شێرپەنجە.
نەخۆشیەکی وێرانکەرە، زیان بە دەروون دەگەیەنێت.
نەک تەنها نەخۆش، بەڵکو خۆشەویستانی نەخۆشەکەش ئازار دەدات.
دوژمنێکە بۆ ماوەی چەندین سەدەیە ڕەگەزی مڕۆڤایەتی لە دژی جەنگاوە.
لەگەڵ ئەو بەرەو پێش چوونەی ئێمە بەدەستمان هیناوە،
بەڵام تاکو ئێستا بەسەریدا زاڵ نەبووین.
لە ئەمریکا لە ھەر پێنج کەس دوویان بە توشی شێرپەنجە دەبن.
٩٠ % ئەم نەخۆشانە، بەھۆی تەشەنە کردنی نەخۆشیەکەیانەوە خۆیان بە دەستەوە دەدەن
تەشەنەکردن بڵاوبوونەوەی نەخۆشی شێرپەنجەیە بەھۆی سووڕی خوێن یان سیستەمی لیمفاوی،
لە شوێنە سەرەکییەکە بۆ بەشێکی تری لەش.
بۆ نموونە، ئافرەتێکی تووشبوو بە شێرپەنجەی مەمک
بەھۆی نەخۆشیەکەیەوە بە ئاسانی خۆی بە دەستەوە نادات ئەگەر تەنھا لە مەمکیدا بێت.
بەڵام خۆی بە دەستەوە دەدات کاتێک نەخۆشییەکە
بە سییەکان، جگەر، گرێی لیمفاویی، مێشک، و ئێسک دا بڵاودەبێتەوە،
لەو کاتەدا نە کۆنترۆل دەکرێت و نە چارەسەری بۆ دەکرێت.
تەشەنە کردنی نەخۆشی پرۆسەیەکی ئاڵۆزە.
چەند ساڵێکە لێکۆڵینەوە لەسەر ئەم بابەتە دەکەین.
و من و تیمەکەم شتێکمان دۆزییەوە ئەویش ئەوە بوو
خانەکانەکانی شێرپەنجە توانای ئەوەیان هەیە بە یەکتری بگەن
و ڕێکخستنی جووڵەیان
بەندە بە ئەو گورزەیەی لەو شوێنە بچوکەی گرێکەوە دروست دەکەن.
لە ڕێگەی ئاماژەی دوو گەردیلەوە بە یەکتری دەگەن
ئەم دوو گەردیلەیە ناو دەبڕین بە ئینترلیوکینی ٦ و ٨.
وەک ھەر شتێکیتر لە سروشت،
کاتێک شتەکان توند بە یەکەوە لکێنران، ئاماژەیە بۆ باشی و توندوتۆڵیەکەی،
دەبێتە هۆی ئەوەی خانەکانی شێرپەنجە بە خێرایی لە شوێنی خۆیان جووڵە بکەن
و لە شوێنێکتر بڵاو بێتەوە.
ئەگەر ئێمە بە بەکارهێنانی دەرمانە گیراوەکەی دروستمان کرد، ئاماژەکە نەهڵین،
دەتوانین پەیوەندی لە نێوان خانەکانی شێرپەنجە بپچرێنین
بڵاو بوونەوەی شێرپەنجەش بەرەو نەمان دەچێت.
ڕێگەم پێ بدەن بۆ چرکەیەک لێرە بوەستم
باسی ئەو کاتە بکەم کاتێک هەموو ئەو شتانەی لە ساڵی ٢٠١٠ دەستم پێ کردن،
کاتێک خوێندکاری دووەم ساڵی کۆلێژ بووم
لە تاقیگەی دکتۆر دانی وایرتز
لە زانکۆی جۆنز ھۆپکینس دەستم بە کار کردن کرد.
و لەگەڵتان ڕاستگۆ بم، کچێکی گەنجی، ساویلکەی، سری لانکی بوو،
(پێکەنین)
هیچ زانیاریم سەبارەت بە توێژینەوە نەبوو.
ئەرکی من ئەوە بوو تێبینی جوڵەی خانەکانی شێرپەنجە
لە ناو قاڵبە سێ ڕەهەندی
لە تاقیگە دا بکەم،
بەو مەرجەی خانەکانی شێرپەنجە ناو جەستەمان پیشان بدرێن.
بۆ من کارێکی نوێ و سەرسورهێنەر بوو،
چونکە کاری پێشترم لە ناو قاپێکی پلاستیکی دوو ڕەهەندی ئەنجام دا بوو،
نواندنی خانەکانی شێرپەنجەی ناو جەستەمان
بە ڕوونی دەرنەدەخست.
دەبێ ئەم ڕاستیە قبوڵ بکەین،
خانەکانی شێرپەنجەی جەستەمان لە ناو قاپی پلاستیکی گیر نابن.
ئەو کاتەی لە زانکۆی پریستن بەشداریم لە سیمینارێک دا کرد
لە لایەن دکتۆر بۆنی بەیسلەر پێشکەشکرا،
ئەوەی خستەڕوو کە چۆن خانەکانی بەکتریا لەسەر بنەمای،
چڕی زۆری ژمارەیان و ئەنجامدانی جوڵەی تایبەتییان بەیەک دەگەن.
ئەمە ئەو کاتە بوو کە گرێییە لە سەرم دروست ببوو، بیرم کردەوە،
واو، هەموو ڕۆژێک خانەکانی شێرپەنجەی مێشکمم دەبینم"،
چۆن دەست بە جوڵەی خۆیان دەکەن."
بەم شێوەیە بیرۆکەی پڕۆژەکەم دەست پێ کرد.
وامدانا خانەکانی شێرپەنجە توانای بەیەک گەیشتنیان هەیە
و ڕێکخستنی جووڵەیان،
بەندە بە بەو گورزەیەی لەو شوێنە بچووکەی گرێکەوە دروستی دەکەن.
لەگەڵ ئەم گریمانەیە دوودڵ بووم.
و خۆشبەختانە، کارم بۆ کەسێک دەکرد
هاندەرم بوو کار لەسەر بیرۆکە شێتانەکەم بکەم.
بۆیە، خۆم بۆ ئەم پڕۆژەیە ئامادە کرد.
هەرچەندە، بەتەنها نەمدەتوانی ئەم کارە بکەم.
پێویستیم بە یارمەتی بوو.
بەڕاستی پێویستیم بە یارمەتی بوو.
بۆیە ئێمە فێرخوازانی کۆلێژ، خوێندنی باڵا،
پۆست دکتۆرا و پرۆفیسۆرەکان
لە دامەزراوە جیاوازەکان و لە پسپۆری هەمەچەشن
ڕازیمان کردن یارمەتیمان بدەن و لەگەڵماندا کار بۆ ئەم بیرۆکەیە بکەن
بۆ ئەم گریمانەی وەک فێرخوازی دووەم ساڵی کۆلێژ لام گەڵاڵە ببوو.
پاش چەندین ساڵ لە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی زانستی بەیەکەوە
و تێکەڵ هەڵکیشکردنی بیرۆکە جیاواز و بەرچاوەکان،
ڕێگەیەکی نوێ بۆ ئاماژەکانمان دۆزییەوە
تیایدا کۆنترۆڵی پەیوەندی خانەکانی شێرپەنجە بە یەکتری دەکات و جووڵەیان،
بەندە بە چارەنووسی خانەکە خۆی.
هەندێک لە ئێوە لەوانەیە گوێبیستی ئەمە بووبن،
چونکە لە زۆربەی تۆرە کۆمەڵایەتییەکان بە کاریگەریەکانی حەسینی ناوی دەرکردووە.
(پێکەنین)
(چەپڵەڕێزان)
هێشتا کارمان تەواو نەببوو.
پاشان بڕیارماندا کە دەمانەوێت ئەم ئاماژانە ڕابگرین
و ئەگەر بمانتوانیبا ڕێگە لە بڵاو بوونەوەی شێرپەنجە بگرین.
وەک ئەوەی کارەی بۆ ئاژەڵان پێش دەرکەوتنی نەخۆشییەکەیان کردمان.
گیراوەی دەرمانێکمان دۆزییەوە کە پێک دێت لە تۆسیلیزوماب،
پێشتر بۆ چارەسەری نەخۆشی هەوکردنی جومگەکان (ڕۆمانتیزم) بەکار هاتووە،
هەروەها ڕێپەڕێکسین دژی شێرپەنجەی مەمک بەکار هاتووە.
ئەوەی گیراوەیە دەرمانەی کە دۆزیمانەوە
هیچ کاریگەری لەسەر گەشەی گرێکان نەبوو،
ڕاستەوخۆ دەچوو بۆ خانەکان.
ئەمەش دۆزەرەوەیەکی گرنگ بوو،
چونکە ئێستا، هیچ دەرمانێک لە لایەن دەزگای خۆڕاک و دەرمانی ئەمریکی
بە ئامانجی ڕێگە گرتن بێت لە بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە نییە.
لە ڕاستییدا، بڵاوبوونەوە یاخود، تەشەنەکردنی شێرپەنجە،
بەرهەمی لاوەکی گەشەی گڕێکانە.
گریمان، ئەگەر بتوانین گرێکان لە گەشەکردن بوەستێنین،
ئەو کاتە دەتوانین ڕێگە لە بڵاوبوونەوەشیان بگرین.
زۆربەمان دەزانین ئەمە لە ڕاسییەوە دوورە.
لە لایەکی ترەوە، ئەم دەرمانە گیراوەکەی دۆزیمانەوە
ئامانجی ڕاگرتنی تەشەنەکردنە نەک ڕێگەگرتن لە گەشەی گڕێکە،
بەڵام لە ئامانجی ئامێری ئەو میکانیزمەی کە کۆنتڕۆڵیان دەکات،
بەڕێگەی ئامانجی کاریگەرییەکانی حەسینی.
(پێکەنین)
ئەم کارە لە گۆڤاری زانستی "نەیچەر کەمیونیکێشنس" بڵاوبویەوە،
من و تیمەکەم کاردانەوەیەکی یەکجار زۆر لە سەرانسەری جیهان پێمان گەیشت.
هیچ کەسێک لە تیمەکەم پێشبینی ئەم جۆرە لە کاردانەوەی نەکردبوو.
پێمان وابوو ڕووبەرووی کاردانەوەیەکی بیزارکەر بین.
من سوپاسگوزارم بەم وەڵامە ئەرێنییەی،
نەک تەنها وەک ئەکادیمیایەک، بەڵکو وەک نەخۆشێکیش پێمگەیشت،
و ئەم نەخۆشییە ترسناکە کاریگەری لەسەر خەڵک لە سەرانسەری جیهان هەبوو.
کاتێک بیر لەم سەرکەوتنەی بەهۆی پرۆژەی کاریگەرییەکانی حەسینی دەکەمەوە،
بەهۆی ئەو کەسانەی خۆشبەخت بووم کارم لەگەڵ کردن.
فێرخوارە کانی کۆلێژ
بە گڕوتینێکی زۆر و پابەندبوونیان بە کارەکەوە خۆیان نیشانداوە.
فێرخوازانی خوێندنی باڵا و پۆست دکتۆراش
ئەوانەی تەکنینکی نۆییان فێرکردم
و دڵنیایان بۆ مانەوەم لەسەر ئەم ڕێچکەیە پێ بەخشیم .
پڕۆفیسۆرەکان، یۆداس و و ئۆبی-وان کینۆبیس،
شارەزای خۆیان لە بەدیهێنانی ئەم کارەی کە ئەمڕۆ بەردەستە بەکارهێنا.
ستافی پاڵپشتی، هاوڕێکانم و خێزانەکەم،
ئەو کەسانەی ورەیان بەرز کردینەوە،
وایان لێ کردین هەرگیز واز لە هەوڵ و تێکەشانمان نەهێنین.
باشترین جۆری هاوڕێییە کە توانیبێتمان بە دوایدا بگەڕێین.
هەوڵیکی زۆر بۆ لێکولینەوە لە بواری تەشەنەکردن پێویستە.
باوەرم پێ بکەن، بەبێ هەوڵدانم، من لێرە خۆم نەدەدیتەوە.
ئێستا تیمەکەمان بەڕەو پێش چووە،
و بیرۆکەکانی پرۆژەکەم بۆ بەرەو پێش بردنی چارەسەرە تێکەڵەکان بەکار دەهێنین
ئامانجمان ڕێگە لە گەشەی گریکان و تەشەنەکردنیان بگرن.
ئێمە هەوڵی دۆزینەوەی چارەسەرێکی نۆی دژی شێرپەنجە دەدەین،
بۆ ئەوەی ژەهراویەتی سنوردار بکات و بەرگری دەرمان کەم بکەینەوە.
و سیستەمەکانی داهێنان بەرەو پێش دەبەین
یارمەتی لە بەرەو پێش بردنی تاقیکردنەوەکانی مرۆڤایەتى دەدەین.
ئەمەش وام لێ دەکات بیرم لای هەموو ئەمانە بێت،
پیشەیەکی باوەر پێنەکڕاو بە دوای دا دەگەڕێم--
هۆکاری ئەوەی من ئەمڕۆ لێرەم، و قسەتان بۆ دەکەم
بەهۆی ئەم بیرۆکە بچووکەوەیەوە
لەو کاتەی لە سیمینارەکەدا لە دواوە دانیشتبووم بۆم هات
کاتێک تەمەن بیست ساڵان بوو.
ئێستا بۆم دەردەکەوێت، من لەسەر ئەم ڕیچکەیەم
کە ڕێگەم پێدەدات بە شوێن ئەو کارەدا کە شێتانە حەزم لێیەتی بگەڕێم،
و هەموو ڕۆژێک شتێک دەخەمە نێو فەرهەنگی زانیاریەکانم.
پێویستە بڵێم، کارە دڵخوازەکەی من لە نێو هەموو ئەم کارانە--
بوونم لێرە و قسە کردنە بۆ ئێوە--
من کار لەگەڵ کۆمەڵە کەسانێکی هەمەچەشن کار دەکەم،
کارەکەم بەهێزتر، باشتر و خۆشتر دەکەن.
هەر لەبەر ئەمەش، پێویستە بڵێم
هاوکاری توانای دڵخوازی منە.
ئەوەی وایلێکردم کە ئەم توانایەم خۆشبوێت ئەوەیە بۆ من شاز نییە.
ئەمە لە نێو ناخی هەمووماندایە.
کارەکەم ئەوە دەردەخات خانەکانی شێرپەنجەش
پشت بە هاریکاری بۆ داگیر کردنی جەستەمان و بڵاوبوونەوەیان دەبەستن.
بۆ ئێمە، ئەمە توانایەکی لە ڕادەبەدەرە ئەم دۆزەرەوە بێ هاوتایەمان
لە بواری پزیشکی و زانستیدا بەرهەم هێناوە.
و ئەو تونا بێ هاوتایە وامان لێ دەکات پەنا ببەینە بەر
دروستکردنی شتێک کە لە خۆمان گەورەتر بێت،
یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی جیهان ببێتە شوێنێکی باشتر.
هاریکاری توانایەکی بێ هاوتایە، یارمەتیم دەدات بەڕەنگاری شێرپەنجە ببمەوە.
و باوڕم وایە بە هاریکاریەکی ڕاستگۆیانە،
ئێمە ڕووبەرووی ئەم نەخۆشییە ترسناکە دەبینەوە.
سوپاس
(چەثڵەڕێزان)