17. yüzyılda ABD'nin doğu kıyılarında bulunan Cape Cod'da
o kadar çok beyaz balina vardı ki
üzerilerine basarak, koyun bir ucundan diğer bir ucuna kadar yürüyebilirdiniz.
Bugün sayıları yüzlerle ifade edilmekte ve soyları tükenme tehlikesi altında.
Beyaz balinalar gibi pek çok balina türünün sayıları da
200 yıldır süregelen etleri, yağları ve kemikleri için
avlanmaları ve öldürülmeleri sırasında çarpıcı bir biçimde azaldı.
Bugün hala balinaların varolmasının tek sebebi
70lerde başlayan 'Balinaları Kurtarın' hareketi.
Bu hareket ticari balina avının durdurulmasında etkili oldu
ve ana düşüncesi de
"Eğer balinaları bile kurtaramıyorsak, neyi kurtarabiliriz ki? " idi.
Bu hareket kesinlikle çevresel yıkımı durdurmaya karşı
politik yeteneğimizin bir testiydi.
Böylece bu kampanyanın bir sonucu olarak
80’lerin başında ticari balina avcılığı yasaklandı.
Yine de sularımızdaki balinaların sayısı hala az
çünkü insan kaynaklı diğer pek çok tehditle karşı karşıyalar.
Malesef hala pek çok insan, benim gibi balina koruyucularının bunu yapmasını
yalnızca bu canlıların çok güzel ve karizmatik olmasına bağlıyor.
Bu aslında zararlı bir düşünce
çünkü balinalar ekosistem mühendisleridir.
Okyanusun dengesinin ve sağlığının düzenlenmesine yardımcı olurlar
ve hatta insanlığa da hizmet ederler.
O halde balinaların okyanusların dirençleri için neden
önemli olduğunu konuşalım.
İki önemli nokta var:
balina dışkısı ve çürüyen balina leşleri.
Balinalar beslenmek için dibe dalar ve nefes almak için yüzeye çıkarlar
ve devasa tüye benzer dışkı çıkarırlar.
Balina pompalaması, böyle adlandırılıyor,
aslında derinlerdeki besinleri
yüzeye taşıyarak, denizlerdeki besin zincirini oluşturan
planktonların oluşmasına katkı sağlıyor.
Gerçekten de okyanuslarda ne kadar çok balina dışkılarsa
bütün ekosistem için o kadar faydalı olur.
Balinalar ayrıca tüm hayvanlar arasında en uzun göçü yapanlar olarak bilinir.
Amerikan gri balinaları her yıl 16.000 kilometre süren
verimli beslenme alanlarından, doğum yapacakları daha az verimli alanlara
göç ederler ve tekrar geri dönerler.
Böyle yapmakla, beslenme alanlarından aldıkları gübreyi
dışkı formunda ihtiyaç duyulan alanlara taşırlar.
Açıkça, okyanuslarda hem yatay hem de dikey
beslenme döngüsü için balinalar önemlidir.
Daha da güzeli, balinalar öldükten sonra bile çok önemlidir.
Balina leşleri okyanus yüzeylerinden düşen en büyük döküntü türlerinden biridir
ve bu olay balina düşüşü olarak adlandırılır.
Bu leşler batarken 400 çeşit tuhaf türe besin olur,
yılanbalığına benzeyen ve bakteri üreten bu balık dahil olmak üzere.
Onları öldürüp okyanuslardan almakla meşgul olduğumuz
bu 200 yıllık balina avcılığından sonra, büyük ihtimalle
bu balina leşlerinin okyanus diplerine düşme dağılımı ve oranlarının
değişmesine neden olduk.
Bu da, devamları bu balina leşlerine
bağlı olan ve bunda uzmanlaşmış bazı türlerin
yok olması sonucunu doğurdu.
Balina leşleri aynı zamanda, yaklaşık 80.000 aracın bir yılda ürettiği
karbon miktarına eşit olan 190.000 ton karbonu atmosferden alarak
okyanusun diplerine taşımaları ile bilinirler.
Okyanus diplerinde bu “karbon batıyor” dur.
Çünkü balinalar atmosferdeki fazla karbonu alıp tutar
ve böylelikle küresel ısınmanın gecikmesine yardım eder.
Bazen bu leşler kıyılarda yok edilir
ve böylece karada yaşayan pek çok yırtıcı türün beslenmesine olanak sağlar.
Bu 200 yıllık balina avı belli ki çok hasar verdi
ve balina popülasyonunda %60 ile %90 oranında
bir azalmaya neden oldu.
Açıkçası, Balinaları Kurtarın hareketi
ticari balina avcılığının önlenmesinde çok etkili oldu.
Ancak bunu revize etmemiz gerek.
Bugün, balinaların sularımızda yüz yüze kaldığı daha modern ve baskıcı
problemleri ele almaya ihtiyacımız var.
Her şey bir yana, konteyner gemileri tarafından
beslenme alanlarından sürülmelerini
ve okyanusta dolaşırken balıkçı ağlarına takılmalarını sonlandırmalıyız.
Ayrıca, korumaya yönelik mesajlarımızı kavramsallaştırmayı öğrenmeliyiz ki
insanlar bu canlıların ekosistemdeki gerçek değerini anlasın.
O zaman hadi, balinaları tekrar kurtaralım
ama bu kez sadece onlar için değil,
bunu kendimiz için de yapalım.
Teşekkür ederim.