Ik wil eerst even beginnen met een experiment.
Ik ga drie beeldfragmenten laten zien van een regenachtige dag.
Maar ik heb het geluid van één van de video's gewijzigd.
In plaats van het geluid van regen
heb ik het geluid toegevoegd van bakkend spek.
Ik zou willen dat jullie eens nadenken welk fragment het geluid van het spek is.
(Vallende regen)
Oké.
Ik heb eigenlijk gelogen.
Het was allemaal spek.
(Spek sist)
(Applaus)
Mijn bedoeling was niet echt om jullie te laten watertanden
iedere keer als het regent.
Ik wou aantonen dat onze hersenen zich makkelijk laten misleiden.
We zijn niet op zoek naar de waarheid.
Wat die misleiding betreft,
wil ik één van mijn favoriete schrijvers citeren.
In 'The Decay of the Art of Lying' stelt Oscar Wilde
dat slechte kunst de natuur zo realistisch mogelijk kopieert,
terwijl goede kunst voortvloeit uit leugens en bedrog,
en mooie onwaarheden vertelt.
Iedere keer je naar een film kijkt
en de telefoon rinkelt,
dan hoor je eigenlijk niet die telefoon.
Het is later toegevoegd, tijdens postproductie, in een studio.
Al het geluid dat je hoort, is vals.
Alles, behalve de dialoog,
is vals.
Wanneer je een vogel ziet flapperen met zijn vleugels...
(Vleugels flapperen)
dan is dat is niet echt het geluid van een vogel.
Het klinkt veel realistischer als je het geluid van een laken opneemt
of met een ovenwant wappert.
(Flapperen)
De closeup van een brandende sigaret...
(Sigaret brandt)
Dat klinkt in feite realistischer
als je 'n propje plasticfolie neemt
en het openvouwt.
(Propje plasticfolie wordt opengevouwen)
Een slag in het gezicht?
(Slag)
Oeps. Ik zal het nog eens afspelen.
(Slag)
Dat geluid bekomt men vaak door met een mes in groenten te steken,
meestal kool.
(Kool die doorboord wordt met een mes)
Volgende: botten die breken.
(Botten breken)
Er raakte niemand gewond.
Het is eigenlijk het geluid
van selderij of bevroren sla die gebroken wordt.
(Bevroren sla of selderij die gebroken wordt)
(Gelach)
Het juiste geluid vinden is niet altijd even makkelijk
als even naar de supermarkt gaan
en er wat groenten kopen.
Het is vaak veel ingewikkelder.
Laten we eens onderzoeken wat er voorafgaat
aan het maken van een geluidseffect.
Eén van mijn favoriete verhalen is van de hand van Frank Serafine.
Hij werkt mee aan ons archief
en is een geweldige geluidsontwerper voor onder andere 'Tron' en 'Star Trek'.
Hij maakte deel uit van het Paramountteam dat de Oscar won voor het beste geluid
met 'The Hunt for Red October'.
In die klassieker uit de jaren 90 over de Koude Oorlog
moesten ze het geluid nabootsen van de propeller van een onderzeeër.
Ze hadden een probleempje:
ze konden geen onderzeeër vinden in West-Hollywood.
Wat ze dus gedaan hebben...
Ze trokken naar hun vriend, die een zwembad had.
en Frank deed er een 'bommetje' of 'bomba'.
Ze installeerden een microfoon onder water
en één boven water, naast het zwembad.
Dit is de opname van de microfoon onder water.
(Sprong onderwater)
Samen met de microfoon boven water
klinkt het als volgt...
(Water spat)
Ze hebben dat geluid genomen en het één octaaf verlaagd,
alsof je een plaat zou vertragen.
(Water spat één octaaf lager)
En daarna verwijderden ze de meeste hoge frequenties
(Water spat)
en verlaagden ze het met nog een octaaf.
(Water spat een octaaf lager)
En daarna voegden ze een beetje van het geluid toe
van de microfoon boven het water.
(Water spat)
Door dat geluid eindeloos te herhalen
kregen ze het volgende...
(Propeller draait)
Als je creativiteit en technologie combineert, kan je de illusie creëren
dat we ons in een onderzeeër bevinden.
Als je eenmaal je geluiden hebt gecreëerd
en je hebt ze met het beeld gesynchroniseerd,
dan wil je dat die geluiden hun eigen leven gaan leiden binnen dat verhaal.
De beste manier om dat te doen, is door een galm toe te voegen.
Dat is het eerste audiotool waarover ik het wil hebben.
Galm of 'reverb', is het laten naklinken van geluid,
nadat het geluid eigenlijk al verdwenen is.
Dat klinkt ongeveer als
de weerkaatsing van het geluid op het materiaal,
op voorwerpen en muren rondom het geluid.
Neem nu het geluid van een geweerschot.
Het oorspronkelijk geluid duurt nog geen halve seconde.
(Geweerschot)
Door galm toe te voegen,
kunnen we het laten klinken alsof het in een badkamer was opgenomen.
(Geweerschot in een badkamer)
Of alsof het was opgenomen in een kapel of een kerk.
(Geweerschot in een kerk)
Of in een kloof.
(Geweerschot in een kloof)
Galm geeft ons veel informatie
over de ruimte tussen de luisteraar en de bron van het oorspronkelijk geluid.
Als het geluid de smaak is,
dan is de galm de geur van het geluid.
Maar galm kan veel meer doen.
Als we naar een geluid luisteren met veel minder galm
dan wat de actie op het scherm suggereert,
dan begrijpen we meteen
dat we naar een verteller luisteren,
een objectieve verteller die niet deelneemt aan de actie op het scherm.
Emotionele momenten worden in de filmwereld
vaak weergegeven zonder galm,
want zo zou het ook klinken als er iemand in ons oor zou fluisteren.
Het tegenovergestelde klopt ook.
Door galm toe te voegen aan een stem
kunnen ze ons laten geloven dat we een flashback horen,
of dat we in het hoofd van een personage zitten,
of dat we de stem van God horen.
Of, nog sterker in de wereld van de film...
Morgan Freeman.
(Gelach)
Dus...
(Applaus)
Maar welke andere tools of truukjes
gebruiken geluidsontwerpers nog zoal?
Deze is nog zeer belangrijk...
Stilte.
Een korte stilte kan onze aandacht trekken.
In onze Westerse wereld
zijn we niet echt gewoon aan stilte.
Het wordt beschouwd als gênant of grof.
Wanneer de verbale communicatie wordt voorafgegaan door stilte,
dan kan dat een grote spanning opwekken.
Maar neem nu een Hollywoodfilm,
met veel explosies en automatische geweren.
Dan verliest het lawaai zijn effect na een tijdje.
Het werkt een beetje als yin en yang.
Stilte heeft lawaai nodig en lawaai heeft stilte nodig,
anders verliezen ze beide hun effect.
Maar wat betekent stilte?
Dat hangt ervan af hoe het gebruikt wordt in de film.
Stilte kan ons in het hoofd van een personage plaatsen,
of kan ons laten nadenken.
We associëren stilte vaak met...
contemplatie,
meditatie,
diep in gedachten verzonken zijn.
Stilte heeft niet één enkele betekenis.
Het is als een wit doek
waarop de kijker wordt uitgenodigd zijn eigen gedachten te schilderen.
Maar ik wil even verduidelijken dat absolute stilte niet bestaat.
Dit is vast het meest pretentieuze dat een TED-spreker ooit heeft gezegd.
Zelfs als er in een kamer geen enkele galm zou zijn
en geen externe geluiden,
dan zou je nog steeds je eigen bloed horen stromen.
In de bioscoopzalen was er vroeger ook nooit een stil moment,
want de projector maakte altijd lawaai.
Zelfs nu, met ons Dolby-geluid,
is er eigenlijk nooit een stil moment als je rondom je luistert.
Er is altijd wel een of ander geluid.
Aangezien absolute stilte niet bestaat,
wat gebruiken filmmakers en geluidstechnici dan?
In de plaats daarvan gebruiken ze vaak omgevingsgeluid.
Omgevingsgeluid is uniek achtergrondlawaai
dat eigen is aan iedere locatie.
Iedere locatie heeft 'n eigen geluid
en iedere ruimte heeft 'n eigen geluid,
dat we het 'ruimtegeluid' noemen.
Nu hoor je een geluidsopname van een markt in Marokko.
(Stemmen, muziek)
En nu hoor je een geluidsopname van Times Square in New York.
(Verkeergeluiden, claxons van auto's, stemmen)
Het ruimtegeluid combineert al de geluiden binnen in een kamer:
de ventilator, de verwarming, de koelkast.
Dit is een geluidsopname van mijn flat in Brooklyn.
(Je hoort de ventilator, de boiler, de koelkast en het straatverkeer)
Omgevingsgeluiden werken op een zeer primitieve manier.
Ze kunnen direct doordringen tot ons onderbewustzijn.
Het getsjirp van de vogeltjes buiten is misschien een teken van alledaagsheid.
Misschien omdat wij, als soort,
gewoon zijn geraakt aan dat geluid in de afgelopen miljoenen jaren.
(Getsjirp van vogeltjes)
Industriële geluiden, daarentegen,
kennen we nog niet zo lang.
Hoewel ik er persoonlijk wel van hou
-- David Lynch, een van mijn helden maakte er vaak gebruik van,
en zijn geluidstechnicus, Alan Splet --
dragen industriële geluiden vaak een negatieve connotatie.
(Machinelawaai)
Geluidseffecten kunnen inspelen op ons emotioneel geheugen.
Soms zijn ze zo betekenisvol
dat ze in de film zelf een personage worden.
Het geluid van de donder kan wijzen op de tussenkomst van de goden of hun woede.
(Donder)
Het geluid van de kerkklok herinnert ons aan de vergankelijkheid van de tijd
of misschien aan onze eigen sterfelijkheid.
(Kerkklokken luiden)
Het geluid van brekend glas kan wijzen op het einde van een relatie
of een vriendschap.
(Glas breekt)
Wetenschappers geloven dat dissonante geluiden,
zoals blaasinstrumenten die zeer luid worden bespeeld,
ons kunnen herinneren aan het gehuil van dieren in de natuur.
Daardoor kunnen ze een gevoel van irritatie of angst opwekken.
(Blaasinstrumenten weerklinken)
We hebben het nu al gehad over het geluid op het beeld.
Maar af en toe is de bron van het geluid niet zichtbaar op het scherm.
Dat noemen we 'off-screen geluid',
of 'akoesmatisch geluid'.
Akoesmatisch geluid...
De term 'akoesmatisch' komt van Pythagoras, uit het Oude Griekenland.
Hij gaf jaren lang les van achter een gordijn
en toonde zich niet aan zijn leerlingen.
Ik denk dat deze wiskundige en filosoof geloofde dat,
op deze manier,
zijn studenten zich meer zouden concentreren op zijn stem,
zijn woorden en hun betekenis.
En niet op het visuele aspect van zijn betoog.
Een beetje zoals 'The Wizard of Oz',
of 'Big Brother' uit '1984',
waar door de stem los te koppelen van zijn bron,
oorzaak en gevolg worden gescheiden,
wat een soort alomtegenwoordigheid of alziendheid creëert,
en daardoor dus ook autoriteit.
Akoesmatisch geluid gaat al lang mee in de geschiedenis.
In Rome en Venetië zongen de kloosternonnen vroeger
in de kamers en galerijen vlak onder het plafond.
Omdat ze de illusie wilden creëren dat we naar engelen luisterden in de hemel.
Richard Wagner was de eerste componist die werkte met een orkest
dat verborgen zat in een orkestbak tussen het podium en het publiek.
Een van m'n helden, Aphex Twin, verstopt zich vaak in de donkere hoekjes in clubs.
Al deze grootmeesters hadden volgens mij door,
dat je door de bron te verbergen
een gevoel van mysterie kunt creëren.
Dit is al vaak gebruikt in de filmgeschiedenis,
door Hitchcock en Ridley Scott met z'n 'Alien'.
Een geluid horen zonder dat je de bron kent,
creëert altijd een soort spanning.
Het betekent ook dat regisseurs minder beperkt zijn in hun mogelijkheden
en iets kunnen tonen wat er niet was tijdens de opnames.
Dat klinkt misschien allemaal wat vaag,
maar ik wil even een fragmentje afspelen.
(Speelgoed piept)
(Typemachine)
(Tromgeroffel)
(Pingpong)
(Zwaardgevecht)
(Scratchen van een plaat)
(Zaaggeluiden)
(Vrouw gilt)
Met deze tools probeer ik aan te tonen
dat geluid een taal is.
Het kan ons verplaatsen in de ruimte.
Het kan de sfeer veranderen.
Het kan het tempo bepalen.
Het kan ons aan het lachen brengen, of het kan ons bang maken.
Wat mezelf betreft --
ik werd enkele jaren geleden verliefd op deze taal.
En op één of andere manier ben ik erin geslaagd er mijn beroep van te maken.
Met het werk dat we verrichten in ons geluidsarchief
proberen we de woordenschat van die taal wat te verruimen.
En daarmee willen we de juiste hulpmiddelen aanbieden
aan geluidstechnici,
filmproducenten
en de ontwikkelaars van videospelletjes en apps.
Zodat ze steeds betere verhalen kunnen vertellen
en steeds mooiere leugens kunnen vertellen.
Dank jullie voor je aandacht.