Tôi muốn bắt đầu bằng một ý tưởng
Hãy tưởng tượng 4000 năm sau này
Nền văn minh của chúng ta
đã không còn tồn tại
không còn những cuốn sách,
không còn những thiết bị điện
không Facebook hay Twitter
Mọi hiểu biết về tiếng Anh
lẫn bảng chữ cái của nó đã biến mất.
Giờ hãy tưởng tượng về những nhà khảo cổ
đào bới xuyên đống đổ vụn từ một trong những thành phố của chúng ta
Họ sẽ tìm thấy được những gì?
Có lẽ là những miếng nhựa hình chữ nhật
với những kí hiệu lạ lẫm trên đó.
Có lẽ vài mảnh kim loại tròn.
Có lẽ là vài vật chứa hình trụ
với những kí hiệu trên đó.
Có lẽ một nhà khảo cổ sẽ ngay lập tức nổi tiếng
khi cô tìm ra
chôn dưới những ngọn đồi đâu đó ở Bắc Mỹ
phiên bản lớn của những kí hiệu giống vậy.
Bây giờ, chúng ta hãy tự hỏi mình
những di vật đấy có thể nói gì về chúng ta
với những người của 4000 năm sau?
Đây không phải là câu hỏi chỉ mang tính giả thuyết
Thực ra, đây chính là vấn đề mà chúng ta phải đối mặt
khi chúng ta cố gắng để tìm hiểu về nền văn minh thung lũng Indus
tồn tại 4000 năm trước.
Nền văn minh Indus được phỏng đoán là cùng thời
với những nền văn minh nổi tiếng khác như Ai Cập hay Lưỡng Hà
nhưng nó thật ra còn lớn hơn bất kì một trong hai cái trên.
Nó chiếm giữ một diện tích
cỡ khoảng 1 triệu kilomet vuông
bao phủ Parkistan ngày nay,
Tây bắc Ấn Độ
và một phần của Afghanistan và Iran.
Vì nó là một nền văn minh rộng lớn
bạn có lẽ nghĩ rằng nó có những người cai trị đầy mạnh mẽ, những vị vua chúa
và những lăng tẩm khổng lồ để tưởng niệm những ông vua quyền lực đó.
Thực tế là
những nhà khảo cổ không tìm thấy bất kì thứ gì như vậy.
Họ đã tìm được những vật thể nhỏ như thế này.
Đây là ví dụ cho một trong số chúng.
Đương nhiên, đây chỉ là một bản sao.
Nhưng đây là ai?
Một ông vua? Một vị thần?
Một thầy tế?
Hay chỉ là một người bình thường
như bạn và tôi?
Chúng ta không biết.
Nhưng người Indus cũng đã để lại những hiện vật với chữ viết lên đó
Tất nhiên, Không phải những mảnh nhựa
nhưng là những con dấu bằng đá, những miếng đồng
những món đồ gốm, và ngạc nhiên hơn
một tấm bảng lớn
được chôn gần cổng của một thành phố.
Chúng ta giờ vẫn không biết nếu nó viết Hollywood
hay thậm chí là Bollywood.
Sự thật là, chúng ta vẫn không biết được
rằng những vật này nói lên điều gì,
vì chữ viết của người Indus chưa được giải mã.
Chúng ta vẫn không biết rằng những kí hiệu này mang ý nghĩa gì.
Những kí hiệu thường thấy nhất trên những con dấu.
Bạn có thể thấy một cái tương tự như vậy
Đó là một vật thế hình vuông với hình một con thú như là kì lân trên đấy.
Đây là một mảnh nghệ thuật tuyệt tác.
Bạn nghĩ nó lớn cỡ nào?
Lớn như thế này?
Hay lớn như vậy?
Để tôi chỉ cho bạn.
Dưới đây là bản sao của một con dấu như vậy.
Nó chỉ có kích thước 1 inch vuôn --
khá là nhỏ.
Vậy chúng được dùng để làm gì?
Chúng tôi biết rằng chúng được sử dụng để dập thẻ đất sét
mà đã được gắn vào hàng hóa gửi đi từ nơi này sang nơi khác.
Vì vậy, bạn có để ý những phiếu đóng gói bạn nhận được trên hộp FedEx của bạn?
Những vật này được sử dụng để làm những phiếu đóng gói.
Bạn có thể hiếu kỳ
ý nghĩa của những chữ viết là gì.
Có lẽ chúng là họ tên của người gửi
hoặc một số thông tin về hàng hóa
đang được gửi từ nơi này sang nơi khác - chúng ta không biết.
Chúng tôi cần phải giải mã các con chữ để trả lời câu hỏi đó.
Giải mã chữ viết
không chỉ là một câu đố trí tuệ,
nó thực sự trở thành một câu hỏi
mà liên kết trực tiếp
với nền chính trị và lịch sử văn hóa của Nam Á.
Trong thực tế, chữ viết đã trở thành một bãi chiến trường
giữa ba nhóm người khác nhau.
Trước tiên, có một nhóm người
tin tưởng vững chắc rằng
rằng hệ thống chữ Indus
không đại diện cho một thứ ngôn ngữ.
Những người này tin rằng những biểu tượng
rất giống với các loại biểu tượng mà bạn tìm thấy trên biển báo giao thông
hoặc các biểu tượng bạn tìm thấy trên những cái khiên.
Nhóm người thứ hai thì tin rằng
hệ thống chữ Indus đại diện cho một loại ngôn ngữ Ấn-Âu.
Nếu bạn nhìn vào một bản đồ Ấn Độ ngày nay,
bạn sẽ thấy rằng hầu hết các ngôn ngữ được nói ở Bắc Ấn Độ
thuộc họ ngôn ngữ Ấn-Âu.
Vì vậy, một số người tin rằng hệ thống chữ Indus
đại diện cho một ngôn ngữ Ấn-Âu cổ như tiếng Phạn.
Còn nhóm người cuối cùng,
những người tin rằng người Indus
là tổ tiên của người dân sống ở miền Nam Ấn Độ ngày nay.
Những người này tin rằng hệ thống chữ Indus
đại diện cho một hình thức cổ xưa
thuộc ngôn ngữ Dravidian,
là họ ngôn ngữ được sử dụng tại phần lớn miền Nam Ấn Độ ngày nay.
Và những người ủng hộ giả thuyết này
chỉ ra rằng một nhóm nhỏ người nói tiếng Dravidian ở miền Bắc,
thực sự gần Afghanistan,
và họ nói rằng có lẽ, đã có lúc trong quá khứ
Ngôn ngữ Dravidian được nói trên khắp Ấn Độ
và rằng điều này cho thấy
nền văn minh Indus có lẽ cũng chính là nền văn minh Dravidian.
Giả thuyết nào trong số chúng có thể là sự thật?
Chúng ta không biết, nhưng có lẽ nếu bạn giải mã được những con chữ
bạn sẽ có thể trả lời cho câu hỏi này.
Nhưng giải mã chữ viết là một nhiệm vụ rất khó khăn.
Trước nhất, ta không có Rosetta Stone.
Tôi không nói tới một phần mềm
Ý tôi là một tạo tác cổ đại
có chứa trong cùng một văn bản
vừa là văn bản đã biết vừa là một văn bản chưa rõ ràng.
Chúng ta không có một cổ vật cho hệ thống chữ Indus.
Và hơn nữa, chúng tôi thậm chí không biết họ nói ngôn ngữ gì.
Và làm cho vấn đề càng khó hơn,
hầu hết các chữ viết chúng ta có rất là ngắn.
như tôi đã cho các bạn thấy , chúng thường được tìm thấy trên các con dấu
mà rất, rất nhỏ.
Và trước những trờ ngại to lớn như vậy
người ta có thể tự hỏi và lo lắng
liệu ai sẽ có thể giải mã hệ thống chữ Indus.
Trong phần còn lại của bài nói chuyện,
tôi muốn kể cho các bạn về cách tôi đã học để ngừng lo lắng
và yêu thích thách thức đặt ra bởi hệ thống chữ Indus.
Tôi luôn bị cuốn hút bởi chúng
kể từ khi tôi đọc về nó trong một cuốn sách giáo khoa trung học.
Và tại sao tôi lại bị lôi cuốn?
Vâng, vì đó là một đại ngôn ngữ cuối cùng chưa được giải mã trong thế giới cổ đại.
Con đường sự nghiệp của tôi đã dẫn tôi trở thành một nhà thần kinh học tính toán,
trong công việc thường ngày của tôi,
tôi tạo ra mô hình máy tính của não
để cố gắng hiểu cách bộ não ra các dự đoán,
cách thức bộ não đưa ra các quyết định,
cách thức bộ não học và vân vân.
Nhưng vào năm 2007, con đường tôi đi một lần nữa đưa tôi đến hệ thống chữ Indus.
Đó là khi tôi còn ở Ấn Độ,
và tôi đã có cơ hội tuyệt vời
để gặp một số nhà khoa học Ấn Độ
những người đã sử dụng mô hình máy tính để cố gắng phân tích những đoạn văn.
Và do đó, đấy cũng là lúc tôi nhận ra
đây là cơ hội cho tôi để cộng tác với các nhà khoa học,
và vì vậy tôi liền bắt lấy cơ hội đó.
Và tôi muốn mô tả một số kết quả mà chúng tôi đã được tìm thấy.
Hoặc tốt hơn, tất cả chúng ta hãy cùng giải mã.
Bạn đã sẵn sàng chưa?
Việc đầu tiên mà bạn cần làm khi bạn có một loại ngôn ngữ chưa được giải mã
là cố gắng tìm ra hướng của ngôn ngữ đó.
Đây là hai văn bản có chứa một số biểu tượng trên chúng.
Bạn có thể nói cho tôi
chiều viết của văn bản là phải sang trái hoặc trái sang phải?
Tôi sẽ cho bạn một vài giây.
Được. Phải sang trái, bao nhiêu người đồng ý? Đuợc.
Được. Trái sang phải?
Ồ, gần như là 50/50. Đuợc.
Câu trả lời là:
nếu bạn nhìn vào phía bên trái của hai văn bản,
bạn sẽ nhận thấy rằng có một dấu hiệu của sự dồn chữ
và nó có vẻ như 4.000 năm trước đây,
khi người ghi chép viết từ phải sang trái,
họ thiếu chỗ để viết
Và vì vậy họ đã phải nhồi nhét những dấu hiệu.
một dấu hiệu khác là dưới dòng chữ trên đầu trang.
Điều này cho thấy hướng viết
có lẽ là từ phải sang trái,
và vì vậy, đó là một trong những điều đầu tiên chúng ta đã biết,
hướng viết là một khía cạnh rất quan trọng của ngôn ngữ.
Và hệ thống chữ Indus có
tính chất đặc biệt này
Văn bản này còn cho ta thấy những tính chất nào khác của ngôn ngữ?
Ngôn ngữ chứa các kiểu mẫu.
Nếu tôi cho bạn chữ Q
và yêu cầu bạn dự đoán các chữ cái tiếp theo, bạn nghĩ rằng sẽ là chữ cái gì?
Hầu hết các bạn nói U, đúng.
Bây giờ nếu tôi hỏi bạn dự đoán một chữ cái nữa,
bạn nghĩ nó sẽ là gì?
Chúng ta có vài ý tưởng. E, cũng có thể là I. Nó cũng có thể là A,
nhưng chắc chắn không phải B, C hoặc D, phải không?
Hệ thống chữ Indus cũng cho thấy các mẫu tương tự.
Có rất nhiều các văn bản bắt đầu với biểu tượng hình kim cương này.
Và theo sau lần lượt thường là
bằng biểu tượng giống như dấu ngoặc kép này.
Và tương tự như ví dụ với chữ Q và U.
Theo sau biểu tượng này lần lượt có thể là
các biểu tượng như hình cá và một số biểu tượng khác,
nhưng không bao giờ bằng những dấu hiệu ở phía dưới.
Và hơn nữa, có một số dấu hiệu
thường nằm ở kết thúc văn bản,
chẳng hạn như kí tự có hình chiếc hũ này
và kí tự này, trên thực tế, là
kí tự thường gặp nhất trong các đoạn văn.
Với mô hình như vậy, đây là ý kiến của chúng tôi.
Ý kiến ở đây là sử dụng một máy tính
để tìm hiểu những mô hình,
và vì vậy chúng tôi đã cho máy tính các đoạn văn đã tìm được.
Và các máy tính đã học được một mô hình thống kê
trong đó các ký hiệu có xu hướng xuất hiện cùng nhau
và biểu tượng mà có xu hướng đi theo nhau.
Theo mô hình của máy tính,
chúng ta đánh giá mô hình bằng khảo sát bản chất của chúng
Vì vậy, chúng tôi cố ý xóa một số ký hiệu,
và chúng tôi có thể yêu cầu nó dự đoán những biểu tượng đã bị xóa
Dưới đây là một số ví dụ.
Bạn có thể xem đây
có lẽ như môt trò chơi cố nhất
của "Bánh Xe Vận Mệnh."
Chúng tôi tìm thấy
các máy tính đã thành công trong 75 phần trăm các trường hợp
trong việc dự đoán các biểu tượng chính xác.
Trong các trường hợp còn lại,
thường thì dự đoán chính xác nằm ở lần thứ hai hay ba.
Ngoài ra còn có ứng dụng thực tế
cho quy trình đặc biệt này.
Có rất nhiều những văn bản bị hư hỏng.
Dưới đây là một ví dụ về một văn bản như vậy.
Và chúng ta có thể sử dụng mô hình máy tính hiện nay để cố gắng hoàn thành văn bản này
và thực hiện một dự đoán tốt nhất.
Dưới đây là một ví dụ về một biểu tượng mà đã được dự đoán.
Và điều này có thể thực sự hữu ích khi chúng tôi cố gắng giải mã các văn bản
bằng cách tạo ra nhiều dữ liệu mà chúng tôi có thể phân tích.
Bây giờ đây là một điều khác bạn có thể làm với các mô hình máy tính.
Hãy tưởng tượng một con khỉ
ngồi ở trước bàn phím.
Tôi nghĩ rằng bạn có thể nhận được một mớ chữ cái lộn xộn ngẫu nhiên trông như thế này.
Mớ trộn lộn ngẫu nhiên như thế của các chữ cái
có mức độ ngẫu nhiên (entropy) cao.
Đây là một thuật ngữ lý thuyết vật lý và thông tin.
Nhưng chỉ cần tưởng tượng đó là một mớ chữ cái lẫn lộn ngẫu nhiên.
Bao nhiêu người trong các bạn đã đổ cà phê lên bàn phím?
Bạn có thể dính phải việc kẹt phím
vì vậy một biểu tượng được lặp đi lặp lại nhiều lần.
Kiểu trình tự này được cho là có mức độ ngẫu nhiên (entropy) rất thấp
bởi vì không có sự thay đổi nào cả.
Ngôn ngữ, mặt khác, có độ ngẫu nhiên trung bình;
nó không phải quá cứng nhắc,
cũng không quá ngẫu nhiên.
Còn hệ thống chữ Indus thì sao?
Dưới đây là một biểu đồ hiển thị mức độ hỗn loạn của một nhóm
Bạn có thể thấy ở cao nhất là những chuỗi thống nhất ngẫu nhiên,
đó là một mớ lộn xộn ngẫu nhiên của các chữ cái,
và hay nữa, chúng tôi cũng tìm thấy
trình tự DNA trong hệ gen của con người và nhạc cụ.
Và cả hai đều rất, rất linh hoạt,
đó là lý do tại sao bạn tìm thấy chúng trong phạm vi rất rộng.
Vào cuối thấp của quy mô,
bạn tìm thấy một chuỗi cứng nhắc, một chuỗi toàn điểm A,
và bạn cũng tìm thấy một chương trình máy tính,
trong trường hợp này bằng ngôn ngữ Fortran,
mà tuân theo quy tắc thực sự nghiêm ngặt.
Văn bản ngôn ngữ
nằm ở khoảng giữa.
Còn hệ thống chữ Indus thì sao?
Chúng tôi thấy rằng hệ thống chữ Indus
thực sự nằm trong phạm vi của các văn bản.
Khi kết quả này được công bố đầu tiên,
nó đã gây nhiều tranh cãi.
Có những người kêu la phản đối,
và những người này là những người tin tưởng
rằng hệ thống chữ Indus không đại diện cho ngôn ngữ.
Tôi thậm chí bắt đầu nhận được những lá thư căm ghét
Học sinh của tôi nói
rằng tôi nên thực sự nghiêm túc xem xét việc phòng thân.
Ai có thể nghĩ
giải mã có thể là một nghề nguy hiểm không?
Kết quả này đã cho thấy những điều gì?
Nó cho thấy rằng hệ thống chữ Indus
chia sẻ một tính chất quan trọng của ngôn ngữ.
Vì vậy, như câu nói xưa,
nếu nó trông giống như một hệ thống ngôn ngữ
và nó hoạt động như một hệ thống ngôn ngữ
thì có lẽ chúng ta có thể có một hệ thống ngôn ngữ trong tay.
Có bằng chứng nào khác
chữ viết liệu có thể mã hóa được ngôn ngữ?
Vâng chữ viết thực sự có thể mã hóa nhiều ngôn ngữ.
Vì vậy, ví dụ, đây là một câu viết bằng tiếng Anh
và cùng một câu được viết bằng tiếng Hà Lan
sử dụng các chữ cái tương tự của bảng chữ cái.
Nếu bạn không biết tiếng Hà Lan và bạn chỉ biết tiếng Anh
và tôi đưa cho bạn một số từ bằng tiếng Hà Lan,
bạn sẽ cho tôi biết rằng những từ này chứa
một số mẫu rất bất bình thường.
Một số chữ có vẻ không đúng,
và bạn sẽ nói những từ này có lẽ không phải từ tiếng Anh.
Điều tương tự cũng xảy ra trong trường hợp của hệ thống chữ Indus.
Máy tính đã tìm thấy một số văn bản
đây là hai trong số chúng,
có cấu trúc rất không bình thường.
Ví dụ như mẫu đầu tiên
có tới hai kí hiệu hình cái hũ
Đây là dấu hiệu thường được bắt gặp nhất
trong những văn bản tiếng Indus,
và nó chỉ có trong văn bản này
mà có tới hai cái cùng lúc
Tại sao lại có trường hợp như vậy?
Chúng tôi đã đi lại và tìm nơi mà các văn bản cụ thể đã được tìm thấy
và hóa ra chúng đã được tìm thấy
rất, rất xa từ thung lũng Indus.
Chúng đã được tìm thấy ở Iraq ngày nay và Iran.
Và tại sao chúng lại được tìm thấy ở đó?
Những gì tôi đã chưa nói với bạn là
người Indus đã rất, rất khéo kinh doanh
Họ đã từng giao dịch với những người khá xa nơi họ sống,
và do đó, trong trường hợp này, họ đã đi bằng đường biển
lên tới tận Lưỡng Hà, Iraq ngày nay.
Và những gì có vẻ như đã xảy ra ở đây
là các thương gia Indus, các thương gia,
đã sử dụng chữ viết này để viết một ngôn ngữ nước ngoài.
Nó giống như ví dụ về tiếng Anh và Hà Lan.
Và đó sẽ giải thích tại sao chúng ta có những mô hình kỳ lạ
mà chúng khác xa với loại chữ viết được tìm thấy
nơi thung lũng Indus.
Điều này gợi nên ý nghĩ rằng, chữ viểt Indus
có thể đã được sử dụng để viểt nhiều thứ ngôn ngữ khác nhau.
Kết quả chúng ta đã có dường như chỉ đến kết luận
rằng hệ thống chữ Indus có thể đại diện cho ngôn ngữ.
Nếu nó đại diện cho ngôn ngữ,
làm thế nào để chúng ta đọc các biểu tượng?
Đó là thách thức lớn tiếp theo của chúng tôi.
Bạn có thể để ý thấy nhiều kí hiệu
trông giống như hình ảnh của con người, của các loài côn trùng,
của các loài cá, các loài chim.
Hầu hết các chữ viết cổ xưa
sử dụng các nguyên tắc đố tên,
đó là, sử dụng hình ảnh đại diện cho các từ.
ví dụ, đây là một từ.
Bạn có thể viết nó bằng cách sử dụng hình ảnh không?
Tôi sẽ cho bạn một vài giây.
Xong chưa?
Được rồi, tốt
Đây là đáp án của tôi
Bạn có thể sử dụng hình ảnh của một con ong theo sau là một ảnh của một chiếc lá -
và đó là "niềm tin", bên phải.
Có thể có các giải pháp khác.
Trong trường hợp của hệ thống chữ Indus,
vấn đề là ngược lại.
Bạn phải tìm ra các âm thanh của mỗi hình ảnh
như vậy toàn bộ chuỗi mới có ý nghĩa.
Vì vậy, đây là giống như một trò đố ô chữ,
ngoại trừ việc này như là mẹ của tất cả các trò đố ô chữ
bởi vì hậu quả rất cao nếu ta giải mã nó.
Đồng nghiệp của tôi, Iravatham Mahadevan và Asko Parpola,
đã có một số cải tiến cụ thể về vấn đề này
tôi muốn cung cấp cho bạn một ví dụ nhanh về công việc của Parpola
Dưới đây là một đoạn thực sự ngắn.
Nó chứa bảy nét thẳng đứng tiếp theo là dấu hiệu giống cá này.
Và tôi muốn đề cập rằng con dấu này đã được sử dụng
cho dập thẻ đất sét
mà đã được gắn vào bó của hàng hóa,
vì vậy nó rất có thể là những thẻ này, ít nhất là một số trong số chúng.
chứa tên của thương gia.
Và hóa ra rằng ở Ấn Độ
có một truyền thống lâu đời
tên được dựa trên lá số tử vi
và chòm sao có mặt tại thời điểm sinh.
Trong các ngôn ngữ Dravidian,
từ cho cá là "meen"
điều cũng xảy ra với từ ngữ cho chữ sao
Và như vậy bảy ngôi sao
sẽ có nghĩa là "elu meen,"
đó là từ Dravidian
cho chòm Bắc Đẩu.
Tương tự như vậy, có một chuỗi sáu sao,
và dịch thành "aru meen,"
đó là tên Dravidian cũ
cho chòm sao Tua Rua (Pleiades).
Và cuối cùng, có những kết hợp khác,
chẳng hạn như kí hiệu này như hình con cá với mái nhà trên đỉnh đầu.
Và đó có thể được dịch thành "mey meen,"
đó là tên Dravidian cũ cho sao Thổ.
Vì vậy, đó là khá thú vị.
Có vẻ như chúng ta đang đi tới đâu đó.
Nhưng liệu điều này chứng minh
rằng con dấu này chứa tên Dravidian
dựa trên các hành tinh và các chòm sao sao?
Cũng chưa.
Vì vậy, chúng tôi không có cách nào chứng thực
những con chữ cụ thể,
nhưng nếu càng có nhiều câu trở nên có nghĩa hơn
và nếu những chuỗi càng dài hơn
trở nên đúng,
thì chúng ta biết rằng mình đang đi đúng hướng.
Hôm nay,
chúng ta có thể viết một từ như TED
trong chữ tượng hình Ai Cập và trong chữ hình nêm,
vì cả hai đã được giải mã
trong thế kỷ 19.
Các giải mã của hai ngôn ngữ
cho phép những nền văn minh nầy trò chuyện với chúng ta cách trực tiếp.
Người Maya
bắt đầu nói với chúng ta trong thế kỷ 20,
nhưng nền văn minh Indus vẫn im lặng.
Tại sao chúng ta phải quan tâm?
Nền văn minh Indus không thuộc
về những người Ấn Độ hay Nam Bắc Ấn Độ
hoặc người Pakistan;
nó thuộc về tất cả chúng ta.
Đây là những tổ tiên của chúng ta -
của bạn và tôi.
Họ im lặng
bởi một tai nạn đáng tiếc của lịch sử.
Nếu chúng ta giải mã được chữ viết,
chúng ta sẽ giúp họ nói chuyện với chúng ta lần nữa
Họ sẽ nói với chúng ta về điều gì?
Chúng ta sẽ tìm thấy gì ở họ? Về chúng ta?
Tôi rất mong đợi để tìm hiểu.
Cảm ơn
(Vỗ tay)