10.000 yıl evvel,
ölümcül bir virüs kuzeydoğu Afrika'da ortaya çıktı.
Virüs hava yoluyla yayılarak
hastaların deri hücrelerine,
kemikiliklerine,
dalaklarına
ve lenf bezelerine saldırdı.
Hastalık bulaşan şanssız insanlarda ateş, kusma
ve isilik gibi
belirtiler ortaya çıktı.
Hastalık bulaşan insanların %30'u
hastalığın ikinci haftası öldü.
Kurtulanlar hayatları boyunca yaralarla
ve yara kabukları ile yaşadılar.
Çiçek hastalığı baş gösterdi.
M.Ö. 1350'de ilk çiçek hastalığı salgını
Mısır-Hitit savaşı sırasında meydana geldi.
Mısırlı esirler çiçek hastalığını
Hititlilere bulaştırdı
bu da krallarının ölmesine
ve uygarlığın tahrip olmasına neden oldu.
Çiçek hastalığı Mısırlı tüccarlar sayesinde
sinsice dünyaya yayıldı.
Ardından, savaşlar ile Arap dünyasına
ve İspanyol ve Portekiz fetihleri
sayesinde güney ve kuzey Amerika'ya yayıldı.
O zamandan beri, milyarlarca insanı öldürdü.
Tahminen sadece 20. yüzyılda 300 ila 500 milyon
insanı öldürdü.
Fakat çiçek hastalığı yenilemez değil.
Aslında, çiçek hastalığının düşüşü
modern tıptan çok önce başladı.
M.S. 1022'de başladı.
"Çiçek Hastalığının Doğru Tedavisi"
adlı küçük bir kitaba göre,
Sichuan'ın güneyinde "O Mei Shan" isimli
ünlü bir dağda
Budist bir rahibe yaşıyordu.
Çiçek hastalığı yaralarının kabuklarını öğütüp
tozu sağlıklı insanların burun deliklerine üflüyordu.
Bunu çiçek hastalığına
bir kez yakalananların tekrar yakalanmadığını
farkettikten sonra yaptı
ve ilginç tedavisi işe yaradı.
Bu sürece variolizasyon dendi
ve yavaşça gelişti.
1700'lere kadar
doktorlar yaralardan parçalar alıyor
ve onları kola yapılan dört ya da
beş çizik yardımıyla sağlıklı insanlara veriyordu.
Aşılanan insanlar
tekrar hastalanmadığı için bu yol işe yaradı
fakat kusursuz değildi.
İnsanların %3'ü
bu tedavi yöntemine rağmen ölüyordu.
Modern tedavi yöntemimiz İngiliz doktor
Edward Jenner mandırada çalışan sütçü kızlarla
ilgili ilginç bir şey farkedene kadar yoktu.
Edward 13 yaşında Bristol yakınındak Sodbury'de
bir cerrah ve eczacının çırağıyken
sütçü kızın birinin "sığır çiçek hastalığı
geçirdiğimden asla
çiçek hastalığına yakalanmayacağım ve asla çirkin kabarcıklı
bir yüzüm olmayacak," dediğini duydu.
Sığır çiçek hastalığı
çiçek hastalığını andıran ve ineklere bulaşan bir hastalık.
Daha sonraları, bir doktorken
kızın haklı olduğunu fark etti.
Sığır çiçek hastalığına yakalanan kadınlar
ölümcül çiçek hastalığına yakalanmıyordu.
Çiçek hastalığı ve sığır çiçek hastalığı; virüsü aynı aileden.
Fakat bir virüs yabancı bir konuğa bulaştığında,
bu durumda sığır çiçek hastalığını insana bulaşması,
daha az öldürücüdür.
Bu yüzden Jenner sığır çiçek hastalığı
virüsünün çiçek hastalığına karşı korunmada kullanılıp
kullanılamayacağını test etmeye karar verdi.
Mayıs 1796'da Jenner Sarah Nelmes adında
genç bir sütçü kız buldu.
Bu kız Blossom isimli bir inekten sığır çiçek hastalığı kapmıştı
ve kollarında yeni açılmış yaralar bulunmaktaydı.
Yaralarındaki maddeyi kullanarak
bahçivanının 8 yaşındaki
oğlu James Phipps'i aşıladı.
Bir kaç günlük ateş ve ağrıdan sonra
çocuk iyileşti.
İki ay sonra, Jenner çocuğu tekrar aşıladı.
Bu defa taze çiçek hastalığı yaralarındaki maddeyi kullandı.
Hiçbir hastalık gelişmedi
ve Jenner korumanın tamamlandığına karar verdi.
Planı işe yaradı.
Jenner sonraları sığır çiçek hastalığı virüsünü
birkaç insana daha uyguladı
ve sık sık çiçek hastalığına karşı tepkilerine baktı.
Hepsi de hastalığa karşı bağışıklık kazanmıştı.
Bu prosedür sayesinde,
Jenner çiçek aşısını keşfetti.
İnsanları korumak için gerçek çiçek hastalığı virüsünün kullanıldığı
variolizasyonun aksine,
aşıda çok daha az tehlikeli olan sığır çiçek hastalığı virüsü kullanıldı.
Günümüzdeki gibi tedbirli
tıbbi kuruluşlar
kabul etmeden evvel buluşları üzerine
uzun uzun tartıştı.
Ama sonunda aşılama yavaş yavaş kabul gördü
ve 1840'da İngiltere'de variolizasyon
yasaklandı.
19. ve 20. yüzyıllar boyunca gerçekleşen
geniş çaplı aşılama kampanyaları sonrası
Dünya Sağlık Organizasyonu 1979'da
çiçek hastalığının tamamen yok edildiğini tasdikledi.
Jenner hep
immünolojinin babası olarak hatırlandı
ama sütçü kız Sarah Nelmes'i,
inek Blossom'ı
ve James Phipps'i de unutmayalım.
Bütün bu kahramanlar çiçek hastalığının kökünü kurutan
aşılama macerasında büyük rol oynadı.