Nieważne, czy Jane Austen opisuje kłótnie rodzinne,
ciche wyznania miłości
czy pikantne plotki,
czytelnik często ma wrażenie, jakby pisała specjalnie dla niego.
Jej cięty dowcip i zuchwała figlarność są widoczne w jej bohaterkach,
których rozmowy są niczym mrugnięcie okiem do czytelnika.
Niektórzy czytelnicy czują się nawet jak powiernicy autorki,
potajemnie wymieniający listy z uroczo złośliwą przyjaciółką Jane.
Jednak ten wyjątkowy, ironiczny humor
to tylko jedna z mocnych stron jej przebiegłej satyry
na społeczeństwo, maniery i zapierające dech w piersiach romanse.
Austen tworzyła na początku XIX wieku,
odsłaniając w swych powieściach
sekretne życie wyższych klas z angielskiej wsi.
Od urazy ubranej w miłe słówka,
po kłótnie skrywające wzajemną fascynację,
jej powieści zgłębiają niezwykłe zderzenie emocji i etykiety.
Choć romans jest u niej częstym wątkiem,
Austen odrzuciła popularny wtedy sentymentalny styl.
Nie ma tu wzniosłych historii o miłości,
postacie zachowują się naturalnie, często nieporadnie.
Wymieniają praktyczne rady, życzliwe żarty
i mniej życzliwe uwagi na temat aroganckich znajomych.
Zmagając się z ogromem konwenansów,
postacie Austen potrafią dostrzegać komizm w hipokryzji,
etykiecie i towarzyskich pogawędkach.
Pan Bennet żartuje, mówiąc do ulubionej córki:
"Ostatecznie żyjemy po to, aby zapewniać rozrywkę sąsiadom
i sami ich wyśmiewać".
Chociaż bohaterki Austen drwią z bezsensownych obyczajów,
pisarka w pełni rozumiała praktyczne znaczenie zachowania pozorów.
W czasach, kiedy tworzyła,
bogate zamążpójście było koniecznością dla większości młodych kobiet.
Pisarka często pokazuje konflikt między poszukiwaniem wyśnionej miłości
a ekonomicznymi korzyściami ze znalezienia dobrej partii.
Mary Crawford, bystra bywalczyni salonów z "Mansfield Park", tak to podsumowuje:
"Małżeństwo jest dla każdego,
jeśli jest to małżeństwo odpowiednie.
Nie jestem za tym, żeby się daremnie poświęcać".
Jak można się spodziewać, temat ten był bliski samej Jane Austen.
Urodziła się w 1775 roku
i żyła w kręgach społecznych, o jakich pisała w powieściach.
Rodzice Jane wspierali jej edukację i pisanie powieści
oraz pomagali je anonimowo publikować.
Pisanie nie było jednak lukratywnym zajęciem.
Choć Austen miała kilka sympatii,
nigdy nie wyszła za mąż.
Elementy jej życiorysu można znaleźć u wielu jej bohaterek,
inteligentnych i dowcipnych kobiet o praktycznym podejściu do życia
i bogatym życiu wewnętrznym.
Te uparte bohaterki to ciekawy filar
dla burzliwych historii miłosnych.
Zuchwała Elizabeth Bennett z "Dumy i uprzedzenia"
tak troszczy się o życie uczuciowe sióstr, że nie zauważa nieporadnego konkurenta.
Nieugięta Anne Elliot z "Perswazji"
postanawia nigdy nie wyjść za mąż, zachowując wierność pierwszej miłości.
Elinor Dashwood zawzięcie chroni rodzinę
kosztem własnych pragnień
w "Rozważnej i romantycznej".
Kobiety te stają przed trudnymi wyborami
uczuciowymi, rodzinnymi i finansowymi,
i dokonują ich, nie poświęcając swoich wartości
ani nie tracąc poczucia humoru.
Oczywiście postaciom tym daleko do ideału.
Często sądzą, że wszystko wiedzą.
Opowiadając historię z ich perspektywy,
Austen pozwala nam wierzyć, że bohaterka ma rację,
tylko po to, żeby zaraz pokazać, jak się mylimy - i my, i bohaterka.
Tytułowa bohaterka "Emmy" czuje, że otaczają ją nudni sąsiedzi
i przyjaciele, którzy nie mogą dorównać jej sprytem.
Jej goście paplają cały czas o niczym
i czytelnik zaczyna się zgadzać,
że Emma to jedyna fascynująca postać w tej spokojnej okolicy.
Jednak choć ma wybujałe ego, może tylko się jej wydaje,
że ma wszystko pod kontrolą w życiu i w miłości.
Poczucie bliskości z bohaterką sprawia,
że takie niespodzianki są podwójnie zaskakujące,
bo nie spodziewa się ich ani Emma, ani czytelnik.
Jednak wady bohaterek nie umniejszają ich samych,
a jedynie dowodzą "ludzkiej niestałości".
Złożoność postaci zapewniła Austen powodzenie na scenie i ekranie
i sprawiła, że jej powieści są bliskie współczesnemu odbiorcy.
Oby więc nowi czytelnicy znajdowali w pannie Austen przyjaciółkę
przez wiele kolejnych lat.