Müsaadenizle,
konuşmaya Paisley salyangozunun hikayesiyle başlamak isterim.
26 Ağustos 1928 akşamında
May Donoghue, Glasgow'dan Paisley kentine
şehrin yedi mil doğusuna, bir tren bileti aldı.
Orada Wellmeadow Cafe'de
dondurmalı bir Scots içti.
Arkadaşının ısmarladığı
dondurma ve zencefilli bira karışımı.
Zencefilli bira; kahverengi, mat bir şişede geldi.
Etiketinde "D. Stevenson, Glen Lane, Paisley" yazıyordu.
Dondurmalı birasının birazını içti.
Fakat kalan zencefilli bira
bardağına döküldükçe,
çürümüş bir salyangoz
bardağın yüzeyine çıktı.
Üç gün sonra
Glasgow Kraliyet Hastanesine sevk edildi.
Şiddetli mide, bağırsak iltihabı
ve şok teşhisi kondu.
Stevenson'a karşı Donoghue davası
çok önemli bir yasal örnek oluşturdu:
Zencefilli bira üreticisi Stevenson,
May Donoghue'ya karşı
net bir yasal yükümlülüğe tabi tutuldu.
Aralarında bir sözleşme olmadığı
ve aslında içeceği satın alan kendisi olmadığı halde.
Yargıçlardan biri olan Lord Atkin, bunu şöyle tanımladı:
Komşunuza zarar vermesinin,
muhtemel olduğunu öngörebileceğiniz
eylemlerden veya ihmallerden kaçınmaya dikkat etmelisiniz.
Yasal yükümlülük olmasa,
Stevenson sonunda iflas etmeden önce
kaç kişi mide ve bağırsak iltihabından muzdarip olurdu diye insan merak ediyor.
Paisley salyangozu hikayesini bir kenarda tutalım.
Çünkü bu önemli bir esas.
Geçen yıl, Hansard Derneği,
parlamenter demokrasiyi güçlendirmeye ve halkın siyasete katılımını
teşvik etmeye çalışan tarafsız bir hayır kurumu,
yıllık siyasi katılım denetimlerinin yanı sıra
tamamen siyasete ve medyaya ayrılan
bir bölüm daha yayınladı.
İşte bu anketten
oldukça iç karartıcı birkaç gözlem.
Tabloid gazetelerin,
okuyucularının siyasi vatandaşlığını
geliştirdiği görülmemekte,
hiçbir gazete okumayanlara göre bile göreceli.
Yalnızca tabloid okuyucularının,
siyasetin negatif bir bakış açısıyla hem fikir olma ihtimalleri
hiç gazete okumayanlardan iki kat daha fazla.
Politika ile daha az ilgili değiller.
Siyaseti olumsuz değerlendirmelerini
pekiştiren medyayı tüketiyorlar.
Böylece demokrasiye karşı tutum ve içindeki rollerine
kaderci ve alaycı bir tavır katıyorlar.
Raporun şu bağlamda sonuçlandırılması şaşırtıcı değil:
Basın, özellikle magazin
demokrasimizdeki rollerinin önemine
uymuyor gibi görünmekte.
Buradaki herhangi birinin
bu görüşe karşı çıkacağından şüpheliyim.
Eğer Hansard haklı ise, ki genelde öyleler,
o zaman elimizde gerçekten büyük bir problem var demektir.
Önümüzdeki 10 dakikayı
buna ağırlık vererek geçirmek istiyorum.
Paisley salyangozundan beri,
özellikle son on yılda,
sivil toplumun çeşitli yönleriyleilgili olduğu için
yasal yükümlülük kavramı etrafında
çok fazla düşünce geliştirildi.
Genel olarak yasal yükümlülük,
birey veya bireylerin, bir başkasına zarar verme potansiyeli olan
bir faaliyette bulunmasıyla ortaya çıkar.
Fiziksel, zihinsel veya ekonomik olabilir.
Bu esas olarak bariz alanlara odaklanır.
Örneğin çocuklara ve gençlere, servis personelimize,
yaşlılara ve hastalara karşı empatik tepki vermemiz gibi.
Nadiren, şayet, mevcut hükümet sitemimizin kırılganlığı etrafında
eşit önemde argümanlara kadar genişletilirse,
dürüstlük, kesinlik ve tarafsızlığın
bilgili, katılımcı bir demokrasiyi
inşa etme ve yerleştirme süreci için
temelini oluşturur.
Hakkında ne kadar düşünürsen
o kadar yabancılaşıyor.
Birkaç yıl önce
yeni bir okul açma zevkine nail oldum.
İngiltere'nin kuzeydoğusundaydı.
Öğrencileri tarafından Academy 360 olarak yeniden adlandırılmıştı.
Etkileyici yollarından geçerken,
cam kaplı avluda,
karşımda, duvara gömülmüş
ateşli harflerle
Marcus Aurelius'un ünlü uyarısı vardı:
Eğer gerçek değilse, söyleme;
Eğer doğru değilse, yapma.
Başöğretmen beni ona bakarken gördü ve dedi ki:
''Bu bizim okul sloganımız."
Londra'ya giden trende
bunu aklımdan atamadım.
Durmadan düşündüm,
birbirimizden minimum beklentimiz olarak
bu basit düşünceyi kabul etmemiz
gerçekten 2 bin yılımızdan fazlasını alabilir mi?
Yasal yükümlülük konseptini geliştirmenin,
paylaşılan ama gittikçe tehlikede olan
demokratik değerlerimizin korunmasını içermesi için
genişletmemizin zamanı gelmedi mi?
Sonuçta birçok meslekte
yasal yükümlülüğün olmaması
kolayca ihmal suçlamalarına yol açabilir.
Durum böyle olunca,
kendi toplumlarımızın sağlığı
ve onları destekleyecek değerler konusunda
aslında ihmalkar olduğumuz düşüncesiyle gerçekten rahat olabilir miyiz?
Herhangi biri dürüstçe,
yerleşik demokrasimizi muhtemelen sarsabilecek
kırılgan demokrasimize zarar verebileceğini
öngörebildikleri şekillerde davranmaktan kaçınmak için
Hansard'ın şiddetle kınadığı bazı medyaların
yeterince özen gösterdiği bulgusunu öne sürebilir mi?
Şimdi, bunun otosansür de olsa
bir sansür biçimine kolayca sürüklenebileceğini
iddia edenler olacak.
Buna inanmıyorum.
İfade özgürlüğünü daha geniş ahlaki
ve sosyal sorumluluklarla dengelemek
mümkün olmak zorunda.
Size bir film yapımcısı olarak
kendi kariyerimden bir örnekle açıklamama izin verin.
Bu kariyer boyunca,
bir film yapımcısının,
kendi işlerini, dışarıda tutması ya da kendi hayatı, kendi ailesi
ve hepimizin içinde yaşadığı toplum için
uygun olduğuna inandığı değer kümesinin üzerinde tutması gerektiğini
asla kabul etmedim.
Daha ileri giderdim.
Sorumlu bir film yapımcısı
işlerinin değerini kendisinin içinde yaşamak istediği dünyayı
daha az gerçek olacak dereceye kadar asla düşürmemelidir.
Gördüğüm üzere, film yapımcıları, gazeteciler hatta blog yazarları
hepsinin; iyi geliştirilmiş profesyonel yetenekleriyle birleştirdikleri
ortalama içsel güçleriyle ortaya çıkan
sosyal beklentilerle yüzleşmesi gerekmekte.
Açıkçası bu zorunlu bir görev değil,
ama yetenekli film yapımcısı ve sorumlu gazeteci hatta blog yazarı için,
bana tamamen kaçınılmaz gibi geliyor.
Şunu her zaman hatırlamalıyız;
bireysel özgürlük ve partneri
yaratıcı özgürlük anlayışımız
Batı fikirleri tarihinde nispeten yeni.
Bu sebeple genellikle azımsanır
ve çok çabuk zarar görebilir.
Bu kolayca kaybedilen bir ödül.
Bir kez kaybolduğunda ve teslim olunduğunda
geri kazanılması çok, çok zor olabilir.
İlk savunma hattı
kendi standartlarımız olmalı.
Bir sansür veya mevzuat tarafından tarafımıza uygulananlar değil;
kendi standartlarımız ve doğruluğumuz.
Birlikte çalıştığımız kişilerle
ilgilenirkenki dürüstlüğümüz.
Toplum içinde faaliyet gösterdiğimizdeki standartlarımız.
Bu standartlarımızın
sürdürülebilir sosyal bir gündem ile bütün bir parça olması gerekir.
Bunlar kolektif bir sorumluluğun parçası;
sanatçının veya gazetecinin sorumluluğu
dünyayla olduğu gibi başa çıkmak.
Bu da, sırasıyla,
toplumu yönetenlerin sorumluluğuyla el ele gitmeli,
o dünyayla da yüzleşmeleri,
ve onun neden olduğu hastalıkların
kötüye kullanılmasını özendirmemeleri için.
Yine de, çarpıcı bir şekilde netleştiği gibi
son birkaç yılda,
bu sorumluluk medyanın geniş kesimleri tarafından
büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştır.
Sonuç olarak, Batı dünyasında,
protesto partilerinin aşırı basit politikaları
ve onların büyük ölçüde hayal kırıklığına uğramış,
daha yaşlı nüfusa itirazları,
ilgisizlik ve en azından bazı gençleri
temsil eden önemsiz takıntıyla
birlikte ele alındığında,
bu ve benzeri çağdaş sapmalar,
aktif, bilgili tartışma ve katılımdan
kurtulmak için tehdit oluşturmakta.
Aktif sözcüğünü vurgularım.
Liberteryenlerden en kızgın olanı,
Donoghue ve Stevenson'ın mahkemeden atılması gerektiğini
ve eğer içinde salyangoz olan zencefilli bira satmaya devam ederse,
Stevenson'ın sonunda iflas edeceğini iddia edebilir.
Ama çoğumuz, devletin yasal yükümlülüğünü yerine getirmesi için
bence küçük bir rol kabul ediyoruz.
Buradaki anahtar kelime makul.
Hakimler sormalı; makul özeni gösterdiler mi
ve eylemlerinin sonuçlarını,
makul bir şekilde öngörebildiler mi?
Zorlayıcı devlet iktidarını belirtmekten çok,
ne de olsa medyada demokratik söylemimizin
çoğunun tonunu
ve içeriğini belirleyenlere yönelik
uygulamak istediğim sağduyu mantıklılık testi.
Demokrasi, işe yaraması için şunu gerektirir:
mantıklı erkekler ve kadınlar zor, bazen karmaşık konuları
anlamak ve tartışmak için zaman ayırırlar.
Bunu, anlaşma olmasa bile,
en azından üretken
ve uygulanabilir bir uzlaşmaya yol açan
anlayış türüne çabalayan bir atmosferde yaparlar.
Politika seçimlerle ilgili,
ve bu seçimler içinde politika, önceliklerle ilgili.
Bu, çelişen tercihleri gerçeğe dayalı olarak
her yerde ve her zaman uzlaştırmakla ilgili.
Fakat gerçeklerin kendileri çarpıtılırsa,
kararların, kaçınılmaz olarak takip eden toplum üzerindeki
tüm stres ve gerginliklerle
sadece daha fazla çatışma yaratması muhtemeldir.
Medya karar vermek zorunda:
Rollerini kışkırtıcı mı
bilgilendirici olarak mı görüyorlar?
Çünkü sonunda
güven ve liderliğin birleşimine gelir.
Elli yıl önce bu hafta, Başkan John F. Kennedy
iki çığır açan konuşma yaptı.
İlki silahsızlanma, ikincisi de sivil haklar üzerine.
Birincisi hemen
Nükleer Test Yasağı Anlaşması'na yol açtı.
İkincisi 1964 Sivil Haklar Yasası'na yol açtı.
Her ikisi de dev sıçramaları temsil eder.
İyi yönetilen ve bilgili demokrasi,
çok güzel şeyler başarabilir
ama bir ön koşul var.
Karar vericilere güvenmek zorundayız.
Kendilerinin değil,
herkesin çıkarına yönelik hareket ettiklerine.
Açıkça ortaya konuldu:
Gerçeğe dayalı seçeneklere ihtiyacımız var,
birkaç güçlü
ve sık sık kendi dar gündemlerini takip eden
potansiyel olarak manipülatif şirketlere değil.
Ancak kendi kararlarımızı verebileceğimiz
doğru, ön yargısız bilgilere.
Saygın, tatmin hayatlar sağlamak istiyorsak
çocuklarımız ve onların çocukları için
yasal yükümlülüğü, canlı
ve umarım kalıcı bir demokrasi için
mümkün olan en üst düzeyde uygulamalıyız.
Dinlediğiniz için çok teşekkür ederim.
(Alkış)