Dil sık sık hafife aldığımız, hayatımızın önemli bir parçasıdır.
Onunla, düşüncelerimizi ve hislerimizi iletebiliriz,
kendimizi romanlarda kaybedebiliriz,
mesaj atabiliriz
ve arkadaşlarımızla selamlaşabiliriz.
Düşünceleri kelimelere dönüştürememeyi hayal etmesi zordur.
Ama beyninizdeki dil ağının hassas dokusu,
felç, hastalık veya travmadan dolayı bozulursa,
kendinizi tam olarak kelime kaybına uğramış bulabilirsiniz.
Afazi olarak adlandırılan bu rahatsızlık iletişime tüm açılardan zarar verebilir.
Afazili bireyler her zaman oldukları kadar zeki olmaya devam ederler.
Ne söylemek istediklerini bilirler,
ama her zaman doğru şekilde söyleyemezler.
İstemsiz olarak parafazi denilen
bağlantılı kelimeleri, kedi yerine köpek demek gibi
ya da kulağa benzer gelen kelimeleri, ''at'' yerine ''konut'' gibi
birbiri yerine kullanabilirler.
Bazen kullandıkları kelimeler anlamsız bile olabilir.
Farklı afazi türleri iki kategori altında gruplandırılmıştır,
akıcı veya algısal afazi
ve tutuk veya ifadesel afazi.
Akıcı afazili insanlar konuşurken, çekimleri normal olarak kullanabilirler
ama anlamsız kelimeler kullanırlar.
Başkalarının konuşmasını anlamakta güçlük çekerler
ve çoğu zaman kendi konuşmalarındaki hataları fark edemezler.
Tutuk afazili insanlarınsa, diğer bir yandan
anlamlandırmaları iyidir
ama kelimeler arasında uzun duraklamalar yaşarlar ve dilbilgisi hataları yaparlar.
Zaman zaman hepimiz bir kelimeyi aklımıza getiremediğimizde,
dilinin ucunda olma hissini yaşarız
ama afazili olmak basit, günlük kullanılan cisimleri adlandırmayı zor hâle getirir.
Yazmak ve okumak bile zor ve sinir bozucu olabiliir.
Peki bu dil kaybı nasıl oluşur?
İnsan beyninin iki yarımküresi vardır.
Çoğu insanda beynin sol yarımküresi dili yönetir.
Bunu biliyoruz çünkü 1861'de,
fizikçi Paul Broca, ''esmer'' kelimesi harici
tüm kelimeleri kullanma yetisini kaybeden bir hastayı incelemişti.
Hastanın beyniyle ilgili yapılan postmodern bir araştırmada,
Broca, sol yarımkürede, şimdi Broca alanı olarak bilinen yerde,
büyük bir lezyon keşfetti.
Billim adamları bugün Broca alanının nesneleri isimlendirmeden
ve konuşmada yer alan kasların koordinasyonundan
sorumlu olduğuna inanıyor.
Broca alanının arkasında, işitme korteksinin yakınında
Wernicke alanı vardır.
Burası beynin anlamla sesi bağladığı yerdir.
Wernicke alanı hasarı, beynin dili kavramasını zayıflatır.
Afazi, bu özelleşmiş dil alanlarından birinin
veya her ikisinin de hasar görmesinden kaynaklanır.
Neyse ki, beyinde bu dil merkezlerini destekleyen
ve iletişime yardım edebilen
başka alanlar da var.
Beyinde, hareketin kontrolünü sağlayan alanlar bile dil ile bağlantılıdır.
FMRG araştırmaları, ''koş'' veya ''dans et'' gibi hareket kelimelerini
duyduğumuzda, vücut gerçekten koşuyor ya da dans ediyormuş gibi,
beynin hareketten sorumlu kısımları aydınlanır.
Diğer yarım küremiz de ritim ve tonlamayı geliştirerek
dile katkıda bulunur.
Bazen, iletişim zor olduğunda, bu dilsel olmayan alanlar
afazili insanlara yardımda bulunur.
Peki afazi ne kadar yaygın?
Sadece ABD'de, yaklaşık 1 milyon afazili birey
ve her yıl tahmini 80.000 yeni afazi vakası var.
Felç atlatan insanların üçte biri afaziden muzdarip,
bu onu Parkinson hastalığından
yada daha az bilinen multipl sklerozdan
daha yaygın yapıyor.
Afazinin, felç ya da beyin yaralanmasından dolayı oluşmayan
ama ilk semptomlarından birinin
dil kaybı olduğu bir bunama çeşidi olan,
ender görülen bir türü primer progresif afazi ya da PPA'dır.
PPA'yı tedavi etmekteki amaç bunamanın diğer semptomları ortaya çıkana kadar,
mümkün olduğunca, dil fonksiyonlarını devam ettirmektir.
Ancak, felçten ya da beyin travmasından dolayı afazi edinildiğinde
dil gelişimi, konuşma terapisiyle geri kazanılabilir.
Beynimizin, beyin plastisitesi olarak bilinen kendini onarma kabiliyeti,
beyin lezyonu etrafındaki alanların, iyileşme işlemi sırasında
bazı fonksiyonları üstlenmesine izin verir.
Bilim adamları, yeni teknolojiyi kullanarak
afazili insanlarda, beyin plastisitesini
destekleyebileceğine inandıkları deneyler yürütüyorlar.
Aynı zamanda, afazili insanlar, diğerlerinin onları anlamayacağı
ya da konuşmaları için fazladan süre vermeyeceklerinden korktukları için
toplumdan izole oluyorlar.
Onlara iletişime geçebilmeleri için zaman ve esneklik sunarak,
afazinin sınırlarının ötesine geçip
dilin kapılarını yeniden açmalarına yardım edebilirsiniz.