Kanser, virüs bilim ve genetiği anlamak için anahtarları elinde tutan,
bir toz zerresinin üzerinde durabilecek kadar küçük bir şey düşünün.
Şanslıyız ki
böyle bir şey HeLa adı verilen laboratuvar ürünü trilyonlarca
insan hücreleri biçiminde mevcuttur.
Bir saniyeliğine geri gidelim.
Bilim insanları laboratuvarlarda insan hücrelerinin nasıl işlev gösterdiklerini,
hastalık gelişimini anlamak ve hastalara
zarar vermeden yeni tedavi denemek için insan hücreleri üretirler.
Bu deneyleri defalarca tekrarladıklarından ve sonuçları diğer
bilim insanlarıyla kıyasladıklarından emin olmak için
kendilerini orijinaline sadık kalarak yıllarca kopya
edebilecek yüksek nüfusta özdeş hücreye ihtiyaçları vardır,
fakat 1951'e kadar araştırmacıların üretmeye çalıştıkları bütün insan hücre
dizileri, birkaç gün sonra öldüler.
Daha sonra George Gey adlı bir John Hopkins bilim insanı,
tuhaf görünümlü bir tümör örneği aldı:
koyu mor, parlak, jöle gibi.
Bu örnek özeldi.
Bazı hücreleri bölünmeye,
bölünmeye,
bölünmeye devam ediyordu.
Tekil hücreler öldüğünde
nesillerce kopyaları onların yerini alıyor ve büyüyordu.
Sonuçta ortaya bugün hala var olan sonsuz bir tekil hücreler kaynağı çıktı.
İlk ölümsüz insan hücresi dizisi.
Gey buna olağandışı tümöre sahip hasta Henrietta Lacks için "HeLa" adını verdi.
Virginia'da bir tütün çiftliğinde doğan
Lacks, eşi ve beş çocuğuyla Baltimore'da yaşadı.
Tümörlü hücreleri alındıktan birkaç ay sonra
agresif rahim ağzı kanserinden öldü
ve onlardan hiç haberi olmamıştı.
Diğer hücre dizileri ölürken hayatta kalmayı başarabilen
Henrietta Lacks hücrelerinde özel olan şey nedir?
Kısacası, biz de tamamen bilmiyoruz.
Normal insan hücrelerinde yerleşik kontrol mekanizmaları vardır.
Apoptoz adlı bir süreçte kendilerini yok etmeden önce yaklaşık
50 kez bölünebilirler.
Bu, tekrarlanan bölünmelerden sonra ortaya çıkan
genetik hata yayılımını önler.
Fakat kanser hücreleri, belirsizce bölünen ve normal hücreleri dışlayan
bu sinyalleri engeller.
Zamanla çoğu hücre dizisi hala ölmektedir, özellikle insan vücudu dışında.
Ancak HeLa değil, henüz açıklayamadığımız kısım da bu.
Her şeye rağmen, Dr. Gey ilk ölümsüz insan hücreleri dizisine sahip olduğunu
anladığında, örnekleri tüm dünyadaki laboratuvarlara gönderdi.
Çok geçmeden, dünyanın ilk hücre üretim tesisi
haftada 6 trilyon HeLa hücresi üretiyordu
ve bilim insanları ahlaken sorunlu bir şekilde onları kullanıyordu, onlarca yıl
sonrasına kadar kendisinin ve ailesinin rızası ve bilgisi
olmaksızın Henrietta'nın hücrelerinden kariyer ve servet elde ettiler.
50'lerin başında çocuk felci salgını en yüksek seviyeye ulaşmıştı.
Virüsü kolayca yakalayan ve kopyasını üreten HeLa hücreleri,
Jonas Salk'un aşısını denemesini sağladı.
Bunlar, hastalıkları incelemek için
kullanıldı; kızamık,
kabakulak,
HIV
ve ebola dâhil olmak üzere.
İnsan hücrelerinde 46 kromozom olduğunu biliyoruz
çünkü HeLa ile çalışan bir bilim insanı, kromozomları görünür kılan
bir kimyasal keşfetti.
HeLa hücreleri aslında yaklaşık 80 adet yüksek derecede dönüşmüş kromozoma sahip.
HeLa hücreleri, klonlanan ilk hücreler.
Uzaya seyahat da ettiler.
Kanser hücrelerinin
DNA'larını tamir ederek yıkımdan kaçmalarını sağlayan bir enzim olan
telomeraz, ilk kez HeLa hücrelerinde keşfedildi.
Kaderin cilvesidir ki
HeLa sayesinde, rahim ağzı kanserine HPV adlı bir virüsün neden olabileceğini
biliyoruz ve artık bir aşısı var.
HeLa-etkili keşifler binlerce bilimsel makaleyi doldurdu
ve bu sayı muhtemelen kimsenin bilemeyeceği kadar fazla.
HeLa hücreleri öyle esnek ki neredeyse tüm yüzeylerde dolaşabilirler:
bir laboratuvar çalışanının elinde,
bir toz zerresinde,
diğer hücre kültürlerine saldırıp yabani ot gibi yayılarak;
Henrieta Lacks sayesinde sayısız tedavi, patent ve keşifler gerçekleştirildi.