"Sentín un funeral no meu cerebro,
e os parentes ían e viñan
camiñando, camiñando ata que, pareceu,
que o sentido crebaba totalmente.
E cando todos estiveron sentados,
unha liturxia, como un tambor,
comezou a bater, a bater ata que pensei
que a miña mente adormecía
E logo oínos erguer o caixón e renxer a través da miña alma
coas mesmas botas de chumbo, outra vez,
e o espazo comezou a tanxer,
Coma se os ceos fosen unha campá, e a existencia só un oído,
e eu, e o silencio, unha raza estraña
desfeita, solitaria, aquí.
E entón un baleiro na razón, rompeu
e caín máis e máis abaixo
e dei cun mundo, a cada mergullo,
e acabei sabendo, daquela"
Coñecemos a depresión a través de metáforas.
Emily Dickinson foi capaz de expresalo con palabras,
Goya, nunha imaxe.
A metade do propósito da arte é describir estes estados icónicos.
Canto a min, sempre me vin como unha persoa dura,
unha das que poderían sobrevivir
se me enviasen a un campo de concentración.
En 1991, sufrín unha serie de perdas.
A miña nai morreu,
rematou a relación na que estaba,
volvín para os Estados Unidos despois duns anos no estranxeiro
e pasei por estas experiencias intacto.
Pero en 1994, tres anos despois,
atopeime perdendo o interese en case todo,
non quería facer nada do que antes si quería,
e non sabía o porqué.
O contrario da depresión non é a felicidade, senón a vitalidade.
E era a vitalidade
a que se esvaecía para min naquel momento.
Todo o que había para facer era demasiado traballo.
Volvía á casa
e vía pestanexar a luz vermella do contestador
e en vez de aledarme por saber dos meus amigos,
pensaba:
"Vaia morea de xente á que lle teño que devolver a chamada"
Ou decidía que tiña que comer
pero despois pensaba: teño que coller a comida,
poñela no prato
e cortala e mastigala e tragala,
e sentía que eran as estacións do Viacrucis.
E algo que a miúdo se esquece ao falar de depresión
é que ti sabes que é absurdo.
Sabes que é absurdo mentres o experimentas.
Sabes que a maioría da xente é quen
de escoitar as menxases e xantar
e organizarse para ducharse
e saír pola porta
e que non é gran cousa,
e aínda así estás nas súas gadoupas,
e es incapaz de idear unha saída.
Así que comecei a sentir que facía menos
e pensaba menos
e sentía menos.
Era unha especie de nulidade.
E despois chegou a ansiedade.
Se me dis que teño que estar deprimido o próximo mes,
diría: "Se está rematado en novembro, podo facelo."
Pero se me dis:
"Tes que ter ansiedade aguda durante o próximo mes"
Preferiría cortar as veas antes de pasar por iso.
Era sentir continuamente
coma cando vas andando
e esvaras ou tropezas e o chan achégase a ti,
pero en vez de durar medio segundo como é,
dura seis meses.
É a sensación de estar sempre asustado,
pero sen sequera saber de que estás asustado.
E foi nese punto cando comecei a pensar
que estar vivo era sinxelamente demasiado doloroso,
e que a única razón para non suicidarme
era non ferir outra xente.
E finalmente un día espertei
e pensei que quizais sufrira un ataque,
porque estaba na cama totalmente inmobilizado,
mirando o teléfono, pensando:
"Algo vai mal e debería chamar para pedir axuda"
e non podía estirar o brazo
e agarrar o teléfono e marcar.
E finalmente, despois de catro horas deitado mirándoo
o teléfono soou,
e dalgún xeito conseguín contestar
e era o meu pai e dixen:
"Teño un problema serio, Temos que facer algo."
O día seguinte comecei coa medicación e a terapia.
E tamén empecei a considerar esta terrible cuestión:
Se non son a persoa dura,
que podería sobrevivir a un campo de concentración,
entón quen son?
E se tiña que tomar medicación,
esa medicación facíame ser completamente eu,
ou convertíame noutra persoa?
E que me parecía se me convertía noutro?
Tiña dúas vantaxes nesta travesía.
A primeira é que eu sabía que, falando obxectivamente,
tiña unha boa vida,
e que se era capaz de poñerme ben
había algo ao final polo que valía a pena vivir.
E a outra é que tiña acceso a un bo tratamento.
Pero aínda así saín e recaín,
e saín e recaín,
e finalmente entendín
que tería que medicarme e ir a terapia para sempre.
E pensei:
"Pero é un problema químico ou psicolóxico?
E precisa dunha cura química ou unha cura filosófica?"
E non fun quen de saber a resposta.
E logo entendín que en realidade
non estamos tan avanzados nesas áreas como para explicalo todo.
Tanto a cura química como a cura psicolóxica
teñen un papel que cumprir,
e tamén souben que a depresión era
algo entretecido tan profundamente en nós
que non se podía separar do noso carácter e personalidade.
Quero decir que os tratamentos para a depresión son terribles.
Non son moi efectivos.
Son moi caros.
Teñen innumerables efectos secundarios.
Son un desastre.
Pero estou tan agradecido por vivir agora e non hai 50 anos,
cando non se podería facer case nada.
Espero que dentro de 50 anos,
a xente oia falar dos meus tratamentos
e se arrepíe de que alguén soportara unha ciencia tan primitiva.
A depresión é a imperfección do amor.
Se estás casado con alguén e pensas:
"Ben, se a miña muller morre, atoparei outra"
non sería amor tal como o coñecemos.
Non existe o amor sen a anticipación da perda,
e o espectro da desesperación pode ser o motor da intimidade.
Hai tres cousas que a xente tende a confundir:
depresión, dor e tristeza.
A dor é explicitamente reactiva.
Se sofres unha perda e te sentes moi infeliz,
e logo, 6 meses despois,
estás aínda moi triste, pero xa empezas a funcionar mellor,
probablemente sexa dor,
e probablemente se resolva por si mesma en certa medida.
Se experimentas unha perda catastrófica,
e te sentes fatal,
e seis meses despois case non podes funcionar,
probablemente se desencadeou unha depresión
polas circunstancias catastróficas.
A traxectoria dinos moito.
A xente pensa na depresión simplemente como estar triste.
É moita, moita, demasiada tristeza,
moita, demasiada dor,
por algo tan lixeiro.
Cando comezaba a comprender a depresión
e a entrevistar persoas que a sufriran,
atopei que había xente que tiña a primeira vista o que parecía
unha relativamente leve depresión
e que estaban aínda así totalmente incapacitados por ela.
E había outra xente que parecía ter,
segundo a describía, unha depresión grave
que tiña porén boas vidas
nos intervalos entre episodios depresivos.
E comecei a descubrir o que causaba que certas persoas
fosen máis resilientes que outras.
Cales son os mecanismos que lle permiten á xente sobrevivir?
E saín entrevistar unha tras outra
persoas que estaban sufrindo depresión.
Unha das primeiras ás que entrevistei
describiu a depresión como un xeito máis lento de estar morto
e para min foi unha boa cousa oílo ao principio
porque me recordou que ese xeito lento de estar morto
pode levar a unha morte real,
que é un asunto serio.
É o líder mundial da discapacidade,
e a xente morre diso cada día.
Unha das persoas coas que falei cando intentaba entender isto
era unha querida amiga coñecida desde había moitos anos,
e que sufrira un episodio psicótico no primeiro ano da facultade
e que despois caeu de golpe nunha depresión terrible.
Tiña síndrome bipolar,
ou enfermidade maníaco-depresiva, como se dicía daquela,
e foille moi ben co litio durante moitos anos,
e logo, co tempo, quitáronlle o litio
para ver como estaba sen el,
e tivo outra psicose
e logo caeu na peor depresión que vin na miña vida,
durante a que sentaba no apartamento dos pais
mais ou menos catatónica, basicamente sen moverse,
día tras día tras día.
E cando lle preguntei sobre esta experiencia anos despois,
-é unha poeta e psicoterapeuta chamada Maggie Robbins-
cando a entrevistei, díxome:
"Estaba cantando 'A onde foron as flores'
unha e outra vez para ocupar a mente.
Cantaba para bloquear as cousas que dicía a miña mente,
que eran 'Non es nada. Non es ninguén.
Non mereces nin vivir.'
E aí foi cando de verdade comecei a pensar
en suicidarme".
Durante a depresión non pensas que che puxeron un veo gris
e que ves o mundo a través dunha néboa de mal humor.
Pensas que che quitaron o veo,
o veo da felicidade,
e que agora ves a verdade.
É máis fácil axudar esquizofrénicos que perciben
que hai algo alleo dentro deles que precisa ser exorcizado,
pero é difícil cos depresivos,
porque cremos que estamos vendo a verdade.
Pero a verdade mente.
Obsesioneime con esa frase:
"Pero a verdade mente"
E descubrín, ao falar con persoas deprimidas,
que teñen moitas percepcións ficticias.
Eles diranche "Ninguén me quere"
e ti dislles "Eu quérote,
a túa muller quérete, a túa nai quérete".
Podes contestar sen problemas polo menos a maioría da xente.
Pero a xente deprimida tamén che dirá:
"Tanto ten o que fagamos, ao final imos morrer."
Ou dirán: "Non pode haber auténtica comunión
entre dous seres humanos.
Cada un está atrapado no seu propio corpo"
Ao que tes que responder
"Iso é certo,
pero creo que agora deberiamos centrarnos en qué imos almorzar".
(Risos)
Gran parte do tempo,
o que expresan non é tristura, senón perspicacia,
e isto lévame a pensar que é extraordinario
que a maioría de nós coñece estas preguntas existenciais
sen que nos distraian moito.
Había un estudo que me gustaba especialmente
no cal a un grupo de xente deprimida e a un de xente non deprimida
se lles pide que xoguen a un videoxogo durante unha hora,
e ao final desa hora,
preguntábaselles cantos monstruíños pensaban que mataran.
O grupo deprimido normalmente acertaba cunha marxe dun 10 por cento,
e o grupo de non deprimidos
supoñía entre 15 e 20 veces máis monstruíños
(Risos)
dos que realmente mataran.
Moita xente dixo, cando decidín escribir sobre a miña depresión,
que debía ser moi difícil expoñerse así,
que a xente o soubese.
Dicían: "A xente fálache distinto?"
e eu dicía: "Si, a xente fálame distinto.
Fálanme distinto desde o momento
en que comezan a falarme da súa experiencia,
ou da experiencia da súa irmá,
ou da experiencia do seu amigo.
A cousas son diferentes porque agora sei
que a depresión é o segredo familiar que todo o mundo ten.
Hai uns anos fun a unha conferencia
e o venres da conferencia de tres días
unha das participantes levoume á parte e díxome:
"Teño depresión e dáme un pouco de vergoña,
pero estiven tomando esta medicación,
e só quería preguntarche que opinas".
Así que me esforcei en darlle o mellor consello que puiden.
E entón díxome: "Sabes? o meu home nunca entendería isto.
É o tipo de persoa para o que isto non tería sentido,
así que, xa sabes, que quede entre nós."
E díxenlle: "Si, está ben."
No domingo da mesma conferencia,
o seu home chamoume á parte
(Risos)
e díxome "A miña muller non me vería
como o home que son se o soubese
pero estou loitando cunha depresión e estou tomando esta medicación
e preguntábame que opinabas".
Estaban agochando a mesma medicación
en dous sitios distintos do mesmo cuarto.
(Risos)
E díxenlle que pensaba que a comunicación no matrimonio
podía estar desencadeando algúns dos problemas.
(Risos)
Pero tamén quedei abraiado
pola incómoda natureza do segredo mutuo.
A depresión tamén é extenuante,
Requíreche tanto tempo e enerxía,
e o silencio ao respecto
realmente empeora a depresión.
E despois comecei a pensar
en todos os xeitos cos que a xente se sente mellor.
Comecei como un conservador da medicina.
Pensaba que un par de tipos de terapia funcionaban,
estaba claro que o facían,
estaba a medicación,
algúns tipos de psicoterapia,
estaba posiblemente a terapia electroconvulsiva,
e todo o demais non tiña sentido.
Pero entón descubrín algo.
Se tes un tumor cerebral
e dis que facer o pino 20 minutos cada mañá
fai que te sintas mellor,
se cadra faino, pero segues tendo un tumor cerebral,
e probablemente vaias morrer igual.
Pero se dis que tes unha depresión,
e que facer o pino 20 minutos cada día
fai que te sintas mellor, entón funcionou,
porque a depresión é unha doenza de como te sentes,
e se te sentes mellor,
entón efectivamente xa non estás deprimido.
Así que me volvín moito máis tolerante
co amplo mundo dos tratamentos alternativos.
E recibo cartas, recibo centos de cartas
de xente que me conta o que lles funcionou.
Alguén me preguntou hoxe entre bastidores, sobre a meditación.
A miña carta favorita, entre as que recibín, era dunha muller
que escribiu e me dixo que probara terapia, medicación,
que probara case de todo,
pero atopou a solución, e quería que eu llo dixese ao mundo,
e era facer cousiñas de fío.
(Risos)
Envioume algunhas.
(Risos)
E non as levo postas agora mesmo.
(Risos)
Suxerinlle que debería mirar tamén
trastorno obsesivo compulsivo no DSM.
E así, cando miraba os tratamentos alternativos,
gañaba perspectiva respecto aos outros tratamentos.
Pasei por un exorcismo tribal en Senegal
que incluía bastante sangue de año
e do que non vou dar detalles agora mesmo,
pero uns anos despois estaba en Ruanda,
traballando nun proxecto distinto,
E resulta que lle describín a miña experiencia a alguén,
e díxome:
Ben, iso é o oeste de África, estamos no leste
e os nosos rituais son distintos nalgúns aspectos,
pero temos algúns rituais
que teñen algo en común co que describes."
E dixo:
"Pero temos moitos problemas cos traballadores occidentais de saúde mental,
especialmente cos que viñeron tralo xenocidio."
E dixen: "Que tipo de problemas tedes?
E díxome: "Ben, fan cousas moi estrañas.
Non levan a xente ao sol,
cando comezan a estar mellor,
non inclúen percusión ou música que fai que o sangue se mova.
Non implican toda a comunidade.
Non externalizan a depresión como un espírito invasor.
En vez diso, o que fan é levar a xente unha por unha a uns cuartiños sórdidos
e teñenos falando unha hora
sobre as cousas malas que lles pasaron."
(Risos)
(Aplausos)
Díxome: "Pedímoslles que marchasen do país."
(Risos)
Na outra esquina dos tratamentos alternativos,
deixádeme falarvos de Frank Russakoff.
Frank Russakoff tiña probablemente a peor depresión que vin nun home.
Estaba continuamente deprimido,
Estaba, cando o coñecín, nun punto no que
cada mes recibía un tratamento de electroshock.
Sentíase desorientado unha semana,
despois sentíase ben unha semana,
despois tiña unha semana de caída,
e despois recibía outro tratamento de electroshock.
E cando o coñecín díxome:
"É insufrible pasar as semanas deste xeito,
non podo seguir así,
e xa sei como vou acabar
se non melloro.
Pero -díxome- oín falar dun protocolo no Mass General
para unha cirurxía chamada cingulotomía que é unha operación cerebral,
e creo que o vou tentar."
E lembro estar fascinado nese momento ao pensar que alguén
que claramente pasou por tantas malas experiencias
con tantos tratamentos diferentes
aínda tivese nalgún sitio do seu interior o optimismo
suficiente para buscar outro máis.
E pasou por esta cirurxía e tivo moito éxito.
Agora é amigo meu,
ten unha esposa adorable e dous preciosos fillos.
Escribiume unha carta o Nadal posterior á operación
e díxome:
"O meu pai mandoume dous regalos este ano,
primeiro, unha torre de CD automática de The Sharper Image
que eu non precisaba,
pero sei que ma estaba dando para celebrar
que eu vivise só e tivese un traballo que parecía encantarme.
E o outro regalo, era unha foto da miña avoa,
que se suicidou.
Cando o desenvolvín, comecei a chorar,
e veu a miña nai e díxome:
"Estás chorando por parentes que non coñeciches?"
e eu díxenlle: "Tiña a mesma enfermidade ca min".
Choro agora mentres che escribo.
Non é que estea triste, senón sobrecollido.
Porque creo que eu puiden suicidarme
pero meus pais termaron de min, e tamén os doutores
e a cirurxía.
Estou vivo e agradecido.
Vivimos no momento correcto, aínda que ás veces non o pareza."
Estaba sorprendido porque a depresión
é maiormente percibida como unha cousa moderna, occidental, da clase media,
e fun mirar como funcionaba nunha variedade de contextos,
e unha das cousas que máis interese me causou
foi a depresión entre os indixentes.
Así que intentei saber
que se facía polas persoas pobres con depresión,
E o que descubrín foi que as persoas pobres
maioritariamente non son tratadas para a depresión.
A depresión é o resultado da vulneralidade xenética,
que en principio está distribuída igualitariamente entre a poboación,
e as circunstancias desencadeantes,
que adoitan ser máis graves para a xente empobrecida.
E aínda así resulta que se tes unha vida estupenda
pero sempre te sentes miserable
pensas: "Por que me sinto así?
Debo ter unha depresión."
E decides buscar un tratamento.
Pero se tes unha vida desastrosa,
e sénteste miserable todo o tempo,
o teu sentimento concorda coa túa vida,
e non se che ocorre pensar,
"Se cadra isto pódese tratar."
Así que temos unha epidemia neste país
de depresión entre persoas empobrecidas
que non se detecta, que non se trata
e que non se aborda,
e é unha traxedia de gran magnitude.
Así que atopei una académica
que facía un proxecto de investigación nos arrabaldes pobres de D.C.,
onde seleccionaba mulleres que foran por outros problemas de saúde
e eran diagnosticadas de depresión
e proporcionáballes seis meses baixo o protocolo experimental.
Unha delas, Lolly, veu
e díxome isto o día que veu.
Díxome, e era unha muller que, por certo, tiña sete fillos.
Díxome: "Tiña un traballo, pero tiven que deixalo porque
non era capaz de saír da casa.
Non tiña nada que dicirlles aos meus fillos.
Pola maña, estou desexando que marchen,
para meterme na cama e tapar a cabeza coas mantas,
e as tres, cando volven,
chegan tan rápido".
Díxome: "Tomaba moito Tylenol,
calquera cousa coa que puidese durmir máis,
o meu marido dicíame que era estúpida, fea.
Oxalá puidese parar a dor".
Ben, trouxérona a este protocolo experimental,
e cando a entrevistei seis meses despois,
tiña un traballo coidando nenos
para o exército americano, deixara o marido violento,
e díxome:
"Os meus fillos son moito máis felices agora."
Dixo: "Hai un cuarto na miña nova casa para os rapaces
e un para as rapazas,
pero pola noite, saltan á miña cama,
e facemos os deberes xuntos e todo.
Un deles quere ser predicador,
outro quere ser bombeiro,
e unha das nenas di que vai ser avogada.
Xa non choran como antes,
nin pelexan como facían.
Iso é todo o que preciso, os meus fillos.
As cousas seguen cambiando,
como me visto, como me sinto, como actúo.
Xa podo saír sen ter medo,
e non creo que eses malos sentimentos vaian volver,
e se non fora pola doutora Miranda e isto,
estaría aínda na casa, coas mantas enriba da cabeza,
no caso de estar aínda viva.
Pedinlle ao Señor que me enviase un anxo,
e escoitou as miñas pregarias."
Estaba realmente conmovido por estas experiencias,
e decidín que quería escribir sobre elas,
non só no libro que escribía senón tamén nun artigo,
así que me encargaron da revista New York Times,
escribir sobre a depresión entre os indixentes.
E entreguei a miña historia,
e o meu editor chamoume e díxome: "Non podemos publicar isto."
E díxenlle: "Por que?"
E díxome: "É demasiado rebuscado.
Esta xente está como no máis baixo da sociedade
e cun par de meses de tratamento
xa están virtualmente listas para manexar Morgan Stanley?
É demasiado imposible."
Díxome: "Nunca oín nada igual."
E díxenlle: "O feito de que nunca o oíras
é un indicativo de que son 'noticias'."
(Risas)
(Aplausos)
"E vós sodes unha revista de noticias."
Despois dunha serie de negociacións accederon.
Pero penso moito en que o que dixo estaba dalgún xeito conectado
co desprezo que a xente aínda ten pola idea do tratamento,
a noción de que dalgún xeito se saímos
e tratamos moita xente en comunidades de indixentes
sería un tipo de explotación,
porque os estariamos cambiando.
Hai un imperativo da falsa moral que parece rodearnos,
de que o tratamento da depresión,
os medicamentos e demais, son un artificio,
e que non é natural.
E eu penso que é un erro.
É natural que á xente lle caian os dentes,
pero non hai ninguén militando contra a pasta de dentes,
polo menos non nos meus círculos.
A xente di:
"Pero a depresión non é algo que se supón que hai que experimentar?
Non evolucionamos para ter depresión?
Non é parte da personalidade?"
Ao que debo dicir, o humor é adaptable,
ser quen de sentir tristura e medo,
e alegría e pracer,
e todos os outros estados de ánimo que temos, é incriblemente valioso.
E unha depresión grave
é algo que ocorre cando o sistema creba.
É falta de adaptación.
A xente virá e dirame:
"Creo, aínda así, que se aguantara outro ano,
podería superalo."
E sempre lles digo: "Quizais o superaras,
pero nunca volverás a ter 37 anos.
A vida é curta, e é un ano enteiro do que estás a falar.
Pénsao ben."
É estraña a pobreza da lingua inglesa,
e de feito de moitas outras linguas,
que utilizamos a mesma palabra, depresión,
para describir como se sente un neno cando chove no seu aniversario,
e para describir como se sente unha persoa o minuto antes de suicidarse.
A xente dime: "Ben, é unha continuación da tristeza normal?"
E eu digo, en certo modo, é unha continuación da tristeza normal.
Hai un certo grao de continuidade,
pero é o mesmo tipo de continuación
entre ter un valo de ferro arredor da casa
que ten un puntiño de ferruxe
que tes que lixar e pintar un pouco
e o que sucede se abandonas a casa 100 anos
e se enferruxou tanto que só é unha morea de po laranxa.
E é esa morea de po laranxa,
ese problema do po laranxa,
o que estamos tentando abordar.
E agora a xente di:
"Tomas estas pastillas da felicidade, e xa es feliz?"
E non.
Pero non me sinto triste por ter que xantar,
e non me sinto triste polo contestador,
e non me sinto triste por ter que ducharme.
De feito, penso que sinto máis,
porque podo sentir tristeza sen sentir nulidade.
Sintome triste polas decepcións profesionais,
polas relacións danadas,
e polo quecemento global.
Esas son as cousas polas que me sinto triste agora.
E díxenme a min mesmo, cal é a conclusión?
Como conseguiu esta xente que ten vidas mellores,
aínda con peores depresións, seguir adiante?
Cal é o mecanismo da resiliencia?
E o que aparecía continuamente
era que a xente que nega a experiencia,
e din "Tiven depresión hai moito tempo,
e non quero volver pensar nela,
e non quero mirala,
simplemente vou seguir coa miña vida",
ironicamente, son as persoas que están máis escravizadas polo que teñen.
Silenciar a depresión refórzaa.
Mentres a escondes, medra.
E a xente que mellor o fai,
e a que é tolerante co feito de ter esa condición.
Aquela que pode aceptar a súa depresión, é quen acada a resiliencia.
Frank Russakoff díxome:
"Se tivese que facelo de novo, supoño que non o faría deste xeito,
pero dun modo estraño, estou agradecido pola experiencia.
Estou contento por ter que estar 40 veces no hospital.
Ensinoume tanto sobre o amor,
e a miña relación cos meus pais e doutores,
foi tan valiosa, e sempre o será".
E Maggie Robbins dixo:
"Adoitaba ser voluntaria nunha clínica de SIDA
e simplemente falaba e falaba e falaba
e a xente coa que trataba non era moi receptiva, e pensaba:
'Isto non é moi amable nin útil pola súa parte'
(Risos)
"E despois deime de conta,
deime de conta de que non ían facer máis,
que eses escasos primeiros minutos de conversa.
Ía simplemente ser un momento
no que eu non tiña SIDA e non estaba morrendo,
pero podía aceptar o feito de que eles si o estiveran,
e estábano.
As nosas necesidades son os nosos maiores activos.
Resulta que aprendín a dar todo o que preciso."
Valorar a depresión propia non evita unha recaída,
pero pode facer a perspectiva dunha recaída
e mesmo a recaída máis fácil de aceptar.
A pregunta non é tanto atopar un gran significado
e decidir que a túa depresión tivo moito significado.
Está en buscar ese significado e pensar, cando volve:
"Isto vai ser infernal, pero vou aprender algo."
Aprendín da miña propia depresión
o grande que pode ser unha emoción,
como pode ser máis real que os feitos,
e descubrín que esta experiencia
me permitiu experimentar emocións positivas
dun modo máis intenso e máis centrado.
O oposto á depresión non é a felicidade,
senón a vitalidade,
e estes días, a miña vida é vital,
aínda nos días que estou triste.
Sentín ese funeral no meu cerebro,
e senteime preto do Coloso, no bordo do mundo,
e descubrín algo dentro de min
que debería chamar alma
que nunca formulara ata ese día hai 20 anos
cando o inferno me fixo unha visita sorpresa.
Creo que aínda que odiaba estar deprimido
e que odiaría estar deprimido de novo,
atopei un xeito de amar a miña depresión.
Ámoa porque me obrigou a buscar e aferrarme á alegría.
Ámoa porque cada día decido,
ás veces valentemente,
e ás veces contra a lóxica do momento,
pegarme ás razóns para vivir.
E iso, creo, é unha grande e privilexiada alegría.
Grazas.
(Aplausos)
Grazas.
(Aplausos)