2014 benim için önemli bir yıldı.
Gerçekten önemli.
Hiç öyle bir yıl yaşadınız mı?
Benim açımdan şöyle geçti:
3 Ekim'de, ikinci hamileliğimde düşük yaptım.
8 Ekim'de, babam kanserden öldü.
25 Kasım'da, kocam Aaron öldü;
dördüncü evre glioblastomla üç yıldan sonra.
Ki bu sadece beyin kanserinin süslü adı.
Yani eğlenceliyim.
(Kahkahalar)
İnsanlar, beni bir yerlere çağırmaya bayılır.
Paketlenmiş sosyal yaşam.
Hayatımın bu dönemi hakkında konuştuğumda
aldığım tepki genelde aynıdır:
(İç çekme)
"Ben... Ben hayal bile edemiyorum."
Oysa ben edebileceğini düşünüyorum.
Edebilirsin.
Etmelisin de.
Çünkü bir gün, bu senin de başına gelecek.
Belki bu aynı kayıplar; aynı sıra veya hızla değil.
Eğlenceli olduğumu söylemiştim;
gördüğüm araştırma seni şaşırtacak:
Sevdiğin herkes yüzde yüz ölecek.
(Kahkahalar)
İşte bu yüzden TED'e geldin.
(Kahkahalar)
(Alkış)
Tüm bu yaşanan kayıplardan dolayı,
ölüm ve kayıp hakkında konuşabileceğim bir kariyer yaptım.
Sadece benimkiler değil, çünkü tekrarlamak oldukça kolay,
başkalarının deneyimlediği kayıp ve trajediler hakkında.
Söylemeliyim ki burası uygun bir yer.
(Kahkahalar)
Küçük bir yer ve keşke daha fazla kazanabilseydim ama...
(Kahkahalar)
Bazı ilham verici kitaplar yazdım, podcastler sundum.
Kâr amacı gütmeyen küçük bir organizasyon kurdum.
İnsanların rahatsız edici durumlarda
rahat hissedebilmeleri için elimden geleni yapıyorum.
Keder oldukça rahatsız edici bir duygu.
Özellikle de bir başkasının kederiyse.
Arkadaşım Moe'yla ki kendisi de bir dul,
başlattığım grup da bunun bir parçası.
Çekici Genç Dullar Kulübü adını verdik.
(Kahkahalar)
Bu gerçek.
Üyelik kartlarımız, tişörtlerimiz var.
Yakının öldüğünde; kocan, karın, sevgilin
evli olup olmaman umurumuzda değil.
Arkadaşların ve ailen; arkadaşlarının arkadaşlarına kadar
etrafa bakınmaya başlayacak.
Ta ki benzer şeyleri yaşamış birini bulana dek.
Sonrasında sizi birbirinize itecekler.
Böylece kendi aranızda konuşabilir
ve başka insanlara üzüntünüzü bulaştırmazsınız.
İşte bu bizim ne yaptığımız.
Erkekler, kadınlar, homoseksüeller, heteroseksüeller,
evliler, partnerlerden oluşan küçük grupların;
ölmüşleri hakkında konuşup
hayatlarındaki diğer insanların duymayı istemediği
veya hazırlıksız olduğu şeylerden bahsetmesi.
Çok çeşitli sohbetler ediyoruz. Mesela,
"Kocam iki hafta önce öldü ve ben seksi düşünmeden duramıyorum.
Bu normal mi?"
Evet!
"Peki ya Property ikizlerinden biriyse?"
Daha az normal ama kabul edeceğim.
(Kahkahalar)
Ya da "Bak, dışarıdayken el ele tutuşan,
onlarca yıldır birlikte olan yaşlı çiftler görüyorum.
Onlara baktığımda
iyisiyle kötüsüyle
birlikte atlattıkları onca şeyi,
kimin çöpü çıkaracağı hakkındaki tartışmalarını hayal ediyorum.
Bu, kalbimi öfkeyle dolduruyor."
(Kahkahalar)
Bu örnek benim için kişiseldi.
Gruptaki sohbetlerimizin çoğu
grup içinde kalacak.
Yine de dünyanın kalanında
henüz kedere yapışmamış ama çok yakın olanların
dinlemekten gerçekten yarar göreceği
konular hakkında konuşabiliriz.
Eğer anlamadıysanız,
sadece bilimsel olmayan çalışmalarla ilgileniyorum, onlara yatkınım.
Yani yaptığım; Çekici Genç Dullar Kulübüne gitmek.
"Merhaba, yakınınızın öldüğünü hatırlıyor musunuz?" Hatırlıyorlar.
"Peki ya insanların söylediği onca şeyi?"
"Elbette."
"En çok hangisinden nefret ettiniz?"
İnsanlar çok fazla şey söylüyor. Çok fazla cevap var.
Ama iki kelime hızla ilk sıraya yerleşiyor.
"Arkanda bırak."
2014'ten beri, Matthew adında
oldukça yakışıklı bir adamla evlendiğimi söylüyorum.
Karma ailemizde dört çocuğumuz var.
Amerika, Minnesota'daki banliyölerde yaşıyoruz.
Arama kurtarma köpeğimiz var.
(Kahkahalar)
Kapıların kendiliğinden açıldığı böylece elimi bile sürmemin gerekmediği
minivanlardan kullanıyorum.
(Kahkahalar)
Her "açıdan" hayat güzel.
Daha önce hiç "açıdan" dememiştim. Bir kez bile böyle kullanmadım.
(Kahkahalar)
Nereden çıktığını bilmiyorum.
(Kahkahalar)
Kimsenin bu şekilde kullandığını duymadım.
Bu şekilde kullanılması gerekiyor gibi.
İşte bu yüzden dilimiz işe yaramaz...
(Kahkahalar)
Dile ilave olarak anlamlı bir şekilde konuşanlardan
çok etkilenirim, iyi iş.
(Kahkahalar)
Her açıdan...
(Kahkahalar)
Hayat her açıdan güzel ama ben arkamda bırakmadım.
Arkamda bırakmadım ve bu sözden nefret ediyorum.
Diğer insanların etmesini de anlıyorum.
Çünkü söylediği şey;
Aaron'ın yaşamı, ölümü ve sevgisinin
arkamda bırakabileceğim ve bırakmam gereken anılar olduğu.
Onun hakkında konuşurken şimdiki zamana çok kolay kayıyorum.
Her zaman, bunun beni garip gösterdiğini düşündüm.
Sonra bunu herkesin yaptığını fark ettim.
Bunun nedeni inkar etmemiz ya da kayıtsız kalmamız değil.
Sevdiğimiz, kaybettiğimiz insanın
bizim için hala şu anda olması.
"Aaron şöyledir..." diyorum.
Çünkü Aaron hâlâ öyle.
Daha önce nasıl olduğu değil,
ki çok daha iyiydi,
ya da kilise insanlarının, onun nasıl olacağını söylemesi de değil.
Sadece kalıcı olması,
benim için hâlâ şu anda.
Burada;
yaptığım işte,
çocuğumuzda,
onunla hiç tanışmamış ya da genlerini paylaşmamış,
sadece Aaron'a sahip olduğum
ve onu kaybettiğim için sahip olduğum
diğer üç çocuğumda.
Matthew'la evliliğimde şu anda.
Çünkü Aaron'ın yaşamı, sevgisi ve ölümü,
beni Matthew'ın evlenmek istediği insana dönüştürdü.
Yani Aaron'ı arkamda bırakmadım,
onunla birlikte ilerledim.
(Alkış)
Aaron'ın küllerini, Minnesota'daki favori nehrine serptik.
Poşet boşaldığında,
çünkü yakıldığınızda plastik poşete sığarsınız,
parmaklarıma yapışmış küller vardı.
Ellerimi suya sokabilir ve onları durulayabilirdim.
Onun yerine, parmaklarımı yalayarak temizledim.
Çoktan kaybettiğimden daha fazlasını kaybetmekten korkuyordum.
Umutsuzca, onun bir parçasının benimle kalmasını istiyordum.
Oysa elbette kalacaktı.
Yakınındaki insanın, seninle biraz daha vakit geçirmek için
kendisini üç yıl boyunca zehirle doldurmasını izlemek,
sizinle kalıyor.
Tanıştığınız akşamki sağlıklı insanın, hiçbir şey kalmayana kadar solması,
sizinle kalıyor.
Henüz iki yaşında bile olmayan oğlunun,
babasının son gününde yatağına gitmesi,
sanki birkaç saat içinde olacakları biliyormuş gibi
"Seni seviyorum. Bu kadar. Güle güle," demesi.
Sizinle kalıyor.
Sizi anlayan, gören birini bulduğunuzda
sonunda gerçekten aşık olduğunuzda ve bunu siz bile gördüğünüzde
"Aman Tanrım, bunca zamandır yanılıyordum.
Aşk bir yarışma ya da reality şovu değil. Çok sessiz.
Her şey kaosa döndüğünde, parçalara ayrıldığında
hatta o gittiğinde bile
ikimizi bağlayan görünmez bir iplik."
bu sizinle kalıyor.
Eskiden, ellerim her zaman soğuk ve o her zaman sıcak olduğu için
buz gibi ellerimi alır,
gömleğinden içeri sokar,
onun sıcak bedenine yaslardım.
(Kahkahalar)
Bundan nefret ederdi.
(Kahkahalar)
Ama beni severdi.
Öldükten sonra, onunla yatağa uzandım,
ellerimi altına soktum,
sıcaklığını hissettim.
Ellerimin soğuk olup olmadığını söyleyemem.
Ama şunu biliyordum ki
bunu son kez yapışımdı.
Bu anı her zaman üzücü kalacak,
her zaman canımı yakacak.
600 yaşına gelip sadece bir holograma döndüğümde bile.
(Kahkahalar)
Tıpkı onunla ilk tanışmamızın beni her zaman güldürecek olması gibi.
Keder boşlukta olmaz,
diğer tüm duyguların yanındadır ve onlarla karışır.
Şimdiki kocam Matthew'la tanıştığımda
bu unvanı hiç sevmiyor,
(Kahkahalar)
Ama çok doğru.
(Kahkahalar)
Matthew'la tanıştığımda
beni seven insanlar gözle görülür biçimde rahatladı.
"İşte bitti.
Başardı.
Mutlu bir sona ulaştı, hepimiz eve gidebiliriz.
İyi iş çıkarttık." der gibi.
Bu öykü bana bile çekici geliyor.
Belki ben de yaptım diye düşünüyorum. Ama öyle olmadı.
Yeni bir bölümüm oldu.
Çok iyi bir bölüm, seni seviyorum tatlım,
gerçekten çok iyi.
Fakat özellikle başlangıçta alternatif evren
veya seksenlerdeki kendi maceranı seç kitaplarından biri gibiydi.
İki paralel giriş kısmı vardı.
Kalbimi Matthew'a açtığımda
beynim "Aaron'ı düşünmek ister misin, geçmişi şimdiyi ve geleceği?
Yap hadi." dedi. Ben de yaptım.
Bir anda, bu iki paralel giriş gözler önüne serildi.
Matthew'a aşık olmak,
Aaron öldüğünde kaybettiklerimin büyüklüğünü anlamama yardım etti.
Aynı şekilde;
Aaron'a olan sevgim ve kederimle
Matthew'a olan sevgimin
karşı karşıya durmadığını fark ettim.
Onlar aynı ipliğe bağlılar.
Aynı şeyler.
Ben... Ailem ne derdi?
Ben özel değilim.
(Kahkahalar)
Dört çocukları vardı, onlar... dürüsttüler.
(Kahkahalar)
Ama değilim, özel değilim.
Tüm dünyada,
her gün, her an
korkunç şeyler olduğunun bilincindeyim.
Her zaman.
Söylediğim gibi, eğlenceliyim.
Ama korkunç şeyler oluyor;
insanlar her gün hayatlarını değiştiren, travmatik kayıplar yaşıyor.
İşimin bir parçası olarak
bazen bu garip podcastimde,
insanlarla başlarına gelen
en korkunç şey hakkında konuşurum.
Bazen, bu sevdikleri birinin kaybı oluyor.
Günler, haftalar, yıllar hatta onlarca yıl önce kaybettikleri biri.
Konuştuğum bu insanlar
bu kaybın etrafında kendilerini kapatmadılar
ya da bunu hayatlarının merkezi haline getirmediler.
Yaşadılar, dünyaları dönmeye devam etti.
Yine de tamamen bir yabancı olan benimle,
sevdiklerinin ölümü hakkında konuştular.
Çünkü bunlar neşeli olanlar kadar
bizi mimleyen ve oluşturan deneyimler.
En az onlar kadar kalıcı.
Son sempati kartınızı aldıktan
ya da son sıcak yemeğinizden çok sonra.
Etrafımızdaki, hayatın mutluluğunu ve mucizelerini deneyimleyen insanlara
"arkanda bırak" diyor değiliz, değil mi?
Ya da "Güzel bebeğinin doğumunu kutlarım." yazılı kart gönderdikten beş yıl sonra
"Yine mi doğum günü partisi? Atlat artık bunu." diye düşünmeyiz.
Evet anladık, beş oldu.
(Kahkahalar)
Vay canına.
(Kahkahalar)
Keder de; aşık olmak, doğum yapmak
ya da HBO'da The Wire izlemek gibi.
Yapana, yaşayana kadar sahip olmazsın.
Bir kere yaşadığınızda, bir kere sizin aşkınız ya da bebeğiniz olduğunda,
bir kere sizin kederiniz, cenazede sizin ön sıranız olduğunda
sahip olursunuz.
Deneyimlediğiniz şeyin o anlık olmadığını anlarsınız,
onarılacak bir kemik değildir.
Kronik bir şeydir.
Tedavi edilemez bir şey.
Ölümcül değil ama bazen öyle hissettirebiliyor.
Birbirimizde bunu engelleyemezsek
ne yapabiliriz?
Birbirimize; bazı şeylerin onarılamaz olduğunu,
tüm yaraların iyileşmesi gerekmediğini
hatırlatmaktan başka ne yapabiliriz?
Kederin çok görevli bir duygu olduğunu hatırlamak
birbirimize hatırlatmak için
birbirimize ihtiyacımız var.
Aynı hafta ya da yılda, aynı anda üzgün ve mutlu olabilirsiniz.
Yasını tutabilir ve sevebilirsiniz.
Yas tutan birinin yeniden gülümseyeceğini ve güleceğini hatırlamamız gerek.
Eğer şanslılarsa yeniden aşkı bulacaklar.
Kesinlikle hayatlarına devam edecekler.
Ama bu, arkalarında bıraktığı anlamına gelmez.
Teşekkür ederim.
(Alkış)