Rozpocznę od przedstawienia moich kwalifikacji,
zanim przejdę do sedna,
bo szczerze mówiąc,
naprawdę nie należy słuchać opinii przypadkowej staruszki o COVID-19.
(Śmiech)
Od około 20 lat pracuję w sektorze opieki zdrowotnej na świecie.
Moją specjalizacją są systemy opieki zdrowotnej
i badanie skutków poważnych wstrząsów w systemach opieki zdrowotnej.
Zajmuję się też dziennikarstwem dotyczącym globalnego zdrowia.
Moje artykuły o globalnym zdrowiu i bezpieczeństwie biologicznym
znalazły się w gazetach i sieci.
Kilka lat temu opublikowałam książkę
o globalnych zagrożeniach dla zdrowia, czekających naszą planetę.
Wspierałam i prowadziłam działania epidemiologiczne,
począwszy od oceny ośrodków leczenia eboli
po przenoszenie gruźlicy w placówkach służby zdrowia
i pracę nad przygotowaniami do nadejścia ptasiej grypy.
Mam tytuł magistra w zakresie Międzynarodowej Opieki Zdrowotnej.
Nie jestem lekarzem ani pielęgniarką.
Moją specjalnością nie jest opieka nad pacjentami lub poszczególnymi osobami.
Jest nią patrzenie na populacje i systemy opieki zdrowotnej,
na skutki przenoszenia się chorób na dużą skalę.
Przy ocenie źródeł specjalistycznej wiedzy w dziedzinie światowego zdrowia
w skali od 1 do 10,
gdzie 1 to przypadkowa osoba biadoląca na Facebooku,
a 10 to Światowa Organizacja Zdrowia,
można mnie uznać za siódemkę lub ósemkę.
Miejcie to na uwadze podczas tej prelekcji.
Zacznę od podstaw,
bo chyba zaginęły
w szumie medialnym wokół COVID-19.
COVID-19 jest koronawirusem.
Koronawirusy to szczególny podzbiór wirusów,
mający unikalne cechy wśród wirusów.
Jako materiału genetycznego używają kwasu rybonukleinowego (RNA)
zamiast kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA).
Powierzchnię wirusa pokrywają kolce, których wirus używa do ataku na komórki.
Te kolce to korona w koronawirusie.
COVID-19 jest znany jako nowy koronawirus,
bo do grudnia słyszeliśmy tylko o sześciu koronawirusach.
COVID-19 jest siódmy.
Jest dla nas nowy.
Dopiero co ustalono jego sekwencję i nadano mu nazwę,
dlatego jest nowy.
Jeśli pamiętacie SARS, zespół ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej,
lub MERS, bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej,
to były koronawirusy.
Oba są nazywane niewydolnościami oddechowymi,
bo właśnie to robią koronawirusy.
Atakują nasze płuca.
Nie powodują wymiotów,
krwawienia z gałek ocznych ani krwotoku.
Kierują się do płuc.
COVID-19 działa tak samo.
Powoduje szereg objawów niewydolności oddechowej,
począwszy od suchego kaszlu i gorączki,
aż po śmiertelne wirusowe zapalenie płuc.
Ten zakres objawów jest jednym z powodów
trudności w wytropieniu tej epidemii.
Wiele osób zaraża się koronawirusem.
Przebieg choroby jest u nich tak łagody, a objawy choroby tak znikome,
że nawet nie idą do lekarza.
System o nich nie wie.
Jest tak szczególnie z dziećmi,
za co wszyscy powinniśmy być wdzięczni.
Koronawirusy są odzwierzęce,
co oznacza, że przenoszą się ze zwierząt na ludzi.
Niektóre koronawirusy, jak COVID-19, przenoszą się też między ludźmi,
a wtedy wędrują szybciej i dalej,
podobnie jak COVID-19.
Choroby odzwierzęce naprawdę trudno usunąć,
bo ich rezerwuarami są zwierzęta.
Jednym z przykładów jest ptasia grypa,
którą można zlikwidować u zwierząt hodowlanych,
jak indyki czy kaczki,
ale i tak wróci co roku, przeniesiona przez dzikie ptaki.
Niewiele o tym słyszymy,
bo ptasia grypa nie przenosi się między ludźmi,
ale co roku na całym świecie występują ogniska na fermach drobiu.
COVID-19 najprawdopodobniej przeniósł się ze zwierząt na ludzi
na targu dzikich zwierząt w Wuhanie w Chinach.
Przejdźmy do mniej oczywistej części.
To nie jest ostatnia poważna epidemia, jaka nas czeka.
Będzie więcej epidemii.
To nie żadne przypuszczenie, ale pewniak.
Jest to wynik tego jak my, ludzie,
wchodzimy w interakcje z planetą.
Ludzkie wybory doprowadzają do sytuacji
sprzyjającej powstawaniu kolejnych epidemii.
Częściowo dotyczy to zmian klimatu, który się ociepla i sprawia,
że świat jest bardziej gościnny dla wirusów i bakterii.
Przyczyną jest też to, że wdzieramy się w ostatnie dzikie obszary naszej planety.
Paląc i orząc las deszczowy Amazonii,
aby prowadzić hodowlę na tanich gruntach,
przekształcając resztę afrykańskiego buszu w farmy,
polując się na dzikie zwierzęta w Chinach, aż całkiem wyginą,
mamy kontakt z dzikimi zwierzętami,
z którymi nigdy wcześniej nie mieliśmy kontaktu
i te zwierzęta mają nowe rodzaje chorób:
bakterie, wirusy, na co nie jesteśmy gotowi.
Szczególnie nietoperze mają talent do nosicielstwa chorób
zaraźliwych dla ludzi.
Nie tylko nietoperze.
Jeśli będziemy docierać do coraz odleglejszych miejsc,
powstaną nowe epidemie.
Kwarantanna lub ograniczenia podróży nie powstrzymają epidemii.
Pierwszy odruch każdego to:
"Powstrzymajmy ruch ludzi i wybuch epidemii".
Trudno przeprowadzić skuteczną kwarantannę.
To samo dotyczy ograniczeń w podróżowaniu.
Nawet kraje, które wiele zainwestowały w ochronę zdrowia publicznego,
jak USA i Korea Południowa,
nie mogą odpowiednio szybko wprowadzić takich ograniczeń,
aby natychmiast zatrzymać epidemię.
Są po temu przyczyny logistyczne i medyczne.
Jeśli spojrzymy na COVID-19,
zarażony może nie wykazywać żadnych objawów
nawet przez 24 dni.
Ludzie chodzą z wirusem
bez żadnych oznak.
Nie zostaną poddani kwarantannie.
Nikt nie wie, że potrzebują kwarantanny.
Istnieją również pewne realne koszty kwarantanny i ograniczeń w podróży.
Ludzie są istotami społecznymi,
nie dają się więzić ani rozdzielać.
Podczas epidemii eboli zauważyliśmy,
że natychmiast po wprowadzeniu kwarantanny
ludzie próbują jej uniknąć.
Pacjenci świadomi wprowadzonych surowych procedur kwarantanny
mogą unikać opieki zdrowotnej,
bo się boją lub ich nie stać
i nie chcą być rozdzieleni od rodziny i przyjaciół.
Jeśli urzędnicy państwowi i politycy wiedzą,
że mówienie o zakażeniach i przypadkach może się dla nich skończyć kwarantanną,
mogą ukrywać informacje
z obawy przed uruchomieniem procedur kwarantanny.
Właśnie takie oszustwa i nieuczciwość
tak bardzo utrudniają śledzenie zakażeń.
Moglibyśmy usprawnić kwarantanny i ograniczenia podróży
i należy to zrobić.
Ale to nie jest ani jedyna,
ani najlepsza strategia w takich sytuacjach.
Prawdziwy sposób na złagodzenie zachorowań w przyszłości
to budowa globalnego systemu opieki zdrowotnej,
wspieranie podstawowych funkcji służby zdrowia w każdym kraju na świecie,
aby wszystkie kraje, nawet te biedne,
mogły szybko wykrywać i leczyć nowe choroby zakaźne.
Reakcja Chin na COVID-19 spotkała się z dużą krytyką.
Ale co by się stało, gdyby COVID-19 pojawił się w Czadzie,
który ma trzech i pół lekarza na każde sto tysięcy osób?
Co by się stało, gdyby pojawił się w Demokratycznej Republice Konga,
która właśnie wyleczyła ostatniego pacjenta z wirusem ebola?
Prawda jest taka, że te kraje nie mają zasobów,
żeby reagować na chorobę zakaźną,
leczyć ludzi
i informować wystarczająco szybko, żeby pomóc reszcie świata.
Odpowiadałam za ocenę ośrodków leczenia wirusa ebola w Sierra Leone
i faktem jest, że tamtejsi lekarze
bardzo szybko zidentyfikowali kryzys związany z wirusem eboli,
najpierw jako niebezpieczny, zakaźny wirus krwotoczny,
a potem jako ebolę.
Ale po zidentyfikowaniu nie mieli środków, żeby reagować.
Brakowało im lekarzy i łóżek szpitalnych
i nie mieli dość informacji na temat leczenia eboli
lub wdrażania kontroli zakażeń.
Jedenastu lekarzy w Sierra Leone zmarło na ebolę.
W kraju było ich zaledwie 120, kiedy zaczął się kryzys.
Dla kontrastu
Centrum Medyczne Dallas Baylor zatrudnia ponad tysiąc lekarzy.
Takie nierówności zabijają ludzi.
Na początku epidemii giną biedni ludzie,
a gdy epidemie się szerzą,
giną ludzie na całym świecie.
Jeśli naprawdę chcemy spowolnić epidemie
i zminimalizować ich wpływ,
musimy upewnić się, że każdy kraj na świecie
ma zdolność rozpoznawania nowych chorób, leczenia ich
i raportowania na ich temat, aby dzielić się informacjami.
COVID-19 będzie ogromnym obciążeniem dla systemów opieki zdrowotnej.
W tej prelekcji nie będę omawiała umieralności,
bo nie ma jednoznacznej opinii na ten temat.
Możemy zgodzić się co do jednej liczby.
Około 20% zarażonych COVID-19
będzie potrzebowało hospitalizacji.
System opieki zdrowotnej w USA ledwie sobie z tym radzi.
Co stanie się z Meksykiem?
COVID-19 ujawnił też prawdziwe braki
w globalnych łańcuchach dostaw dla służby zdrowia.
Zamówienia na czas, okrojone systemy są świetne, gdy wszystko idzie dobrze,
ale w czasach kryzysu oznacza to, że nie mamy żadnych rezerw.
Jeśli w szpitalu lub kraju zabraknie masek
lub osobistego wyposażenia ochronnego,
nie ma dużego magazynu pełnego pudeł, skąd można dostać więcej.
Trzeba zamówić więcej u dostawcy, poczekać, aż go wyprodukują i wyślą
przeważnie z Chin.
Mamy opóźnienie w chwili, gdy najważniejsze jest szybkie działanie.
Gdybyśmy byli doskonale przygotowani na COVID-19,
Chiny szybciej wykryłyby wybuch epidemii.
Byliby gotowi zapewnić opiekę zarażonym
bez konieczności budowania nowych budynków.
Uczciwie informowaliby swoich obywateli,
więc uniknięto by idiotycznych plotek w mediach społecznościowych.
Udostępniliby informacje globalnym organom ochrony zdrowia,
żeby mogły zacząć raportować krajowym systemom opieki zdrowotnej
i przygotować się na szerzenie się wirusa.
Krajowa służba zdrowia mogłaby wtedy
gromadzić zapasy potrzebnego sprzętu ochronnego
i szkolić służby medyczne w zakresie leczenia i kontroli zakażeń.
Mielibyśmy naukowe procedury działań na różne scenariusze,
jak zarażenia na statkach wycieczkowych.
Prawdziwe informacje trafiałyby do ludzi na całym świecie,
przez co uniknęlibyśmy żenujących, haniebnych przypadków ksenofobii,
jak uliczne ataki w Filadelfii na osoby przypominające Azjatów.
Ale nawet przy pełnej gotowości nie unikniemy epidemii.
Wybór sposobu życia na naszej planecie
do tego doprowadza.
Eksperci od COVID-19 zgadzają się w jednej sprawie:
w USA i na całym świecie
będzie gorzej zanim będzie lepiej.
Widzimy przypadki przenoszenia się choroby
wewnątrz grup społecznych,
bez kontaktu z zewnątrz.
Mamy zarażonych koronawirusem
i nawet nie wiemy, skąd pochodzi infekcja.
To oznaki nasilającej się epidemii,
a nie epidemii będącej pod kontrolą.
To przygnębiające, ale nie zaskakujące.
Kiedy eksperci w dziedzinie zdrowia mówią o powstawaniu nowych wirusów,
rozważają właśnie takie sytuacje jak obecna.
Mieliśmy nadzieję, że łatwo z tego wyjdziemy.
Gdy eksperci mówią o planowaniu wirusów,
oczekiwali właśnie takiego rozprzestrzeniania się wirusa.
Zakończę osobistą radą.
Myjcie ręce.
Często myjcie ręce.
Zapewne i tak często myjecie ręce, bo nie jesteście odrażający,
ale myjcie je jeszcze częściej.
Wprowadźcie w życie procedury przypominające o myciu rąk.
Zawsze myjcie ręce po wejściu i przed wyjściem z budynku.
Przed zebraniem i po zebraniu.
Stwórzcie rytuały związane z myciem rąk.
Dezynfekujcie telefony.
Cały czas dotykacie telefonów brudnymi, niemytymi rękoma.
Wiem, że zabieracie telefon do łazienki.
(Śmiech)
Dlatego dezynfekujcie telefony,
spróbujcie ich rzadziej używać w miejscach publicznych.
Może z TikToka i Instagrama warto korzystać tylko w domu.
Nie dotykajcie twarzy.
Nie pocierajcie oczu.
Nie obgryzajcie paznokci.
Nie wycierajcie nosa dłonią.
W żadnych okolicznościach, to obrzydliwe.
(Śmiech)
Nie noście masek.
Maski są przeznaczone dla chorych i pracowników służby zdrowia.
Jeśli ktoś jest chory, maska hamuje kaszel i kichanie
i chroni ludzi wokoło.
Dla lekarzy maska jest
jednym spośród wielu narzędzi,
nazywanych odzieżą ochronną,
w której użyciu są przeszkoleni, aby zapewnić opiekę pacjentowi
i samemu nie zachorować.
Jeśli jesteś zdrową osobą noszącą maseczkę,
po prostu spocisz twarz.
(Śmiech)
Zostawcie maski w sklepach
dla lekarzy, pielęgniarek i chorych.
Jeśli myślicie, że macie objawy COVID-19,
zostańcie w domu, zadzwońcie do lekarza po poradę.
Jeśli zdiagnozowano u was COVID-19,
pamiętajcie, że jest na ogół łagodny.
Jeśli palicie,
teraz jest najlepszy możliwy czas na rzucenie palenia.
Jak ktoś pali,
"teraz" to zawsze najlepszy czas na rzucenie palenia.
Ale jeśli ktoś pali i martwi się COVID-em,
gwarantuję, że rzucenie palenia to najlepsza metoda na ochronę
przed najgorszymi skutkami choroby.
COVID-19 jest przerażający,
gdy prawie wszystkie wiadomości wydają się przerażające.
Jest wiele złych, ale atrakcyjnych opcji radzenia sobie w tej sytuacji:
panika, ksenofobia, agorafobia, autorytaryzm,
uproszczone kłamstwa,
przez które wydaje nam się, że nienawiść, wściekłość i samotność
zapobiegną epidemii.
To nieprawda, to tylko osłabia naszą gotowość.
Jest też nudny, ale użyteczny zestaw opcji,
z których można skorzystać w odpowiedzi na epidemie.
Na przykład poprawa opieki zdrowotnej,
inwestowanie w infrastrukturę zdrowotną,
nadzór pozwalający wykryć nowe choroby,
budowanie systemów opieki zdrowotnej na całym świecie,
wzmacnianie łańcuchów dostaw
w przygotowaniu na sytuacje kryzysowe
i lepsza edukacja, aby móc rozmawiać
o epidemiach i analizie ryzyka
bez zbędnej paniki.
Musimy się kierować sprawiedliwością,
bo w tej sytuacji sprawiedliwość
leży w naszym interesie.
Dziękuję bardzo za uwagę.
Pozwolę sobie powiedzieć:
umyjcie ręce po wyjściu z sali.
(Brawa)