Pençeleri bir düşünün.
Tüm dünyada çoğunlukla dört uzuvlu hayvanlarda bulunur,
doğanın en çok yönlü aletlerinden biri.
Ayılar pençelerini hem kazmak için hem de savunma için kullanırlar.
Bir kartalın iğne uçlu pençeleri, avının kafatasını delip geçebilir.
Aslanlar devasa pençelerini avlanmak için ani bir şekilde hareket ettirmeden önce
kolay hareket etmek için onları geri çekebilir.
Primatların ataları bile pençeleri evrim geçirip tırnaklara dönüşene dek
bu etkileyici uzuvları ustalıkla kullanırlardı.
Peki evrimsel geçmişimizde bu manikürlü adaptasyona neden olan ne?
Tırnaklar daha keskin kuzenlerinin yapamadığı neyi yapabilirler?
Tırnaklar fosil kalıntılarında yaklaşık 55,8 milyon yıl önce
ilk kez ortaya çıktığında pençeler çoktan 260 milyon yıldan fazladır
memelilerin ve sürüngenlerin atalarında bulunuyordu.
Ama ortaya çıkışları arasındaki zaman uçurumuna rağmen
bu adaptasyonlar aynı evrimsel hikâyenin parçalarını oluşturuyorlar.
Hem tırnaklar hem pençeler keratinden oluşur, keratin ayrıca
boynuzlarda, balık pullarında, toynaklarda ve saçta bulunan sert ve ipliksi protein.
Bu protein keratin matris denen bir sürü dokudan üretilir.
Kan damarlarında ve besinlerde zengin olan
bu protein fabrikası sonsuz bir keratin akımı üretir,
keratinosid denen hücrelere sıkı sıkı sıkıştırılmış durumdadırlar.
Yüksek yoğunluklu hücreler tırnak ve pençeye kendine has sertliği verir.
Tırnaklar pençelerden evrildiklerinden dolayı
her iki adaptasyon da keratinosidi aynı şekilde üretir.
Hücreler matristen büyürler,
öldükleri deriden ortaya çıkıp su geçirmez bir kılıf şeklinde sertleşirler.
İki keratin kaplama arasındaki ana fark
aslında sadece şekilleri,
bu şekilleri de hayvanların parmaklarının ucundaki kemiğin şekline bağlıdır.
Pençelerde keratinosidlerin yatağı dar bir parmak kemiğine uyar,
parmak ucunun etrafını sarmalar
ve koni şekilli bir yapı oluşturmak için dışarı doğru yayılır.
Öte yandan, tırnakları olan hayvanların çok daha geniş parmakları bulunur
ve keratinosidler geniş kemiklerinin sadece üst yüzeyini kaplar.
Tırnaklar, muhtemelen primatların fazla evrimleşip
becerikli parmaklara sahip olmalarının bir yan etkisi olarak soylarını sürdürdü.
Ama primat atalarımızın doğal ortamları hakkında bildiklerimiz göz önüne alınırsa
tırnakların kendi güçlü avantajlarıyla ortaya çıktıkları daha muhtemel.
Orman örtüsünde yaşayan yüksek sayıdaki bu primatların
geniş parmak kemikleri ve devasa parmak tabanları
ince dalları yakalamak için uygundu.
Tırnaklar da bu tutuşu daha da geliştirdi.
Bastırmak için sert bir zemin bularak
primatlar ağaçlara daha fazla ulaşabilmek adına ayak tabanlarını açabilirdi.
Ayrıca, tırnaklar tırmanma sırasındaki basınç değişikliklerini saptamak için
ekstra zemin alanı sağlayarak parmaklarının hassasiyetini geliştirdi.
Hassasiyet ile el becerisinin kombinasyonu
atalarımıza böcekleri, böğürtlenleri ve tohumları yakalamak için
hassas motor becerisi ile ince dalları sımsıkı kavramalarını sağladı.
Tırnakların evrimi ile karşı konulabilir baş parmak ve ayak parmakları
birbirleriyle yakından bağlantılı.
Atalarımız ağaçlardan indikleri zaman
bu esnek beceri karmaşık araçlar yaratıp onları ustalıkla kullanmalarını sağladı.
Geniş parmakların, pençeleri taşıması muhtemel olsa bile
sivri uçları primatların sıradan işleriyle
çakışmış olabilir.
Pençeler bir şeyi delmek için, patlatmak için ve tutmak için uygun
ama pençelerin uçları yakalamayı zorlaştırıyor ve tehlikeli olabilir.
Yine de hem pençeler hem de tırnaklar bazı beklenmedik şekillerde kullanırlar.
Deniz inekleri yiyeceklerini kavramak için tırnaklarını kullanırlar
ve araştırmacılar, fillerin duymasına yardımcı olması için
ayak tırnaklarının zemindeki titreşimi hissettiği görüşündeler.
Bu arada, Madagaskar'daki aye-aye maymunları gibi bazı primatların
tekrar edindikleri pençeleri var, çok uzun olan bu uzantıları
ağaç dallarına ve gövdelerine hafifçe vurmak için kullanırlar,
o sırada da yarasalara benzeyen kulaklarıyla ağaç kovuklarını dinlerler.
Bir aralık olduğunu anlarlarsa ağaca oyuk açarlar
ve iğne gibi olan orta parmaklarıyla ağacı eşelerler.
Hayvanlar aleminde kullanılan tüm tırnaklar ve pençelerin
inanılmaz biçimlerini sadece yüzeysel olarak ele aldık.
Fakat bu adaptasyonlardan hangisi daha iyi?
Bunun cevabını kesin olarak hiçbir zaman açıklığa kavuşturamayabiliriz.