Bạn nghĩ gì
khi nghe về trận động đất mới nhất
phá hủy nhiều thành phố và giết hàng ngàn người
hay về đợt nóng hay hạn hán quét qua lục địa này?
Bạn có cảm thấy buồn và đồng cảm
hay mong muốn giúp đỡ?
Hay bạn đã quá mệt mỏi
khi phải liên tục đón nhận những tin tức khủng khiếp như thế?
Nhưng liệu bạn có từng nghĩ,
Sẽ ra sao khi chuyện đó xảy ra với tôi?
Tôi là Derrick Tin, hôm nay tôi sẽ giải thích cách động đất có thể cứu mạng
và biết đâu một ngày nào đó cuộc trò chuyện này sẽ cứu mạng bạn.
Theo dòng lịch sử, khi một thảm họa diễn ra,
điều đầu tiên chúng ta nghĩ đến là: chúng ta đã đắc tội gì với thần linh.
Sự phẫn nộ của các vị thần giáng xuống chúng ta.
Nhưng khoa học đã cho ta cái nhìn khác,
trên thực tế, loài người chúng ta đang góp phần vào
cuộc khủng khủng hoảng khí hậu hiện nay
và dĩ nhiên, cả sự gia tăng tần suất và cường độ của sự kiện khí hậu.
Kể cả khi bạn là một người hoài nghi,
một trận động đất ngày hôm nay
cũng chắc chắn sẽ ảnh hưởng lên rất nhiều người
hơn hẳn một trận động đất tương tự tại cùng một địa điểm 100 năm trước,
bởi tính tuyệt đối của sự gia tăng dân số.
Không thể chối cãi rằng những thảm họa hiện tại
đang ảnh hưởng đến nhiều người hơn trước đây.
Hiện tại, tôi đang dành phần nhiều sự nghiệp của mình
trong những thảm họa tại Ấn Độ Dương và Nam Thái Bình Dương,
thực hiện cứu hộ hàng hải và lập bệnh viện tại hiện trường thảm họa.
Đây là tôi, trong lần bổ nhiệm đầu tiên.
Ở góc phải là một bức vẽ do một đứa trẻ vẽ cho chúng tôi -
một đứa trẻ chúng tôi đã cứu -
và đó là một phần liệu pháp chấn thương và nghệ thuật của em.
Tác phẩm này, như bạn hình dung,
cực kì đau thương cho những người thực hiện giải cứu như chúng tôi.
Nó cực kì đau thương cho những người chúng tôi cố gắng cứu,
nhưng cũng cực kì đau thương cho những cộng đồng
phải chứng kiến và đôi lúc là nạn nhân của thử thách.
Khi tôi được bổ nhiệm làm bác sĩ,
tôi đã hiểu rằng, tôi sẽ thấy chấn thương
tôi sẽ thấy cái chết.
Đây là công việc hàng ngày tại khoa cấp cứu của tôi.
Và ngay trước khi đợt ra quân đầu tiên của tôi,
tôi đã có mười năm kinh nghiệm tại phòng cấp cứu.
Tôi đã nghĩ mình sẵn sàng,
nhưng thực sự thì chưa.
Bởi không có trường lớp nào có thể chuẩn bị cho thời khắc đó
thời khắc mà người bạn vừa cứu lôi tấm hình người con gái của họ ra,
hỏi rằng bạn có nhìn thấy nó không,
biết rằng con bé đã mất tích ngoài biển.
Bởi không có trường lớp nào có thể chuẩn bị cho thời khắc đó
khi bạn bước vào nhà xác đông lạnh tạm thời
với xác chất đầy đến trần nhà,
và nhiệm vụ của bạn là mở từng túi xác và nhận diện người đã chết.
Những khoảnh khắc đó đã đưa tôi đến những nơi tối tăm.
Nó tác động mạnh mẽ lên tôi.
Và nó khiến tôi trăn trở
nếu những người với kiến thức và kinh nghiệm như tôi
có thể bị ảnh hưởng mạnh mẽ đến thế,
thì nó sẽ ảnh hưởng đến các bạn như thế nào
nếu bạn rơi vào hoàn cảnh tương tự?
Nó làm tôi băn khoăn rằng
cái gì đã làm cho một cá nhân hay cộng đồng hồi phục tốt hơn và nhanh hơn
sau một biến cố thảm khốc như vậy?
Và điều mà tôi thực sự muốn các bạn nhớ ngày hôm nay:
tầm quan trọng của sự phục hồi cộng đồng.
Sự phục hồi là khả năng hấp thụ áp lực và phục hồi từ một sự kiện tàn khốc
để tạo ra một đích đến mới.
Sự phục hồi của cá nhân và cộng đồng
đã được chứng minh là yếu tố quan trọng nhất
để giúp xây dựng lại cộng đồng sau thảm họa.
Điều đó cần thời gian
công sức
và kết quả không rõ ràng hay đo lường được.
Nhưng điều đó không khó khăn đến thế.
Nó chỉ cần có một kế hoạch B,
có một mạng lưới hỗ trợ cộng đồng tốt,
hiểu hàng xóm của bạn hơn,
biết được tài nguyên địa phương bạn,
và hợp tác với các tổ chức cá nhân và cộng đồng
để giúp bạn xây dựng kế hoạch B.
Đây là sự trao quyền cho bạn và cộng đồng của bạn
để chủ động chịu trách nhiệm
về hạnh phúc, an toàn và sức khỏe của chính bạn và mọi người.
Hiện tại, sau mỗi cuộc giải cứu
tôi đã có cơ hội nói chuyện với người dân địa phương
và tôi ngạc nhiên về khả năng họ phục hồi.
Nguồn lực của họ hạn chế.
Hệ thống viễn thông ngắt quãng,
không hề có mạng internet.
Đôi khi mất hàng tuần để thực phẩm đến tay họ.
Và họ vẫn cực kì tự lực và tháo vát.
Họ có lãnh đạo doanh nghiệp cộng đồng, lãnh đạo cao tuổi, nhóm thanh niên
và họ đã hợp tác với nhau để tạo thành kết nối hỗ trợ vững chắc,
và họ liên tục hỏi bản thân về chuyện gì sẽ xảy ra.
Và đây là điển hình của nhiều thị trấn ở Úc
phần lớn bởi vì họ phải phát triển cơ chế sinh tồn
để đối phó với những thử thách hằng ngày
cũng như những bước ngoặt mà thiên nhiên trao cho họ
những thị trấn với lũ lụt, cháy rừng
liên tục hạn hán.
Tất cả những bài học kinh nhiệm trong những thảm họa khu vực
đang giúp những cộng đồng đó tạo nên khả năng phục hồi tốt hơn cho tương lai.
Bây giờ, mỗi khi tôi về nhà từ đợt ra quân
-thường là từ một cộng đồng xa xôi nào đó mà ít ai từng nghe đến-
tôi trở về nhà ở Sydney, tôi bật điện thoại,
và nghĩ: "Tuyệt vời! Điện thoại tôi có mạng internet!
Thật tuyệt vời làm sao?"
Tôi không phải hạn chế ăn đồ mình thích nữa;
tôi có thể sử dụng Uber Eats,
tôi có thể xem Netflix mà không cần phải xem quảng cáo nữa.
(Cười)
Và tôi tự nghĩ,
"Tôi đã sống sót thế nào trong những tuần qua
mà không có những sản phẩm công nghệ xa xỉ này?"
Và tôi nói cho các bạn nghe.
Thay vì có internet trên điện thoại,
hằng ngày tôi dạo quanh các quán cà phê địa phương,
nơi họ dựng các điểm wi-fi công cộng.
Qua nhiều tuần, bạn bắt đầu làm quen với mọi người.
Họ làm gì, họ ở đây bao lâu.
Bạn bắt đầu biết họ email cho ai, họ kiểm tra chỉ số nào,
và bạn bắt chuyện với cộng đồng địa phương.
Thay vì Uber Eats,
mỗi sáng, tôi dạo quanh quảng trường làng
nơi mà người địa phương chuẩn bị và bán thức ăn.
Bạn không bao giờ biết bạn mua được gì
vì nó phụ thuộc phần lớn
vào nguyên liệu họ có trong tay tuần trước đó.
Tôi vẫn nhớ lần đầu đến đó.
Đó là một sự pha trộn của nhiều nền ẩm thực.
Có Roti Mã Lai,
có mì ý,
cả bánh vòng chiên nữa!
Tôi đã nghĩ: "OK, bánh vòng chiên cho bữa sáng nào"
(Cười)
và khi bạn mới đến thị trấn,
và đặc biệt khi mọi người biết bạn là chuyên viên y tế,
họ bắt đầu quan tâm hơn
về việc bạn làm gì, tại sao bạn ở đây.
"Thế bạn sẽ ở đây bao lâu?"
Vì thế, thay vì ở trong phòng và xem Netflix,
tôi được mời đến tất cả những sự kiện cộng đồng tuyệt vời này,
và tôi được hòa nhập với họ.
Và tôi nhanh chóng nhận ra là,
tất cả những khoảnh khắc và cuộc trò chuyện đó
thực tế là cách mà cộng đồng xây dựng lại khả năng phục hồi.
Và đó không phải điều có thể diễn ra ở những thành phố lớn.
85% dân số hiện nay đang sống ở đô thị.
Và có thể kinh tế của chúng ta kiên cường hơn rất nhiều
hơn những người bạn nông thôn,
môi trường của chúng ta dư thừa và khả năng thích ứng công nghệ
để thích nghi với sự bùng nổ dân số
tạo ra một rủi ro lớn khác,
một rủi ro mà luôn luôn thay đổi và khó có thể lường trước được.
Và cái chúng ta học được
là chúng ta sẽ thấy thảm họa quen thuộc nhưng ở trạng thái khác
và thảm họa xa lạ trong hình thức không thể tưởng tượng được.
Như trận động đất Tōkai năm 2011 ở Nhật Bản.
Một trận động đất gây thiệt hại cơ sở hạ tầng
nhưng đồng thời tạo ra sóng thần
quét qua bờ biển đông dân cư.
Con đập đáng lẽ bảo vệ chúng ta khỏi lũ quét
và cung cấp nguồn nước cố điịnh
đã bị hư hại và chôn vùi,
dẫn đến nhiều thiệt hại hơn.
Những lò phản ứng hạt nhân
đáng lẽ phải cung cấp nguồn năng lượng liên tục
đã tan chảy,
không những cắt đứt nguồn năng lượng
mà còn tạo ra nguy cơ rò rỉ phóng xạ.
15,000 người đã chết trong thảm kịch này.
Và đây là Nhật Bản mà chúng ta nói đến,
một trong những đất nước có nền công nghệ tiên tiến nhất thế giới
đã trải qua nhiều trận động đất từ thuở sơ khai.
Và họ vẫn phải gánh chịu một trong những thảm họa tồi tệ nhất
trong lịch sử hiện đại.
Bây giờ, châu Úc không phải là một lục địa dễ dộng đất,
và chúng ta rất may mắn
rằng nguy cơ thảm họa ở đây rất thấp
và khả năng quật cường của chúng ta khá cao.
Nhưng chúng ta vẫn thấy lốc xoáy, và hạn hán và cháy rừng.
Và đừng quên những cuộc tấn công khủng bố
hay những dịch bệnh không biên giới.
Hãy nhớ đến dịch SARS năm 2003,
virus đường hô hấp đã từng quét qua Đông Nam Á?
Hay còn Ebola thì sao?
Tổ chức Y Tế Thế Giới
đã từng tuyên bố tình trạng khẩn cấp quy mô toàn cầu.
Chúng ta đã trải qua mùa cúm chết người nhất thế kỷ
tại đây, tại Châu Úc.
Vì vậy, ai dám nói điều tồi tệ hơn
không thể diễn ra
và tàn phá một thành phố đông đúc
và áp đảo một hệ thống y tế đã sẵn quá tải?
Thiên tai thật sự phức tạp;
nguồn tài nguyên thì có hạn.
Chúng tôi không lẽ thể đến và cứu các bạn.
Vì vậy, chúng ta thật sự cần thay đổi thái độ "ai đó sẽ đến cứu chúng tôi"
thay vào đó, phải chú trọng nhiều hơn về sự tự lực bản thân.
Chuyện gì xảy ra nếu không có ai đến cứu?
Kế hoạch B của bạn là gì?
Người dân ở New Orleans đã rất khó khăn sau cơn bão Katrina.
Hiện tại, rất khó cho hầu hết các bạn hình dung
một sự cố lớn xảy ra ở nơi bạn sống.
Và bạn đúng - nó rất hiếm.
Nhưng hiếm không đồng nghĩa với việc ít tác động.
Vì vậy hãy để tôi giảm nhẹ nó xuống để các bạn có thể tưởng tượng được.
Việc mất điện kéo dài thì sao?
Bạn nghĩ bạn có thể sống sót bao lâu?
Tôi có thể chịu được vài ngày, không vấn đề.
Sau khi điện thoại tôi mất nguồn,
kết nối mạng cũng mất theo,
và tôi thật sự không có cách nào kêu cứu.
Sẽ ra sao nếu trong bóng tối, bạn trượt chân, ngã và gãy chân?
Bạn sẽ làm gì bây giờ?
Một cuộc khảo sát ở Mỹ cho thấy 54% dân số thành thị
có ít hoặc không hề có niềm tin vào hàng xóm của họ.
Nhưng khi tai họa ập đến, hàng xóm là nguồn sống duy nhất của bạn.
Vì vậy hãy hỏi bản thân mình,
Bạn biết rõ hàng xóm của bạn như thế nào?
Có đủ nhiều để chào nhau mỗi buổi sáng?
Chắc chắn.
Có thể đủ nhiều để gửi họ chìa khóa dự phòng
trong trường hợp bạn bị nhốt ở ngoài?
Nhưng bạn có biết họ đủ nhiều
để trao mạng sống mình cho họ?
Khi mà đợt nắng nóng ở Chicago năm 1995,
Auburn và Englewood là hai vùng ngoại ô bị ảnh hưởng
gần như giống hệt nhau về dân số.
Nhưng tỷ lệ tử vong cao hơn gấp mười lần
ở vùng ngoại ô không có mối liên kết xã hội
như vùng còn lại.
Eric Klinenberg, một nhà xã hội học người Mỹ,
đã viết về điều này trong sách của ông
và gọi nó là "khám nghiệm xã hội" trong thiên tai ở Chicago.
Hóa ra, điều kiện hàng xóm cô lập nhau ở những ngày bình thường
có thể gây chết người ở những ngày tồi tệ.
Và nó ngày càng tồi tệ hơn từ thập niên 90.
Mặc cho việc kết nối nhiều hơn
và cả việc sống trong một môi trường dư thừa,
nhưng nghiên cứu gần đây cho thấy sự cô lập xã hội "dịch bệnh thời đại mới".
Bây giờ, một trong những khó khăn trong việc chuẩn bị tốt hơn
chính là thuyết phục bạn
dành nhiều thời gian và công sức
trong việc chuẩn bị cho một điều có thể không hề xảy ra.
Hành vi bình thường của một người sẽ đặt trọng tâm
vào giai đoạn đối phó và phục hồi
hơn trong giai đoạn tiền thiên tai.
Nhưng những gì bạn biết hôm nay
chúng ta càng bỏ nhiều công sức vào việc ngăn chặn và chuẩn bị,
giai đoạn hậu thiên tai sẽ càng ít bị ảnh hưởng.
Ước tính với mỗi đô-la chúng ta bỏ ra để giảm thiểu rủi ro,
chúng ta sẽ tiết kiệm được sáu đô-la sau này.
Và nhiều người còn tranh luận rằng
nếu chúng ta càng chuẩn bị nhiều trong giai đoạn chuẩn bị tiền thiên tai,
những thảm họa nhân tạo, như vụ 11/9, có thể được ngăn chặn hoàn toàn.
Và điều đó cho chúng ta thấy một điều,
rằng chúng ta thật sự cần chuyển cuộc hội thoại này,
đưa nó trở lại cấp cơ sở cộng đồng
và khiến các bạn tham gia vào vấn đề này.
Khởi đầu của việc xây dựng khả năng phục hồi
bắt đầu với bạn hiểu về tầm quan trọng của nó.
Sức mạng của cộng đồng đến từ mỗi cá nhân,
và sức mạnh của mỗi cá nhân chính là cộng đồng.
Trời không hề mưa khi Noah xây dựng con tàu.
Lịch sử đã đưa đến những bài học,
và chúng ta biết khi nào cơn bão tới.
Nhưng câu hỏi ở đây là,
"Bạn đã sẵn sàng cho nó chưa?"
Cám ơn.
(Vỗ tay)