Videonu dayandırıb
bu iki kəsrin fərqini
tapmağa çalışın.
Yaxşı, gəlin baxaq.
İlk baxışda bizə
məlum olur ki, bu iki
kəsrin məxrəcləri fərqlidir və
ortaq məxrəci tapmaq lazımdır.
Elə isə bu iki kəsri
ortaq məxrəcə gətirək.
Ortaq məxrəc bu iki
məxrəcə tam bölünən olmalıdır.
Deməli, ortaq məxrəc bu məxrəclərin
bütün vuruqlarından ibarət
olacaq və bu məxrəclər vuruqlara ayrılıb.
Gəlin ortaq məxrəci yazaq.
İlk olaraq sarı rəngli ifadə ilə başlayaq.
Əslində,
hər iki kəsri də
yazacağam və sonra da sarı rəngli ifadədən
çəhrayı rəngli ifadəni çıxacağam.
Burada səhv etdim. Sarı deyib çəhrayı çəkdim.
Deməli, sarı
rəngli ifadə ilə başlayacağıq
və uzun bir kəsr xətti çəkirəm.
Deməli, sarı rəngli ifadə
çıxılsın çəhrayı rəngli ifadə.
Ortaq məxrəcimiz
həm sarı, həm də çəhrayı rəngli ifadələrin
məxrəcindəki vuruqlara bölünən
olmalıdır.
Deməli, ortaq məxrəcdə olacaq: Z üstəgəl 8,
vur 9z, çıxılsın 5.
Eyni zamanda bu ikisi də ortaq məxrəcdə olacaq.
Biz artıq ortaq məxrəcdə 9z çıxılsın 5-i yazmışıq.
Deməli, son olaraq Z üstəgəl 6 da yazmalıyıq.
Gördüyünüz kimi hər iki
məxrəcdə
9z çıxılsın 5
ortaq vuruqdur və
ona görə də onu bir
dəfə yazmağımız
kifayət edir.
İndi isə surəti yazaq.
Biz məxrəci
z üstəgəl 6-ya vurduq,
deməli, surəti də vurmalıyıq.
Mənfi Z kubu vur Z üstəgəl 6.
İndi buna baxaq.
Ortaq məxrəcə gətirdiyimiz üçün
məxrəcə Z üstəgəl 8,
vur Z, üstəgəl 6,
vur 9z, çıxılsın 5 yazırıq.
Bunlar bərabərdir.
Burada sadəcə vuruqların yerini dəyişdim,
ancaq hasil yenə də dəyişmir.
Bizdə surətdə 3 var
və məxrəci Z üstəgəl 8-ə vurduğumuz üçün
Surəti də Z üstəgəl 8-ə vurmalıyıq.
Gəlin bunu edək.
Deməli,
bu ifadə bərabərdir--
uzun bir kəsr xətti çəkək--
Bu ifadə bərabərdir,
bəlkə də
bu qədər yerə ehtiyacım olacaq.
Deməli, bizim məxrəcimiz olduğu kimi qalır
və bunu fərqli rənglə yazacağam.
Z üstəgəl 8, vur 9z, çıxılsın 5, vur Z, üstəgəl 6.
Surətdə isə,
buradakı mənfi Z kubunu mötərizə daxilinə paylayacağam.
Mənfi Z kubu vur Z, mənfi z üstü 4 edir.
Mənfi Z kubu vur 6, mənfi 6z kubu edir.
Buradakı mənfinin
əvəzinə isə işimizi
rahatlaşdırmaq üçün
buraya müsbət,
buraya mənfi yazaq.
Bunu mənfi 3 vur Z, üstəgəl 8 kimi də düşünə bilərik.
İndi mötərizə daxilinə paylayaq.
Elə isə gəlin bunu edək.
Mənfi 3 vur Z, mənfi 3z edir
və mənfi 3 vur 8, mənfi 24 edir.
Budur,
bitirdik.
Ortaq məxrəci tapdıq.
Ortaq məxrəci tapdıqdan sonra
kəsrlərin surətlərini toplaya
və ya çıxa bilərsiniz.
Bu misalda mən surətləri topladım
və bunun üçün mənfini 3-ün qarşısına yazdım
və daha sonra mötərizə daxilinə payladım.
Bunu artıq sadələşdirə bilmərik.
Bəzən misalları həll edərkən
üstü iki və ya bir olan
və ya sadəcə sabitlər olan
bir neçə hədd görə bilər
və onları toplama və ya çıxma ilə
sadələşdirə bilərsiniz, ancaq bu misalda bütün qüvvətlər
fərqlidir və ona görə ifadəni belə saxlayacağıq.