Chris An: Pekala, Jon, bu gerçekten ürkütücü.
Jonathan Haidt: Evet.
CA: Dünya sanki uzun zamandır
görmediğimiz bir konumda.
İnsanlar sadece alışageldiğimiz sağ-sol kutuplaşması
nedeniyle anlaşmazlığa düşmüyorlar.
Olayın derinliğinde daha farklı şeyler var.
Tanrı aşkına neler oluyor ve bu konuma nasıl geldik?
JH: Bu durum farklı.
Daha çok kıyamet hissi uyandıran bir durum var.
Pew şirketi tarafından yapılan araştırmaya göre
karşı taraf için hissettiğimiz şey sadece
onlardan hoşlanmamamız değil; onlardan şiddetle hoşlanmamamız
ve onları ulusumuza bir tehdit olarak görmemiz.
Bu fikirdekilerin sayısı gün geçtikte artıyor ve
bu iki taraf içinde %50'den fazla.
İnsanlar korkmuş durumda
çünkü bu durum eskisinden farklı geliyor, çok daha şiddetli.
Ne zaman sosyal bir yapboza baksam
her zaman ahlaki psikolojinin üç temel prensibini uygularım.
Sanırım bu prensipler burada faydalı olacak.
Siyaseti düşünürken ilk olarak aklınızda bulundurmanız
gereken şey,
bizlerin bir kabileye ait olduğumuzdur.
Bizler kabilecilikten evrildik.
İnsan doğasına dair en basit ve en iyi anlayışlardan biri
şu Bedevi atasözüdür:
"Ben kardeşime karşı,
ben ve kardeşim kuzenimize karşı;
ben, kardeşim ve kuzenlerim, yabancılara karşı."
Kabileleşme büyük toplumlar yaratmamızı ve diğerleriyle
mücadele edebilmek için bir araya gelmemizi sağladı.
Bu bizleri ormanların içinden ve küçük gruplardan dışarı taşıdı
ama bu aslında bitmez bir çatışma demekti.
Sormanız gereken soru:
Toplumumuzun hangi yönleri bu durumu daha acılı yapıyor
veya yatıştırıyor?
CA: Bu çok karanlık bir atasözü.
Söylediğin aslında bir seviyeye kadar
bir çok insanin zihninde kazınmış durumda.
JH: Kesinlikle, bu insan sosyal bilişinin basit bir parçası.
Ama ayrıca toplum olarak gerçekten barış içinde de yaşayabiliriz
ve aslında savaşa benzer bir çok eğlenceli şey keşfettik.
Yani, spor, politika --
Tüm bunlar aslında kimseye zarar vermeden
kabile tarzını yaşamanın yolları.
Ayrıca aslında ticarette ve keşif yapmakta ve yeni insanlarla buluşmakta da iyiyiz.
Bu halde kabileciliğimizi değişken olarak görmek zorundasınız.
Birbirimizle daima savaşmaya mahkum olmuş değiliz.
Ama asla sonsuz dünya barışımız olmayacak.
CA: Bu kabilenin boyutu küçülüp büyüyebilir değil mi?
JH: Doğru.
"Biz" diye düşündüğümüz şeyin boyutu
ve "diğerleri" ya da "onlar" olarak düşündüğümüz
şeyin boyutu değişebilir.
Bazıları bu sürecin sonsuza kadar devam edeceğine inanmışlardı
JH: Doğru.
CA: Bunun da ötesinde bu kabile duygusunu bir süredir arttırıyoruz.
JH: Sanırım
geldiğimiz nokta yeni bir sağ sol ayrımı.
Demek istediğim, geçmişten gelen sağ - sol kavramı,
iş gücü sermaye ayrımı
ve Marx'dan gelmekte.
Ama bence şuan giderek artan şekilde gördüğümüz şey
tüm batı demokrasilerinde
ulus seviyesinde kalmak isteyenlerle,
daha dar görüşlü,
- kötü anlamda demek istemiyorum -
daha çok köktenci duygulara sahip,
şehirlerine, topluluklarına ve uluslarına önem veren insanlarla
daha geniş görüş sahibi insanlar arasındaki ayrışma.
Kafam karıştığında hep John Lennon'un "Imagine" şarkısını düşünürüm
"Hayal edin, uğrunda öldürecek ya da ölecek hiç bir ülke yok."
Bu insanlar daha çok küresel yönetim isteyenlerdir,
ulus devletleri sevmezler, sınırları sevmezler.
Bunu tüm Avrupa'da da görüyorsunuz.
Aslında Shakespeare adında büyük bir metaforcu var,
İngiltere'de yıllar önce yazan.
Bir metafor tanımlıyor:
Bizler köprüleri kaldıranlar mıyız yoksa köprüleri koyanlar mı?
İngiltere bu noktada 52-48 olarak bölündü.
Amerika da bu noktada bölündü.
CA: Öyleyse, Beatles ve ve dünyanın
daha bağlı olduğu bir hippi felsefesini ile yetişmiş bizler için
bu çok idealistlikti ve "kim bunun hakkında kötü düşünebilir?"
Ve aslında senin söylediğin,
milyonlarca kişi bugün bunun sadece aptalca olduğunu değil
aslında tehlikeli ve yanlış olduğunu düşünüyor ve korkuyorlar.
JH: Bence en büyük sorun özellikle Avrupa'da ayrıca burada da
göçmenlik sorunu
ve bence sosyal bilimlerde dikkatlice
incelememiz gereken bu: çeşitlilik ve göçmenlik.
Herhangi bir şey politikleştiği zaman,
solun çok sevdiği, sağınsa --
sosyal bilimciler bile direkt olarak bunu düşünemezler.
Günümüzde, çeşitlilik bir çok anlamda iyi aslında.
Kesin bir şekilde yenilik yaratmakta.
Amerika ekonomisi onun sayesinde ciddi şekilde büyüdü.
Çeşitlilik ve göçmenlik bir çok iyi şey sağlıyor.
Ama küreselleşme taraftarları bence şunu görmüyor,
ya da görmek istemiyor:
etnik çeşitlilik, sosyal sermaye ve güveni kısıtlıyor.
"Bowling Alone" yazarı Robert Putnam
tarafından sosyal sermaye veri tabanlarına bakılarak
yapılmış önemli bir çalışma var.
Basitçe, insanlar daha benzer hissettikçe
birbirlerine daha fazla güveniyor,
refah devletine sahip olma şansları daha artıyor.
İskandinav ülkeleri bu konuda harika durumda
çünkü küçük, homojen ülke olmanın mirasına sahipler.
Bu ilerici refah devletine,
ilerici sol eğilimli değerlere yol açıyor.
"Köprüyü indirin! Dünya harika bir yer.
Suriye'deki insanlar acı çekiyor, onları içeri almamız lazım." diyorlar.
Ve bu güzel bir şey.
Ama eğer, - bu yaz İsveç’teydim -
İsveç'teki söylem oldukça politik açıdan doğruysa
ve diğer bakış açısını konuşmazlarsa
sonuç bir çok kişiyi bu ülkeye getirmek olacaktır.
Bu da sosyal sermayeyi azaltacak,
refah seviyesini korumayı zorlaştıracaktır
ve muhtemelen bizlerin Amerika'da olduğu gibi
ırkça bolünmüş, görünür biçimde ırkça bölünmüş bir toplum olmamıza sebep olacak.
Dolayısıyla bu konuşması rahatsızlık verici bir durum.
Ama bence özellikle Avrupa'da ve bizim
bakmamız gereken konu bu.
CA: Yani diyorsun ki mantıklı kişiler,
kendilerini ırkçı olarak değil
ahlaklı ve dürüst olarak düşünen kişilerin,
insanların çok farklı olduğunu,
çok farklı insanları karıştırarak insan kapasitesi hakkındaki
duygularımızı aşırı yükleme tehlikesi ile yüz yüzeyiz derken bir gerekçeleri var.
JH: Evet, ama bunun mutlaka ırk ile ilgili olmadığını söyleyerek
kulağa çok daha hoş gelen şekle çevirebilirim.
Bu kültürle ilgili.
Siyaset bilimcisi Karen Stenner'ın yaptığı harika bir çalışma var.
Bu araştırma, insanların
bir olduklarını, aynı olduklarını hissettiklerinde
otoriterliğe eğilim gösteren birçok kişi olduğunu gösteriyor.
Bu insanlar, toplumsal ve ahlaki düzene bir tehdit
oluşturulmadığını hissettiklerinde,
özellikle ırkçı değiller.
Ama onları deneysel olarak parçalandığımızı
düşünmeye sevk edersiniz, daha farklılaşıyorlar
daha ırkçı, homofobik oluyorlar, normal dışı olanları kovmak istiyorlar.
Bu aldığınız otoriter tepkinin bir parçası oluyor.
Lennonist çizgiyi takip eden sol --
John Lennon çizgisi --
otoriter reaksiyon yaratan şeyler yapıyor.
Bunu Amerika'da alternatif sağ partilerde görüyoruz.
İngiltere'de gördük, Avrupa'da gördük.
Ama aslında bunun daha pozitif tarafı,
milliyetçilerin bir bakımdan haklı olmaları.
Kültürel benzerliklerimizi vurguladığınız zaman
ırk çok önemli olmuyor.
Göçmenlikle ilgili asimilasyoncu yaklaşım
bu sorunların çoğunu ortadan kaldırıyor ve
cömert bir refahlığa değer veriyorsanız
hepimizin aynı olduğumuzu vurgulamak zorundasınız.
CA: Tamam, artan göçmenlik ve buna yönelik korkular
mevcut bölünmüşlüğümüz nedenlerinden biri.
Diğer nedenler neler?
JH: Ahlaki psikolojinin bir sonraki prensibi
sezgilerin önce, stratejik nedenlerin daha sonra geldiğidir.
Muhtemelen, "motive muhakeme" ya da
"doğrulama sapması" terimlerini duymuşsunuzdur.
Zekamızın ve sözel yeteneklerimizin
gerçeği bulmak yerine birbirimizi manipule etmek ve
itibarımızı korumak için nasıl geliştiğini
gösteren gerçekten ilgi çekici çalışmalar var.
Kendimizi haklı çıkarma konusunda gerçekten çok iyiyiz.
Grup çıkarlarını hesaba kattığınızda
- yani sadece ben değil, benim ekibim senin ekibine karşı -
senin tarafının yanlış olduğunu gösteren kanıtları
ele aldığınız zaman, bunu kabullenemiyoruz.
Politik bir tartışmayı kimsenin kazanamamamızın sebebi bu.
Bir şeyi tartıştığınız zaman,
nedenleri ve kanıtları olan birini ikna edemezsiniz
çünkü mantık yürütme bu şekilde çalışmıyor.
Şimdi, interneti yada Google'yi düşünürsek
"Barack Obama'nın Kenya'da doğduğunu duydum.
Google'da bakayım: "Aman tanrım!" 10 milyon hit! Gerçekten, orada doğmuş."
CA: Dolayısıyla bu birçok insan için tatsız bir sürpriz olarak geldi.
Sosyal medya, tekno-optimistler tarafından sıklıkla
insanları bir araya getiren harika bir birleştirici güç olarak tanımlanmıştı.
Bunun bazı beklenmeyen ters etkileri vardı.
JH: Bu doğru.
Bu yüzden insan doğasının ying-yang,
sağ-sol tarzı görüntüsüne hayranım.
İki taraf da belirli şeylerde haklı
ama diğer konulara karşı kör oluyorlar.
Genellikle sol insan doğasının iyi olduğuna inanıyor,
insanları bir araya getirin, duvarları yıkın ve her şey yolunda olacak.
Sağcı, sosyal muhafazakar, liberalist olmayanlar
sosyal muhafazakarlar, genel olarak insanların açgözlü,
cinsellikçi ve bencil olabileceğine inanıyor
ve düzenlemelere ihtiyacımız var, kısıtlamalara ihtiyacımız var diyorlar.
Evet, eğer duvarları yıkarsanız,
tüm insanların etkileşmesine izin verirseniz
fazlaca porno ve ırkçılıkla sonuçlanır diyorlar.
CA: Anlamamıza yardımcı olun?
İnsan doğasının bu prensipleri ezelden beri bizlerle.
Bu bölünmüşlük duygusunu derinleştirecek ne oldu?
JH: Altı - on kadar farklı ipliğin bir araya geldiği bir doku gibi görmelisiniz.
Sadece bir kaçını listeleyeceğim.
Aslında Amerika'da, tam olarak Amerika'da ve Avrupa'da
en büyüklerinden biri ikinci dünya savaşı.
Joe Henrich ve diğerleri tarafından yapılmış ilginç bir çalışma var.
Buna göre eğer ülkenizde savaş varsa,
özellikle siz gençken,
sonra sizi 30 sene sonra ortaklık ikileminde
ya da mahkum ikileminde test edersek
daha işbirlikçi oluyorsunuz.
Bizim kabilesellik doğamız yüzünden --
İkinci dünya savaşında, ebeveynlerim gençlerdi
ve savaşa destek olabilmek için
hurda alüminyum toplamaya çıkarlarmış.
Demek istediğim, herkes bir araya çekildi.
Sonra bu insanlar bu şekilde devam ettiler.
İş hayatında ve hükumette yükseldiler,
liderlik pozisyonları aldılar.
Uzlaşmada ve iş birliğinde gerçekten çok iyiler.
90'lar gibi hepsi emekli oldular
ve 90'ların sonu gibi bizler "baby boomer" kuşağı ile kalakaldık
Bu kuşağın hepsinin gençliği, 1968 ve sonrası
her ülkede kavga etmekle geçmişti.
İkinci dünya savaşı neslinin, yani "En Büyük nesilin" kaybı,
çok devasa oldu.
Bu birinci etken
Diğer bir etken, Amerika'da, mevcut iki partinin daha saflaşması.
Eskiden liberal cumhuriyetçiler ve muhafazakar demokratlar vardı.
Yeni Amerika gerçekten çift partili bir 20. yüzyıl ortası yaşadı
ama faktörlerin çeşitliliği yüzünden işler değişmeye başladı.
90'lar gibi, saflaştırılmış liberal ve muhafazakar partilere sahip olduk.
Şimdi, iki taraftaki insanlar gerçekten farklılar,
çocuklarımızın diğer tarafla evlenmesini bile istemiyoruz,
lakin bu 60'larda çok da problem teşkil etmiyordu.
Evet, partilerin saflaşması.
Üçüncü etken, internet, dediğim gibi
şeytanlaştırma ve sonrasal anlamlandırmanın en etkili kaynağı.
CA: Şu an internette olan şeylerin tonu oldukça rahatsız edici.
Twitter'da seçimler hakkında kısa bir araştırma yaptım
ve birbiri ardına iki tweet gördüm.
Biri, ırkçı bir grafittiye karşı:
"Bu tiksindirici!
Bu ülkedeki çirkinlik, bize #Trump tarafından getirildi."
Ve sonraki tweet ise:
"Sahtekar Hillary'e ithaf edilmiş sayfa. Tiksindirici!"
"Tiksinme" fikri beni rahatsız ediyor.
Çünkü bir şey hakkında bir argümana ya da ayrılığa sahip olabilirsiniz,
birine sinirlenebilirsiniz.
Tiksinme, olayı çok daha derin bir seviyeye çekiyor.
JH: Haklısın, tiksinme farklıdır.
Öfke, bildiğin gibi, çocuklarım var.
Günde 10 defa kavga ediyorlar,
30 defa birbirlerini seviyorlar.
İleri geri gidiyorsun,
sinirlisin, sinirli değilsin.
Ama tiksinme farklı.
Tiksinme insani insan dışı, korkunç, ahlaki açıdan bozuk
şekilde resimliyor.
Tiksinme çıkmaz mürekkep gibidir.
John Gottman tarafından evlilik terapisi üzerine yapılmış bir çalışma var.
Eğer çiftlerden birinde tiksinme ya da aşağılama görmeniz durumunda
yakında boşanacaklarına dair bir öngörü var,
oysa öfke göstermeleri durumunda bu hiçbir şeyi belirtmiyor.
Çünkü eğer öfkeyi iyi bir şekilde kontrol edebiliyorsanız aslında bu iyi bir şey.
Bu açıdan, bu seçimler farklı.
Donald Trump, şahsi olarak "tiksinme" kelimesini çok kullanıyor.
Kendisi mikroplara karşı çok hassas, tiksinme onun için önem taşıyor,
daha fazlası, bu onun kendine mahsus bir şey
ama biz birbirimizi daha fazla şeytanlaştırdıkça
ve tekrar manişeist dünya görüşü ile,
"dünyanın iyi ve kötü arasında bir savaş alanı olduğu düşüncesi"
bu durum yükselirken
bizler, sadece diğerleri yanlış ya da onları sevmiyoruz demiyor
ama onlar şeytan ya da şeytani,
onlar tiksindirici, onlar iğrenç diyoruz
ve sonra onlarla beraber hiçbir şey yapmak istemiyoruz.
Bence, bu nedenle kampüslerde bu durumu görüyoruz.
İnsanları kampüs dışında tutmak, sessizleştirmek, uzaklaştırmak
için bir zorlama görüyoruz.
Korkarım ki, eğer bu nesilin genç insanlarının
politikaya girişleri çok fazla tiksinme içerirse
yaşlandıklarında siyasete dâhil olmak istemeyecekler.
CA: Öyleyse bununla nasıl başa çıkarız?
Tiksinme, tiksinmeyi nasıl etkisiz hale getirebiliriz?
JH: Bunu nedensiz yapamazsınız.
Bence...
tiksinme üzerinde yıllarca çalıştım ve duygular üzerine çok düşünürüm.
Sanırım tiksinmenin tam zıttı sevgidir.
Sevgi, hoşlanmak
Tiksinme, sınırları kapamak demek.
Sevgi, duvarları çözmek demek.
Kişisel ilişkiler, bence
muhtemelen sahip olduğumuz en güçlü araçlar.
Bir grup insandan tiksinebilirsin
ama o gruptan biriyle tanıştığın zaman
onların sevecen olduğunu keşfedersiniz.
Ve bu, kademeli olarak kategorinizi değiştirir ya da ortadan kaldırır.
Trajedi şu ki, Amerikalılar eskiden şehirlerinde
sağ-sol ya da siyasi olarak çok daha karışmışlardı.
Bu durum ahlaksal bölünmeye dönüştü.
Siyaseten bize benzeyen insanlara
yakın olmak için yer değiştirdiğimizi gösteren çok sayıda kanıt var.
Karşı taraftan birini bulmak artık daha zor.
Diğer insanlar bizden uzaklarda.
Onları tanımak artık daha zor.
CA: İnsanlara, Amerikalılara
ya da genel olarak topluma
tiksinme iç güdüsü hakkında tekrar düşünmemize
yardımcı olacak
birbirimiz hakkında neyi anlamamızı önerirdin?
JH: Evet
Akılda tutulması gereken önemli bir bir şey --
Siyaset bilimci Alan Abramowitz tarafından yapılmış çalışma
Amerikan demokrasisinin giderek artan şekilde
"negatif particilik" tarafından şekillendiğini gösteriyor.
Bu demek oluyor ki, bir aday var
ve siz bu adayı seviyor ve bu adaya oy veriyorsunuz
Ama artan negatif reklamcılık
sosyal medya ve tüm diğer trendler ile
artan bir şekilde, seçimler
her tarafın diğer adayın ne kadar kötü ve korkutucu olduğunu
göstermeye çalışması ve kendi adayına oy verilmesi üstüne oluyor.
Yani kendi tarafımıza değil de
diğer taraf aleyhinde oy veriyoruz.
Unutmamalısınız ki, eğer söz konusu kişiler solcu ise
"Eskiden sağcılar kötü diye düşünürdüm,
şimdi Donald Trump bunu kanıtlıyor.
Şimdi her cumhuriyetçiyi
Trump hakkında düşündüklerim ile damgalayabilirim." diye düşünüyor.
Bu doğru olmak zorunda değil.
Genel olarak iki taraf da diğerlerinin adayları konusunda pozitif değil.
Bu Amerikan tarihindeki en negatif partici seçim.
Öncelikle aday hakkındaki duygularınızı,
seçim yapan kişiler hakkındaki duygularınızdan ayırmanız gerekiyor.
Sonra şunun farkına varmalısınız,
hepimiz kendi ahlaki dünyamızda yaşadığımız için
- kitabımda kullandığım metafor - "Matrix"te kapana kısılı oluyoruz.
Her ahlaki topluluk bir “Matrix” ya da ortak bir halüsinasyon.
Eğer mavi "Matrix"teyseniz,
her şey diğer taraftan daha çekicidir.
Diğerleri ilkel, ırkçı, dünyadaki en kötü insanlar
ve bunları kanıtlamak için tüm bilgilere sahipsinizdir.
Ama yanınızdaki evde yaşayan biri
farklı bir ahlaki Matrix'te yaşamaktadır.
Başka bir bilgisayar oyununda yaşamaktadır
ve tamamen farklı gerçekleri görmektedirler.
Her biri dünyaya yönelik başka tehditleri görmektedir.
Ortada olan ve iki tarafı da anlamaya çalışan biri olarak
görüyorum ki iki taraf da haklı.
Bu ülkeye yönelik çok fazla tehdit var
ve iki taraf da yapısal olarak hepsini görebilir değil.
CA: Öyleyse, demek istediğin yeni bir tip empatiye mi ihtiyacımız var?
Empati genel olarak şu şekilde tanımlanır:
"Acını hissediyorum ve kendimi senin yerine koyabiliyorum."
Bunu fakirlere, ihtiyacı olanlara, acı çekenlere uyguluyoruz.
Bunu bize yabancı olanlara ya da
tiksindiğimiz kişilere uygulamıyoruz.
JH: Hayır. Haklısın.
CA: Böyle bir empatiyi kurmak nasıl olurdu?
JH: Aslında, bence...
Empati psikolojide çok sıcak bir gündem maddesi
ve özellikle sol kesimde popüler bir kelime.
Empati iyi bir şey, özellikle tercihen mağdur sınıflar için.
Yani, biz soldakilerin önemli olduğunu
düşündüğümüz gruplarla empati kurmak önemli.
Bunu yapmak kolay çünkü bu durumda puan kazanıyorsunuz.
Ama aslında empati, kurmanın zor olduğu durumlarda size puan kazandırmalı.
Sanırım...
Biliyorsunuz, ırkçılık, ayrımcılık ile uğraşarak
50 yıllık uzun bir periyottan geçtik
ve uzun bir süre bu konular birinci önceliğimizdi
ve hâlâ öyleler.
Ama sanırım bu sene,
insanların elimizde
gerçekten ciddi bir tehlike tuttuğumuzu göreceğini umuyorum.
Sağ-sol ayrışmamız, inanıyorum ki
karşı karşıya olduğumuz en önemli ayrışma.
Hâlâ ırk, cinsiyet ve LGBT konularında problemlerimiz var,
ama bunlar önümüzdeki 50 yılın konuları
ve bu konular kendi kendilerine düzelmeyecekler.
Öyleyse bir çok kurumsal reform yapmamız gerekecek.
Bu konuyu da konuşabilirdik ama
bu daha çok uzun ve karmaşık bir konu.
Bence, her şey insanların bunun bir ayrım noktası olduğunu anlaması ile başlıyor.
Ve evet, yeni bir tür empatiye ihtiyacımız var.
Şunun farkına varmalıyız:
Bu ülkemizin ihtiyacı olan
ve bu sizin ihtiyacınız olan,
eğer önümüzdeki 4 seneninizi geçen seneki kadar sinirli ve
endişeli geçirmek istemiyorsanız lütfen elinizi kaldırın.
Bundan kaçmak istiyorsanız,
Buda okuyun, İsa'yi okuyun, Marcus Aurelius'u okuyun.
Hepsinin korkuyu yok etmek,
olayları yeniden şekillendirmek ve diğerlerini düşmanınız gibi
görmeyi bıraktıracak harika fikirleri var.
Tarihte bu tür empati için bir çok öğüt var.
CA: İşte son sorum:
Kişisel olarak, insanlar iyileşmeye yardımcı olmak için ne yapabilir?
JH: Evet, en derin ön yargılarınızdan kurtulma kararı gerçekten zordur.
Ve bir çalışma gösteriyor ki,
şu an ülkedeki, siyasi ön yargılarımız,
ırksal ön yargılarımızdan çok daha derin
Yani bence, bir çaba sarf edilmeli -- bu temel şey.
Birileriyle tanışmak için çaba sarf edin.
Herkesin bir kuzeni, akrabası,
diğer tarafta olan birileri var.
Öyleyse, bu seçimden sonra
bir ya da iki hafta bekleyin,
çünkü biriniz muhtemelen gerçekten kötü hissediyor olacak.
Ama birkaç hafta bekledikten sonra, ulaşıp konuşmak istediğinizi söyleyin.
Bunu yapmadan önce,
Dale Carnegie'den "Dost Kazanma ve İnsanları Etkileme Sanatı"nı okuyun.
(Gülüşmeler)
Gayet ciddiyim.
Öğrendiğiniz teknikleri onaylayarak başlarsanız,
eğer şöyle derseniz:
"Birçok konuda anlaşamıyoruz
ama Bob Amca'ya gerçekten saygı duyuyorum,"
ya da "...siz muhafazakarlar hakkında..."
Konuşacak bir şeyler bulabilirsiniz.
Sadece biraz takdir ile başlarsanız, bu aslında sihir gibidir.
Bu insan ilişkilerime dair öğrendiğim
temel şeylerden biri.
Hâlâ aptalca hatalar yapıyorum,
ama artık özür dileme ve birinin haklı olduğunu
kabul etme konusunda konusunda çok iyiyim.
Eğer bunu yaparsanız,
konuşma iyi geçiyor ve eğlenceli hale geliyor.
CA: Jon, seninle konuşmak gerçekten sürükleyiciydi.
Üstünde bulunduğumuz dünyanın ahlak ve insan doğası üzerine derin sorularla
doldurulmuş bir olduğunu hissediyoruz.
Bilgeliğin son derece yararlı oldu.
Bizlere ayırdığın zaman için çok teşekkürler.
JH: Teşekkürler Chris.
JH: Herkese teşekkürler!
(Alkışlar)