M.Ö. 426 Atina drama festivalinde, Genç şair Aristophanes tarafından yazılmış
"Kömürcüler" adlı komedi oyunu, birincilik ödülünü aldı.
Oyunda, Peleponez Savaşı zamanlarında Atina'nın tasviri öyle tartışmalıydı ki
Politikacı Kleon, Aristophanes'i
"Yabancıların karşısında Atinalılara iftira atmaktan" mahkemeye çıkardı.
Aristophanes, 2 yıl sonra "Atlılar" oyunuyla geri dönüş yaptı.
Bu oyunda, açıkça Kleon ile alay etti.
Kleon'u canlandıran karakteri, şehrin çıkışında bir sosis satıcısı
olarak betimledi.
Hicvin bu tarzı, 5. yüzyıl Atinasının sınırsız demokrasisinin bir sonucuydu.
Şimdilerde buna "Eski Komedi" diyoruz.
Aristophanes'in oyunları,
günümüze kadar ulaşabilmiş en eski komedi dramalarıdır.
Bu oyunlar taklitler, şarkılar, cinsel espriler
ve sürreal fantezilerle doludur.
Sıklıkla, gübre böceğinin üzerinde cennete uçan bir kahraman
ya da, sahibini içeride tutmak için etrafına ağ atılmış bir ev gibi
izleyicinin beklentisini alt üst etmek için, vahşi durumlara yer verilmiştir.
Bütün bunlar, o günden bu yana
komedinin nasıl yazılıp oynanılacağını şekillendirdi.
"Komedi" kelimesi, Antik Yunan kökenli
"Komos" yani "zevk almak" ve "Oide" , "şarkı söylemek"
kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
Bir benzeri olan "trajedi" 'den, aslında birçok yönüyle ayrılır.
Antik Atina trajedilerinde, büyüklerin muazzam düşüşü konu alınırken,
komedilerde genellikle mutlu son oluyordu.
Trajedi, neredeyse her zaman efsanelerden esinlenirken
komedi dönemin olayları ile ilgileniyordu.
Aristophanes'in komedileri, sıradan insanları kutlarken
güçlü olanlara saldırır.
Onun hedefleri kibirli politikacılar,
savaş yanlısı generaller ve kendini beğenmiş entelektüeller gibi
herkesin tepkilerini görebileceği, en ön sırada oturanlardı.
Bunun sonucunda, bu insanlara
"komedide alaya alınanlar" anlamına gelen
"Komoidoumenoi" denildi.
Aristophanes'in ahlaksız ve çoğu zaman müstehcen olan hicvi,
liderlerin şehre olan bağlılığını ölçüyordu.
Atina ve Spartalılar arasındaki Peleponez Savaşı,
Aristophanes'in çalışmalarından esinlenilmiştir.
M.Ö. 421 yılında yazılmış, "Barış" adlı oyununda
orta yaşlı bir Atinalı "politikacıları vurgunlamaktan"
sürgün edilen "Barış" 'ı mağaradan çıkararak özgür bırakır.
Denizcilik bozgunun akıbetinde,
M.Ö. 411'de, Aristophanes
"Lysistrata-Kadınlar Savaşı" 'nı yazdı.
Oyunda, Atina kadınları savaştan sıkılmış, eşleri barış ilan edinceye kadar
seks grevine girmişlerdir.
"Bulutlar" adlı oyununda olduğu gibi,
moda olan felsefik düşünceyi hicvettiği fantastik senaryolarla
tartışmalı durumlara dikkat çeker.
"Bulutlar" 'da, kahraman Strepsiades
yanlışın doğru olduğunu nasıl kanıtlayacağını ve borcun, borç olmadığını
öğrendiği, Sokrates'in yeni felsefe okuluna kaydolur.
Bu oyunlar, her ne kadar tuhaf olsa da
kahramanlar sonunda her zaman üstün gelir.
Aristophanes, aynı zamanda "Parabasis" 'in
yani "aktörlerin doğrudan izleyicelere hitap ettiği,
çoğu zaman oyun yazarını övdüğü ya da tartışmalı yorumlar ve şakalar yaptığı
bir komedi tekniğinin ustası hâline de gelmiştir.
Mesela, "Birds" adlı oyunda, korolar farklı kuşlardan oluşur
ve Atinalı hakimleri, eğer oyunları birincilik ödülünü almazsa
onları şehirde yürürlerken pisletmek ile tehdit ederler.
Muhtemelen, hakimler oyunu izlediklerinde bu şakaya müteşekkir olmamışlardı.
Yeni fikirler keşfederek, Atina halkını özeleştiriye teşvik ederek
Aristophanes sadece vatandaşlarıyla alay etmemiş,
komedinin doğasını da şekillendirmiştir.
Bazı bilgeler tarafından "Komedinin Babası" olarak takdir edilmiş,
parmak izleri komedi tekniklerinin
şakşakçılıktan, iki kişilik gösteriye,
canlandırmalardan, politik hicve kadar
her yerinde görülür.
Serbest konuşma özgürlüğünün övülmesiyle
ve sıradan kahramanları kutlamasıyla
oyunları, izleyiciyi güldürürken düşündürmüştür.
M.Ö. 425'te, Kleon'a karşılık verdiği cevabında,
hâlâ bugüne yankı yapar;
"Ben bir komedyenim.
Bu yüzden adalet hakkında konuşacağım.
Kulaklarına işitmesi
ne denli zor gelse de."