Mwaka 2014 ulikua ,mkubwa kwangu.
Ulishawahi kuwa na hio,
kama tu mwaka mkubwa, kama mwaka bango?
Kwangu, ulienda hivi:
Oktoba 3, nilipoteza ujauzito wangu wa pili.
Halfu Oktoba 3, baba yangu alifariki kwa saratani.
Halafu tena Novemba 25, mme wangu Aaron alifariki
baada ya miaka mitatu ya hatua ya nne ya glioblastoma,
ambalo ni neno la mbwembwe la saratani ya ubongo.
Hivyo, nina vichekesho.
(Kicheko)
Watu wanapenda kunialika sehemu kila mara.
Maingiano kibao.
Kawaida, ninapoongelea hiki kipindi cha maisha yangu,
majibu ninayopata kimsingi ni:
(Mhemo)
"Siwezi -- siwezi kufikiria."
Lakini ninafikiri unaweza.
Ninafikiri unaweza.
Na ninafikiri kua unatakiwa
kwa sababu, siku moja, itakutokea wewe.
Labda sio hizi hasara kabisa kwenye namna hii maalum au kwa kazi hii,
ila nimesema, nina vichekesho
na utafiti nilioona utakushangaza:
kila mtu unaempenda ana nafasi asilimia 100 ya kufa.
(Kicheko)
Na ndio maana ukaja TED.
(Kicheko)
(Makofi)
Tangu hasara yote ilivyonitokea,
nimefanya kazi kuongelea kuhusu kifo na hasara,
sio yangu tu, kwa sababu ni rahisi kukumbuka,
lakini hasara na mikasa ambayo watu wengine wamepitia.
Ni sehemu, naweza kusema.
(Kicheko)
Ni sehemu ndogo, na natamani ningekua na hela nyingi, lakini ...
(Kicheko)
Nimeandika vitabu vya kuinua kweli,
nikaendesha podikasti ya kuinua sana, nikaanzaisha shirika lisilo la serikali.
Ninajaribu tu kufanya ninachoweza
kufanya watu wengi zaidi wafarijike kwenye hali zilizo ngumu,
na majonzi ni magumu sana.
Ni magumu sana, haswa kama ni majonzi ya mtu mwingine.
Basi sehemu ya hio kazi ni hili kundi nililoanzisha na rafiki yangu Moe,
ambae pia ni mjane;
tunaliita Chama cha Wajane Wadogo Wakali.
(Kicheko)
Na ni ukweli, tuna kadi za uwanachama
na tisheti.
Na pale mtu wako akifariki, mmeo, mke, mchumba,
hatujali kabisa kama ulikua kwenye ndoa,
marafiki zako na familia yako watakua tu wanaangalia
kwa marafiki wa marafiki wa marafiki wa marafiki
mpaka wapate mtu ambae amepitia hali inayofanana,
halafu watawasukuma mje pamoja
ili muongee miongoni mwenu na msiwe na masikitiko kwa watu wengine.
(Kicheko)
Basi ndicho tunachofanya.
Ni mfululizo tu wa makundi madogo,
ambapo wanaume, wanawake, mashoga, wa kawaida, wanandoa, wenye wenza,
wanaweza kuongelea kuhusu mtu wao aliyekufa,
na kusema vile vitu
ambavyo mtu mwingine kwenye maisha yao hayuko tayari kuvisikia bado.
Eneo kubwa la mazungumzo.
Kama, "Mme wangu alikufa wiki mbili zilizopita,
siwezi kuacha kufikiria kuhusu ngono, ni kawaida?"
Ndio.
"Je kama ni mmoja wa Property Brothers?"
Kawaida kidogo, ila nitaikubali.
(Kicheko)
Vitu kama, "Ona, nikiwa hadharani na nikaona wazee wanashikana mikono,
wenzi ambao ni wazi wamekua pamoja kwa miongo,
halafu ninawaangalia na kuwaza
vitu vyote ambavyo wamepitia pamoja,
vitu vizuri na vitu vibaya,
ugomvi waliokuanao kuhusu nani wa kutoa taka ...
nakuta tu moyo umejawa na hasira."
(Kicheko)
Na huo mfano ni wa pekee kwangu.
Mazungumzo mengi ambayo tunakuwa nayo kwenye kundi
yanaweza na yanakaa miongoni mwetu,
lakini kuna vitu tunavyoviongelea
ambavyo duniani -- dunia ambayo iko karibu na majonzi
ila bado haijapigwa na majonzi
inaweza kweli kunufaika kusikia.
Na kama huwezi kusema,
ninavutiwa/uwezo tu wa masomo yabbsiyo ya kisayansi,
nilienda kwenye Chama cha Wajane Wadogo Wakali
na kusema, "Habari, marafiki, unakumbuka mtu wako alivyokufa?" Walikumbuka.
"Unakumbuka vitu vyote watu walikuambia?"
"Ah, ndio."
"Ni vipi ulivyovichukia zaidi?"
Nilipata maoni mengi, majibu mengi, watu wanasema vitu vingi,
lakini viwili vilisimama juu haraka sana.
"Kusonga mbele."
Sasa, tangu 2014,
nitakuambia nilifunga ndoa tena na mwanaume mzuri kweli aitwae Matthew,
tuna watoto wanne kwenye familia yetu iliyochanganyika,
tuniashi kwenye viunga vya Minneapolis, Minnesota, Marekani.
Tuna mbwa aliyeokolewa.
(Kicheko)
ninaendesha gari la familia,
kama la aina ambayo milango inafunguka bila hata kuigusa.
(Kicheko)
Kama, "mezhure" yoyte, maisha ni mazuri.
Sijawahi pia kusema "mezhure," sijawahi hata mara moja kuisema hivyo.
(Kicheko)
Sijui hata imetokea wapi.
(Kicheko)
Sijawahi kusikia mtu yeyote akiisema hivyo.
Inaonekana kama inapaswa kusemwa hivyo,
na ndio sababu lugha ya Kiingereza ni mbovu, basi ...
(Kicheko)
Ninavutiwa sana na mtu ambae anaiongea
kuongezea kwenye lugha inayoeleweka -- kazi nzuri.
(Kicheko)
Lakini, kwa vyovote vile ...
(Kicheko)
Kwa vyovyote vile, maisha ni mazuri sana sana, lakini "sijasonga mbele."
Sijasonga mbele, na siupendi kabisa huo msemo,
na ninaelewa kwanini wengine hawaupendi.
Kwa sababu unachosema
ni kua maisha na kifo cha Aaron na upendo ni wakati tu
ambao nauweza kuuacha nyuma yangu -- na kua napaswa kufanya hivyo.
Na ninapoongelea kuhusu Aaron, ninaingia kirahisi kwenye hali halisi,
na nimewaza kweli kua hio inanifanya wa ajabu.
Halafu nikagundua kua kila mtu anafanya hivyo.
Na sio kwa sababu tuna kana au kwa sababu tunasahau,
ni kwa sababu watu tunaowapenda, tuliowapoteza,
bado ni halisi kwetu sisi.
Basi, ninaposema, "Oh, Aaron ni ..."
Ni kwa sababu Aaron bado yupo.
Na sio kwa namna alivyokua kabla.
iliyokua bora zaidi,
na sio namna ambayo watu wa kanisani wanavyojaribu kuniambia anavyokua.
ni kua tu amezimika,
na hivyo yupo sasa kwangu.
Hapa,
yupo hapa kwenye kazi ninayofanya,
kwenye mtoto tulionae pamoja,
kwenye hawa watoto wengine watatu ninaolea,
ambao hawajawahi kunuona, ambao hawana DNA yake,
lakini wapo kwenye maisha yangu tu kwa sababu nilikuwa na Aaron
na kwa sababu nilimpoteza Aaron.
Yupo nami kwenye ndoa yangu na Matthew,
kwa sababu maisha na upendo na kifo cha Aaron
vimenifanya kua mtu ambae Matthew angetaka kuoa.
Hivyo sijasonga mbele kutoka kwa Aaron,
nimesonga mbele na yeye.
(Makofi)
Tulisambaza majivu ya Aaron kwenye mto aupendao huko Minnesota,
na pale begi lilipokua tupu --
kwa sababu ukiwa umechomwa, unatoshea kwenye mfuko wa plastiki --
kulikua na majibu bado yamebaki kwenye vidole vyangu.
Na ningeingiza tu mikono yangu kwenye maji na kuisuuza,
lakini badala lake, nililamba mikono yangu,
kwa sababu niliogopa kupoteza zaidi ya nilichopoteza zaidi,
na nilitamani sana kuhakikisha kua atakua ni sehemu yangu daima.
Lakini bila shaka atakua.
Kwa sababu unapomuona mtu wako akijijaza na sumu kwa miaka mitatu,
ili tu aweze kuishi zaidi kidogo na wewe,
hilo linakaa na wewe.
Unapomuangalia akififia kutoka kwenye mtu mwenye afya siku mliokutana
kuwa sifuri, hiyo inakaa na wewe.
Unapomuangalia mwanao, amba hata bado hana miaka miwili,
akienda kitandani kwa baba yake siku ya mwisho ya maisha yake,
kama vile anajua kinachofuata masaa machache,
na kusema, "Nakupenda. Nimemaliza. Kwaheri."
Hiyo inakaa na wewe.
Kama tu unapopenda, hatimae, unapopenda kweli
mtu anaekuelewa na kukuona
na unaona pia, "Mungu wangu, nimekua nikikosea mda wote huu.
Upendo sio mashindano au kipindi cha televisheni -- ni ukimya sana,
ni huu uzi usioonekana wa utulivu unatuunganisha wawili
hata kama kila kitu kina vurugu,
vitu vinapoenda vibaya, hata kama akiondoka."
Hio inakaa na wewe.
Tulikua tunafanya hivi --
mikono yangu ilikua na baridi na yeye ana joto,
nilichukua mikono yangu ya barafu na kuisukuma ndani ya shati lake ...
kuikandamiza kwenye mwili wake mkali.
(Kicheko)
Na alikua hapendi kabisa,
(Kicheko)
lakini alinipenda,
na alivyokufa, nililala kitandani na Aaron
na nikaweka mikono yangu chini yake
na nikahisi joto lake.
Na sikuweza hata kusema kama mikono yangu ilikua na baridi,
lakini ninaweza kuwaambia
kua nilijua ilikua mara ya mwisho ningeweza kufanya hivyo.
Na hio kumbukumbu itakua ya kusikitisha daima.
Hio kumbukumbu itauma daima.
Hata kama nikiwa na miaka 600 na ni hologramu tu.
(Kicheko)
Kama tu kumbukumbu ya kukutana nae itanifanya nicheke daima.
Maombolezo hayatokei kwenye huu utupu,
yanatokea pamoja na na ikichanganyika na hisia zote hizi nyingine.
Hivyo, nikakutana na Matthew, mme wangu wa sasa --
ambae hapendi hicho cheo,
(Kicheko)
lakini ni sawa kabisa.
(Kicheko)
Nilikutana na Matthew, na ...
kulikua na hii pumzi ya wazi ya faraja kati ya watu wanaonipenda,
kama, "Imekwisha!
Ameweza.
Amepata mwisho mzuri, tunaweza kurudi nyumbani sasa.
Na tumefanya vizuri."
Na hio hadithi inafaa hata hata kwangu,
na nikawaza labda nimeipata hio pia, lakini haikua hivyo.
Nilipata sura nyingine.
Na ni sura nzuri sana -- nakupenda, mpenzi --
ni sura nzuri sana.
Tena haswahaswa mwanzoni, ilikua kama ulimwengu mbadala,
au moja ya vile vitabu ya zamani vya "chagua shani yako" vya miaka ya 80
ambapo kuna mistari miwili sambamba.
Nikafungua moyo wangu kwa Matthew,
na ubongo wangu ukawa, "Ungependa kumfikiria Aaron?
Kama zamani, sasa, mbeleni, ingia tu huko," na nilifanya hivyo.
Na ghafla, hiyo mistari miwili ilifunguka kwa pamoja,
na kupendana na Matthew kumenisaidia sana kugundua ukubwa
wa nilichopoteza Aaron alivyofariki.
Na ilivyo muhimu,
ilinisaidia kugundua kua upendo wangu kwa Aaron
na maombolezo yangu kwa Aaron,
na upendo wangu kwa Matthew, sio nguvu za kupishana.
Ni sehemu tu za uzi mmoja
Ni vitu sawa sawa.
Wazazi wangu wangesemaje?
Mimi sio wa pekee.
(Kicheko)
Walikua na watoto wanne, walikua kama ... wa kweli.
(Kicheko)
Lakini mimi sio, mimi sio wa pekee.
Ninajua hilo, ninajua vizuri
kua siku nzima, kila siku duniani kote,
vitu vibaya vinatokea.
Kila mara.
Kama nilivyosema, mtu mcheshi.
Lakini vitu vibaya vinatokea,
watu wanapata hasara za kina na mbaya kila siku.
Na kama sehemu ya kazi yangu,
hii podikasti ya ajabu niliyonayo,
kuna mda ninaongea na watu
kuhusu kitu kibaya kilichowahi kuwatokea.
Na saa nyingine, hio ni kupotelewa na mpendwa,
mara nyingine siku, wiki miaka au miongo iliyopita.
Na hawa watu ninaowahoji,
hawajajifungia wenyewe kwenye hii hasara
na kuifanya sehemu kuu ya maisha yao.
Wameishi, dunia zao zimeendelea kuzunguka.
Lakini wanaongea na mimi, mgeni kabisa,
kuhusu mtu wanaempenda aliyekufa,
kwa sababu hivi ndivyo vitu tunavyopitia
vinavyotuonyesha na kutufanya kama tu wale wenye furaha.
Na kama ilivyo ya kudumu.
Baadae baada ya kupata kadi yako ya mwisho ya huruma
au pishi la moto la mwisho.
Kama, hatuangalii watu wanaotuzunguka
wakipitia furaha na maajabu ya maisha na kuwaambia "wasonge mbele", ndio?
Hatutumi kadi ambazo zinasema "Hongera kwa mtoto mzuri,"
halafu, miaka mitano baadae, tunawaza, "Sherehe nyingine ya kuzaliwa? Acha hizo."
(Kicheko)
Ndio, tunaelewa, ana miaka mitano.
(Kicheko)
Wow.
(Kicheko)
Lakini maombolezo ni moja ya vile vitu,
kama kupenda au kuwa na mtoto au kuangalia "The Wire" kwenye HBO,
ambapo hauelewi mpaka upate, mpaka ufanye.
Na punde unavyofanya, punde ni mpenzi wako au mtoto wako,
punde ni maombolezo yako na uko mstari wa mbele kwenye msiba,
unaelewa.
Unaelewa unachopitia sio sehemu ya mda,
sio mfupa kua utajirudi,
lakini kua umeguswa na kitu kikali.
Kitu kisichotibika.
Hakiui, lakini saa nyingine yanakua kama yanaweza.
Na kama hatuwezi kuzuia miongoni mwetu,
nini tunaweza kufanya?
Nini tunaweza kufanya zaidi ya kukumbushiana
kua vitu vingine havirekebishiki,
na sio kila kidonda kinapaswa kupona.
Tunahitajiana kukumbuka,
kusaidiana kukumbuka,
kua maombolezo ni hisia ya mambo mengi.
Kua unaweza na utakua na huzuni, na furaha; utaomboleza na kupenda
kwenye mwaka au wiki au pumzi hio hio.
Tunahitaji kukumbuka kua mtu anaeomboleza ataenda kucheka na kutabasamu tena.
Wakibahatika, wanaweza hata kupenda tena.
Lakini ndio, hakika wataenda kusonga mbele.
Lakini hiyo haimaanishi kua wameendelea mbele.
Asanteni.
(Makofi)