Chúng ta đều biết về khủng long,
một thời từng lang thang trên hành tinh này.
Nhưng rất lâu sau khi chúng tuyệt chủng,
những động vật lớn còn gọi là "megafauna"
vẫn sống trên khắp các châu lục.
Ở châu Mỹ, loài lười đất, to bằng con voi,
kéo đổ cây bằng móng vuốt.
Hổ răng kiếm, to như loài gấu nâu ngày nay
săn theo đàn.
Nhưng chúng còn thua xa gấu mặt ngắn.
Khi đứng thẳng, loài gấu này cao gần 4 mét
và có lẽ còn đuổi cả bọn hổ răng kiếm
tránh xa con mồi của chúng.
Có những con tatu to bằng chiếc ô tô con,
hải ly thì dài gần 2 mét rưỡi,
và một con chim với sải cánh đến 8 mét.
Hầu như khắp nơi, các loài này
đã dần tuyệt chủng, thường là vì bị con người săn bắn.
Một số loài còn sống sót ở vài vùng thuộc châu Phi và châu Á.
Ở những nơi khác, ta vẫn còn tìm thấy những vết tích của các loài dã thú này.
Hầu hết cây cối đều có thể mọc chồi mới
từ chỗ thân cây bị gãy,
để bù lại phần vỏ mà cây bị mất
và để sinh tồn khi bị xé toạc, vặn hay giẫm đạp,
một phần là do cây đã tiến hóa để sinh tồn khi bị voi tấn công.
Linh dương sừng nhánh châu Mỹ chạy được nhanh như vậy
là vì nó đã tiến hóa để chạy thoát loài báo đốm châu Mỹ.
Các loài còn sống sót hiện nay sống trong các hệ sinh thái "ma",
tức là vẫn thích nghi với các mối đe dọa từ những loài không còn tồn tại nữa.
Ngày nay, có lẽ chúng ta có thể tái sinh những loài đã tuyệt chủng,
phục hồi những loài đã mất nhờ công nghệ di truyền.
Ví dụ, đã có nghiên cứu nhằm tìm cách
nhân bản vô tính voi ma-mút từ những phần thịt còn lưu giữ trong băng
Nhưng ngay cả khi không thể,
chúng ta vẫn có thể khôi phục nhiều hệ sinh thái
mà thế giới đã bị mất.
Làm thế nào? Bằng cách dùng các trang trại bỏ hoang.
Khi thị trường lương thực được toàn cầu hóa,
đất cằn cỗi trở nên kém cạnh tranh.
Nông dân có đất khô cằn không thể cạnh tranh
với những người trồng trọt trên đất tốt hơn ở nơi khác.
Kết quả là ở nhiều vùng, nông nghiệp đã bắt đầu rút lui,
và cây cối đã bắt đầu trở lại.
Theo một ước tính, hai phần ba đất ở Mỹ
từng là đất rừng được khai hoang để làm nông trại
nay đã trở lại thành rừng.
Theo một ước tính khác, đến năm 2030
một vùng ở châu Âu bằng diện tích của Ba Lan
sẽ bị nông dân bỏ hoang.
Nên ngay cả khi không thể sử dụng DNA để tái sinh
những con lười đất và tatu khổng lồ,
ta vẫn có thể khôi phục loài gấu, chó sói, báo sư tử,
linh miêu, nai sừng tấm và bò rừng bizon
ở những nơi chúng đã từng sinh sống.
Một số loài trong số này sẽ định hình lại môi trường sống,
tạo điều kiện cho các loài khác sinh sôi.
Khi loài sói xám được tái thả
vào Công viên quốc gia Yellowstone năm 1995,
chúng nhanh chóng biến đổi hệ sinh thái.
Sói giúp giảm số lượng hươu vốn đông đúc,
thảm thực vật bắt đầu hồi phục.
Chiều cao của một số cây tăng gấp năm lần chỉ trong sáu năm.
Khi rừng hồi phục, chim chóc cũng quay về.
Hải ly ăn vỏ cây sinh sôi trên các dòng sông,
và các con đập chúng xây cung cấp nơi ở
cho rái cá, chuột xạ, vịt, ếch và cá.
Sói xám ăn thịt sói đồng cỏ, cho phép thỏ và chuột
tăng dần số lượng,
cung cấp thêm thức ăn cho diều hâu, chồn,
cáo và lửng.
Đại bàng đầu trắng và quạ ăn xác thối
mà loài sói bỏ lại.
Loài gấu cũng ăn xác, và ăn cả quả mọng
đã bắt đầu mọc lại trên những bụi cây.
Số bò rừng bizon tăng khi chúng gặm cỏ
trên những khu rừng đã hồi sinh.
Loài sói xám đã thay đổi gần như mọi thứ.
Đây là một ví dụ về sự "xáo trộn dinh dưỡng".
Một sự thay đổi ở đỉnh của chuỗi thức ăn
làm đảo lộn đến tận cuối chuỗi,
ảnh hưởng đến tất cả các bậc.
Việc tìm ra những xáo trộn này trên quy mô lớn
có lẽ là một trong những phát hiện khoa học thú vị nhất
trong nửa thế kỷ qua.
Chúng cho ta biết các hệ sinh thái dù mất đi
chỉ một hoặc hai loài động vật lớn
có thể biến đổi một cách khác hẳn
so với các hệ sinh thái có chúng.
Khắp nơi trên thế giới, nhiều phong trào mới đang cố gắng
thúc đẩy sự phục hồi của thiên nhiên
bằng quá trình "tái hoang hóa".
Có nghĩa là sửa chữa những thiệt hại chúng ta đã gây ra,
hồi sinh các loài đã bị tận diệt,
và sau đó nhường bước cho thiên nhiên.
Không cần phải cố tạo ra một hệ sinh thái lý tưởng,
để tạo ra đồng cỏ, một khu rừng nhiệt đới hay một rạn san hô.
Tái hoang hóa là mang trở lại các loài có vai trò thúc đẩy
các quá trình mãnh liệt
rồi sau đó để thiên nhiên tự vận động.
Nhưng quan trọng là ta không được lấy việc tái hoang hóa
làm cớ đẩy người dân ra khỏi đất của họ.
Tái hoang hóa chỉ thực hiện khi người dân ở đó
đồng ý và nhiệt tình ủng hộ.
Hãy tưởng tượng mình đứng trên một vách đá ở Anh,
xem cá nhà táng tấn công bầy cá trích
như cảnh tượng vẫn nhìn thấy từ bờ
trước thế kỷ 18.
Bằng cách tạo ra các khu bảo tồn biển
nơi cấm đánh bắt hải sản để bán,
điều đó có thể xảy ra.
Hãy tưởng tượng một đồng cỏ ở châu Âu
với đủ của các loài động vật từng có:
hà mã, tê giác, voi, linh cẩu và sư tử...
Tái hoang hóa hồi sinh một loài quý hiếm nữa,
bên cạnh các loài động thực vật đã mất,
loài vật đó mang tên là Hi vọng.
Nhờ đó chúng ta biết sự thay đổi sinh thái
không phải lúc nào cũng diễn ra theo một hướng.
Có thể sau một mùa xuân lặng lẽ là một mùa hè sôi động.