սեփական իրավացիության պարփակված տարածքից,
նայեք միմյանց,
նայեք տիեզերքի անսահմանությանը,
բարդությանը և
խորհրդավորությանը,
և կարողանաք ասել․
«Ահ, ես չգիտեմ։
Միգուցե ես սխալվում եմ»։
Շնորհակալություն։
(Ծափահարություններ)
Շնորհակալություն։
(Ծափահարություններ)