Beeld je je droomvakantie in.
Misschien snak je ernaar om naar de carnaval in Rio te gaan.
Of je wil op een Mexicaans strand gaan liggen.
Of misschien vergezel je mij in New Orleans naar Jazz Fest.
Nu weet ik dat het minder prettig is,
maar beeld je even een van de meest gewelddadige plekken op aarde in.
Dacht er dan iemand aan dezelfde plaats?
Brazilië is vandaag het meest gewelddadige land ter wereld.
Meer mensen stierven er in de afgelopen drie jaar dan in Syrië.
En in Mexico stierven in de afgelopen 15 jaar meer mensen
dan in Irak of Afghanistan.
In New Orleans sterven per hoofd van de bevolking meer mensen
dan in het door oorlog verscheurde Somalië.
Het is een feit dat oorlog
slechts oorzaak is van 18% van de gewelddadige sterfgevallen wereldwijd.
Vandaag de dag heb je meer kans om door geweld te sterven
in een democratie met gemiddelde inkomens
met een hoog niveau van inkomensongelijkheid
en ernstige politieke polarisatie.
De Verenigde Staten telt vier van de 50 meest gewelddadige steden op aarde.
Dit is een fundamentele verandering
in de aard van geweld, historisch gezien.
Maar het is ook een kans.
Want, terwijl weinig mensen veel kunnen doen tegen oorlog,
is geweld in onze democratieën ons probleem.
En hoewel normale kiezers een groot deel zijn van dat probleem,
zijn wij ook de sleutel tot de oplossing.
Ik werk bij een denktank:
de Carnegie Endowment for International Peace,
waar ik overheden adviseer over hoe geweld aan te pakken,
maar het smerige geheim is dat
de meeste beleidsmakers die veranderingen in geweld vandaag niet doorhebben.
Ze geloven nog steeds
dat het ergste geweld gebeurt in landen in oorlog
of op plaatsen die te arm, te zwak zijn
om geweld te bestrijden en criminaliteit in de hand te houden.
Dat is ook mijn vooronderstelling geweest.
Maar als je kijkt naar een kaart
van de meest gewelddadige plekken op aarde,
zie je iets vreemds.
Sommigen van hen zijn in oorlog
en een paar zijn echt mislukte staten.
Het geweld op deze plaatsen is afschuwelijk,
maar ze hebben toevallig kleine populaties,
dus treft het eigenlijk weinig mensen.
Dan zijn er Zuid-Afrika, Brazilië, Venezuela.
Deze plaatsen zijn niet arm.
Misschien zijn ze zwak.
Mijn onderzoeksassistent en ik brachten plaatsen in kaart
naar hoe goed ze het deden voor projecten van de Wereldbank
en of ze openbare diensten aan hun mensen konden verlenen.
Als ze het goed deden voor beide,
als ze voor sanitaire voorzieningen en elektriciteit konden zorgen
en vaccins konden verstrekken,
dan zaten ze in het kwadrant rechtsboven.
En dan vergeleken we dat
met een kaart met plaatsen waar journalisten werden vermoord.
Sommige gebeurden in zwakke staten,
maar een heleboel journalisten werden gedood
op plaatsen die prima in staat waren om ze te beschermen.
Ik reisde naar alle bewoonde continenten
en vergeleek plaatsen die massaal geweld hadden gekend en ervan herstelden
met waar dat niet zo was
en bleef steeds hetzelfde patroon tegenkomen.
Ik noemde het ‘privilege-geweld’
omdat het voorkwam in democratieën met grote ongelijkheid,
waar een kleine groep mensen
wilde vasthouden aan buitensporige macht en privileges.
En als ze dit beleid niet konden verkopen aan de kiezers
wenden ze zich soms tot gewelddadige groepen voor hulp.
Drugskartels financierden hun campagnes.
De georganiseerde misdaad deed mensen op hen stemmen.
Bendes onderdrukten de verkiezingen.
In ruil kregen ze de vrije hand
en nam het geweld toe.
Neem Venezuela.
Het is vandaag het meest gewelddadige land ter wereld
qua aantal doden per hoofd van de bevolking.
20 jaar geleden kwam het huidige regime aan de macht door wettige verkiezingen,
maar ze wilden niet het risico lopen ze te verliezen
en dus keerden ze zich tot bendes, zogenaamde ‘colectivos’, voor steun.
Ze vertelden de bendes om het stemmen voor de overheid aan te moedigen
en om in sommige wijken mensen zelfs ertoe te dwingen
en elders oppositiestemmers van de stembus weg te houden.
In ruil kregen zij de controle.
Maar als criminelen de baas zijn,
kunnen politie en justitie hun werk niet doen.
De tweede fase bij privilegegeweld
is dat rechtbanken en politie verzwakt zijn,
de politici de budgetten politiseren,
mensen aannemen, ontslaan,
zodat zij en de gewelddadige groepen
waar ze mee samenspannen uit de gevangenis kunnen blijven.
Dan nemen de goede agenten al vrij snel ontslag
en worden velen die blijven brutaal.
Dat begint meestal met een hard rechtsbeleid.
Ze doden een drugsdealer
waarvan ze denken dat een corrupte rechter hem zou laten gaan.
Maar na een tijdje hebben de ergsten door dat er geen repercussies komen
van de politici waar ze mee samenspannen
en gaan ze hun eigen zaakjes behartigen.
In Venezuela gebeurt bijna een op de drie moorden
door de veiligheidsdiensten.
De armen worden overal het hardst getroffen door geweld,
maar ze vragen uiteraard geen hulp aan zulke roofzuchtige politie.
Dus neigen ze ertoe om burgerwachten te vormen.
Maar bewapen een ​​stel 18-jarige jongens
en al snel vervallen ze zelf tot bendevorming.
Dan komen andere bendes, de maffia,
en die bieden aan om mensen te beschermen tegen de andere criminelen
en tegen de politie.
In tegenstelling tot de staat
willen de criminelen vaak hun legitimiteit kopen.
Ze geven aan goede doelen.
Ze lossen geschillen op.
Soms bouwen ze zelfs sociale woningen.
De laatste fase van privilegegeweld gebeurt als gewone mensen
zelf een aanzienlijk deel van de moorden gaan plegen.
Bij cafégevechten en burenruzies vallen doden
zodra geweld normaal is geworden
en de gevolgen uitblijven.
Voor buitenstaanders lijkt de cultuur verdorven,
alsof er iets diep mis is met die mensen.
Maar elk land kan zo gewelddadig worden
als de regering om beurten afwezig en roofzuchtig is.
Eigenlijk is dat niet helemaal waar --
er is nog een stap nodig om dit niveau van geweld te bereiken.
De samenleving moet het probleem negeren.
Je zou denken dat dat onmogelijk is,
dat geweld op dit niveau ondraaglijk zou zijn,
maar het is eigenlijk heel draaglijk voor mensen zoals jullie en ik.
Dat komt omdat in elke samenleving ter wereld,
zelfs de meest gewelddadige,
geweld sterk is geconcentreerd.
Het gebeurt met mensen aan de verkeerde kant van de stad,
mensen die arm zijn, vaak donkerder,
vaak uit groepen die worden gemarginaliseerd,
groepen waar wij als gewone maatschappij onszelf van kunnen onderscheiden.
Geweld is zo geconcentreerd
dat we geschokt zijn als het patroon afwijkt.
In Washington DC
werd in 2001 een jonge blanke, universitair opgeleide stagiaire
vermist na een wandeling in het noordwesten van DC,
en haar geval haalde bijna elke dag de kranten.
Aan de andere kant van de stad
werd dat jaar om de andere dag een zwarte man vermoord.
De meeste van deze gevallen haalde niet eens één keer de kranten.
De middenklasse maatschappij koopt zich vrij van geweld.
Wij leven in de betere wijken.
Sommige mensen kopen particuliere beveiliging.
En we maken onszelf ook iets wijs.
We vertellen onszelf dat het merendeel van die gedode mensen
waarschijnlijk zelf bij criminaliteit betrokken zijn.
Door te geloven dat op een of andere manier
sommige mensen het verdienen om te worden vermoord,
staan overigens goede mensen zichzelf toe om te leven
op plaatsen waar de levenskansen zo diep scheefgetrokken zijn.
Wij staan het onszelf toe.
Want wat kun je tenslotte doen?
Nou, het blijkt: heel veel.
Omdat het geweld vandaag niet grotendeels het gevolg is van oorlog
maar vanwege de verrotte politiek in onze democratieën,
waar gewone kiezers de grootste kracht voor verandering zijn.
Denk aan hoe het in Bogota veranderde.
In 1994 werd de aantredende president van Colombia
betrapt op het aannemen van miljoenen dollars aan campagnebijdragen
van het Cali-drugskartel
en was de hoofdstad vergeven van bendes en paramilitaire groeperingen.
Maar de kiezers die er genoeg van hadden, overwonnen de fanatieke partijdigheid
en bijna twee derde stemde
voor een onafhankelijke kandidaat,
genoeg om de lopende toestand te keren.
Bij het aantreden van burgemeester Mockus,
nam de politie nauwelijks de moeite om hem in te lichten over de moorden.
Toen hij vroeg waarom, haalden ze gewoon hun schouders op en zeiden:
"Het zijn maar criminelen die criminelen doden."
De corrupte gemeenteraad
wou de politiebrutaliteit nog meer straffeloosheid geven.
Het komt echt overal ter wereld voor
waar politici willen laten uitschijnen dat ze hard optreden tegen criminaliteit,
maar eigenlijk de status quo niet willen veranderen.
Onderzoek toont aan dat dit overal ter wereld fout gaat.
Als je beginnende criminelen in de gevangenis gooit,
meestal nog in overvolle gevangenissen,
dan leren ze van elkaar en ze raken gehard.
Ze beginnen de gevangenis te controleren en van daaruit de straten.
Mockus drong er daarentegen op aan dat de politie elke dood ging onderzoeken.
Hij ging in tegen het rechtse stadsbestuur
en stopte agressief politiewerk.
Ook bestreed hij de linkse vakbonden
en ontsloeg hij duizenden agressieve agenten.
Eerlijke agenten konden eindelijk vrij hun werk doen.
Vervolgens daagde Mockus zijn burgers uit.
Hij vroeg de middenklasse om de stad niet meer te ontvluchten,
de verkeersregels te volgen
en zich zo te gedragen alsof iedereen in hetzelfde schuitje zit.
Hij vroeg de armen zich te houden aan sociale normen tegen geweld,
vaak met enorm persoonlijk risico.
En hij vroeg de rijken om vrijwillig 10 procent meer belastingen te betalen.
63.000 mensen deden dat.
Tegen het eind van de tien jaar durende
twee ambtstermijnen van burgemeester Mockus,
was het moorden in Bogota met 70 procent afgenomen.
Publiek: Wow!
(Applaus)
Mensen op plaatsen met het meeste geweld,
of het nu Colombia of de Verenigde Staten is,
kunnen het grootste verschil maken.
Het belangrijkste wat we kunnen doen is het idee achter ons laten
dat sommige levens minder waard zijn dan andere,
dat iemand het verdient om te worden verkracht of vermoord,
omdat ze toch iets mispeuterd hadden,
gestolen hadden of iets deden
waardoor ze in de gevangenis terechtkwamen,
waar dat soort dingen nu eenmaal gebeurt.
Deze ontwaarding van het menselijk leven,
een ontwaarding die we zelfs voor onszelf nauwelijks toegeven,
maakt die hele neerwaartse spiraal mogelijk.
Daardoor kan een kogel afgeschoten in een bendeoorlog in Rio
terechtkomen in het hoofd van een tweejarig meisje
ergens op een klimrek in de buurt.
En daardoor kan het dat een SWAT-team op jacht naar een drugsdealer in Georgia
een stungranaat in de wieg van een kleine jongen gooit,
die dan bij zijn gezicht explodeert en hem voor het leven verminkt.
Feit is dat het meeste geweld
meestal mensen overkomt aan de verkeerde kant van de stad
op het verkeerde moment.
Sommigen komen uit gemeenschappen
die wij als helemaal anders beschouwen.
Sommigen van die mensen hebben verschrikkelijke dingen gedaan.
Maar verminderen van geweld
begint met het waarderen van ieder menselijk leven.
Omdat dat rechtvaardig is
en omdat enkel als we iedereen op zijn minst een eerlijk proces gunnen,
we samenlevingen kunnen creëren
waar onschuldigen veilig kunnen leven.
Ten tweede: erkennen dat vandaag de dag
ongelijkheid binnen onze landen
een veel grotere oorzaak van geweld is dan oorlog tussen landen.
Ongelijkheid leidt tot geweld om een hele reeks van redenen,
maar een ervan is dat ze ons toelaat om ons af te zonderen
van wat er gebeurt aan de andere kant van de stad.
Wie tot de midden- of rijke klasse behoort,
wie profiteert van deze systemen,
moet ze veranderen tegen immense kosten voor onszelf.
We moeten genoeg belasting betalen
en dan eisen dat onze regeringen
goede leraren aanstellen in de scholen van andere kinderen
en goed opgeleide politie
om de wijken van andere mensen te beschermen.
Maar natuurlijk gaat dat niet helpen
als de overheid geld steelt of het geweld aanwakkert,
en dus hebben we ook betere politici met betere drijfveren nodig.
Feit is dat we eigenlijk veel weten
over hoe geweld te verminderen.
Het is beleid als het inzetten van meer agenten
op de plaatsen met het meeste geweld.
Maar dat past niet gemakkelijk in de vakjes van links of rechts,
en dus heb je heel eerlijke politici nodig
die bereid zijn om in te gaan tegen reflexmatige partijdigheid
en oplossingen toe te passen.
En als we willen dat goede politici zich verkiesbaar stellen,
moeten we beginnen met politici te respecteren.
We kunnen ook veel doen
om privilege-geweld in andere landen te bestrijden.
De gewelddadigste regimes steunen vaak op drugs,
om dan de winst wit te wassen door middel van financiële systemen
in New York en Londen,
door middel van transacties in vastgoed
en dure vakantieverblijven.
Als je drugs gebruikt,
kan je maar beter je hele bevoorradingsketen goed kennen,
of beseffen hoeveel pijn je anderen wil aandoen voor je eigen plezier.
Ondertussen zou ik graag zien dat een van die toeristische trekpleisters
eens samenwerkt met onderzoeksjournalisten
en een kleine icon creëert --
direct naast die van gratis WiFi en die van het zwembad.
Er kon een pistooltje komen
voor: ‘Waarschijnlijk wordt hier crimineel geld witgewassen’.
(Gelach)
(Applaus)
Maar voor het zover is, kan je,
als je een plek boekt in een gevaarlijk land,
of dat nu Jamaica of New Orleans is,
beter wat webonderzoek doen
naar criminele banden.
Om dat te vergemakkelijken,
kan je wetgeving ondersteunen
die onze financiële systemen transparanter maakt --
dingen zoals een verbod op anonieme eigendom van ondernemingen.
Dit klinkt waarschijnlijk allemaal nogal donquichotterig,
net als het recycleren van je blikafval,
slechts een kleine druppel in de oceaan van een gigantisch probleem,
maar dat is eigenlijk een misvatting.
Moordcijfers dalen al eeuwenlang.
Sterfgevallen bij gevechten gaan al decennialang achteruit.
Waar mensen verandering hebben geëist,
is het moorden afgenomen, van Colombia tot New York City,
waar het moordcijfer sinds 1990 met 85 procent is gedaald.
We zullen wel altijd geweld kennen,
maar het is geen constante.
Het daalt al eeuwen en het kan nog sneller dalen.
Zou het in de komende kwarteeuw met een vierde of een derde kunnen dalen?
Velen van ons denken dat het kan.
Ik denk aan alle kinderen die dan zouden opgroeien met hun vaders,
alle families die hun zusters en hun broers terugkrijgen.
Het enige wat nodig is, is een klein zetje.
We moeten erom geven.
Dank je.
(Applaus)