پياوک هەيه به ناوی کاپتن
وليام سوينسۆن
لەم دوايانەدا مەداليای ڕێزلێنانی کۆنگرێسی پێ بەخشرا
بۆ کارەکانی لە ٨ی مانگی ٩ی ٢٠٠٩.
لەو ڕۆژەدا، ليوای ئەمەريکا
و هێزەکانی ئەفغانستان
بەڕێگاوەبوون بەرەو
بەشێکی ئەفغانستان
بۆ يارمەتی دان و پارێزگاريکردن لە
کۆمەڵێ کارگێڕی حوکومەت،
کۆمەڵێ لەکارگێرانی حوکمەتی ئەفغانستان،
كه چاوپێکەوتنيان دەکرد لەگەڵ هەندێک
گەورەکانی لادێيەکه.
ليوايەکە کەوتە کەمينەوە،
و له سێ لاوە گەمارۆ درابوون،
له نێوان کۆمەڵێ لە دەستکەوتەکانی تردا،
كاپتن سوينسۆن ناسرابوو
بەوەی که بەرەو ئاگر ڕادەکات
بۆ ڕزگارکردنی زامدارەکان
و هێنانەدەری مردووەکان.
يەکێک له وانەی ڕزگاریکردبوو ئەفسەربوو،
ئەو و هاوڕێکەی بەڕێگاوەبوون بەرەو
هه ليکۆپتەری مێدڤێک(هێلیکۆپتەری فریاکەوتنی سوپا).
ئەوەی جێی سەرنج بوو لەو ڕۆژەدا
ئه وەبوو، بەهۆی ڕێکەوتێکی گونجاو،
یەکێ لە فریاگوزارەکانی نێو مێدڤێکەکه
ڕێکەوت کامێڕایەکی گۆپڕۆ بەکڵاوی سەلامەتیيەوەبێت
هەموو دیمەنەکانی بە کامێراکە تۆمار کردبوو.
کاپتن سوينسۆن و هاوڕێکەی دەردەخات
سەربازە بریندارەکە دەهێنن
کە گولەیەک بەر ملی کەوتبوو.
دەیخەنە نێو هێلیکۆپتەرەکە.
دواتر دەبینی کە کاپتن سوينسۆن دەچەمێتەوە
و ماچێکی دەکات
پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ ڕزگارکردنی کەسانیتر
ئەوەم بینی، بەخۆمم گووت،
کەسانی لەم شێوەیە لەکوێوە دێن؟
ئەوە چییە؟ هەستێکی زۆر، زۆر قوڵە،
کاتێک بتەوێت شتێکی لەم شێوەیە بکەی.
خۆشەویستیيەک لەوێ هەیە،
و دەمەویست بزانم ئەمە لە پێناو چی بوو؟
لە شوێنی کارم، خەڵکی بەم شێوەیە نین؟
دەزانی، لە سوپا، مەدالیا دەبەخشن
بەو کەسانەی کە ئامادەن خۆیان بکەنە قوربانی
تاوەکو کەسانیتر سودمەندبن.
لە کاردا، بەخشیش دەدەینه ئەوکەسانەی
کە ئامادەن کەسانیتر بکەنە قوربانی
تاوەکو ئێمە سودمەندبین.
شتەکە پێچەوانەیە. ڕاسته؟
بۆیە لەخۆم پرسی، کەسی لەوشێوە لەکوێ هەن؟
سەرئەنجام بۆم دەرکەوت ئەوان تەنها خەڵکی باشترن.
لەبەرئەوەیە سەرسامن بە سوپا.
ئەو خەڵکە باشانە سەرسامن
بەو چەمکی خزمەتگوزاریەوە.
بەڵام ئەمە تەواوهەڵەیه.
زانیم کە ئەوە پەیوەستە بە ژینگەکەوە،
و ئەگەر ژینگەیەکی لەبارت بۆ بڕەخسێت،
هه رتاکێک له ئێمە توانای ئەوەی هەیە
کە ئەو شتە ناوازە ئەنجام بدات،
لەوەش گرنگتر، ئەوانی تریش هەمان توانایان هەیە.
جێگای شانازیم بوو کە چاوم بکەوێت
بە هەندێک لەوانە، کە بە لای ئێمە پاڵەوانن،
کە خۆیان و ژیانی خۆیان خستۆتە
مەترسی بۆ پاراستنی کەسانی تر،
و لێشم پرسین، بۆچی ئەوە دەکەن؟
بۆ ئەوەتان کرد؟"
هەموویان هەمان شت دەڵێن.
"چونکە ئەوانیش هەمان شتیان دەکرد بۆم "
ئەوە هەستێکە پڕە لە متمانە و هاریکاری.
لێرەدا متمانە و هاریکاری شتێکی گرنگە.
کێشە لەگەڵ چەمکەکانی متمانە و هاوکاری
ئەوەیە ئەوانە هەستن، ئەوانە ڕینمایی نین.
ناتوانم بڵێم "متمانەم" پێبکە و تۆش بیکەی.
ناتوانم ئاڕاستەی دووکەس بکەم تا هاریکاری بکەن، و ئەوانیش بیکەن.
بەم شێوەیە ناڕوات، ئەوە هەستە.
کەوایە ئەو هەستە لە کوێوە سەرچاوە دەگرێت؟
ئەگەر بگەڕێینەوه ٥٠.٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر
بۆ چاخی بەردین،
بۆ ڕۆژانی سەرەتایی مرۆڤایەتی،
ئەوەی دەیبینین ئەوەیە کە جیهان
پڕلە مەترسی بووە،
هەموو ئەو هێزانە زۆر بەقورسی کاردەکەن بۆ کوشتنمان.
شتێکی کەسی نییە.
هەتا ئەگەر کەش و هەواش بووبێت.
کەمی سەرچاوە،
دەکرێت پڵنگی کەڵبە گەورەبووبن،
هەموو ئەو شتانە کار دەکەن
بۆ کەمکردنەوەی مەودای تەمەنمان.
بۆیە ئێمە بۆ ئاژەڵی کۆمەڵایەتی گەشەمانکرد،
لە شوێنێک کارمان کردووە و ژیاوین بەیەکەوە
ئەوەی کە من ناوی دەنێم بازنەی سەلامەتی، ڵەناو هۆزەکە،
لەوشوێنەی هەستمان کرد هی ئەوێین.
و کاتێک هەستمان بە سەلامەتی کرد لەگەڵ یەکتری،
کاردانەوە سروشتیەکە متمانە و هاریکاری بوو.
لێرە سودێکی خۆڕسک هەیه.
ئەوە دەگەیەنێت کە شەوان دەتوانم بخەوم
متمانە هەبێت کەسێک لەناو هۆزکەمدا پارێزگاريم لێدەکات.
ئەگەر متمانە بەیەک نەکەین، و من متمانە بەتۆ نەکەم،
مانای وایە لەمەترسی نامپارێزیت
سیستەمێکی خراپی ڕزگاربوون.
سەردەمی ئێستاش هەمان شێوەیە .
جیهان پربووە لە مەترسی،
ئەوشتانەی کە هانمان دەدەن لە ژیاندا
یا سەرکەوتنمان کەمکاتەوە
هەلی سەرکەوتنمان که م دەکەنەوە.
دەکرێت هەڵکشان و داکشان بێت لە ئابوری،
دڵنیا نەبوون لە پشکی بازاڕ.
دەکرێت تەکنەلۆژیایەکی نوێ بێت وابکات
لە شەوێکدا پلانی کارەکەت پوچەڵ بکاتەوە.
یان دەکرێت ڕکابەرەکەت بێت
کە هەندێک کات هەوڵی کوشتنت دەدات .
هەندێک کاتیش هەوڵدەدات لاتبدات لەکار،
بەڵام بە لایەنی کەم
بەقورسی کاردەکەن تاوەکو ببنە ڕێگرلە بەرەوپێشچونت
و لە دەست دەرهێنانی پیشەکەت.
دەسەڵاتمان بەسەر ئەم هێزانەدا نییە.
ئەوانه چەسپاون،
ناتوانين لاشيان ببەين .
ئەوەی کەدەگۆڕێت بارودۆخە
له ناو ڕێکخراوەکەدا،
ولێرەدا گرنگی سەرکردە دەردەکەوێت،
لەبەر ئەوەی سەرکردەیە بڕیار لەسەر شتەکان دەدات.
کاتێک کە سەرکردەیەک بڕیارێک دەدات
ڕەچاوی سەلامەتی و ژیانی
خەڵکی ناو ڕێکخراوەکە پێشینەی بێت،
بە قوربانیدانی ئارامیان وقوربانیدانی
ئەنجامە بەرجەستەکان، بۆئەوەی خەڵکەکە بمێننەوە
هەست بکەن سەلامەتن سەر بەم شوێنەن،
شتی سەرنجڕاکێش ڕوودەدات.
من لە گەشتێک دابووم.
ومن گەواهی ڕوداوێک بووم
کاتێک سەرنشینێک ویستی سەرفڕۆکە کەوێت
پێش ئەوەی ژمارەکەیان بانگ بکرێت،
و من سەيری بەرپرسی دەروازەکەم کرد
مامەڵەی لەگەڵ پیاوەکە کرد وەک ئەوەی یاسایشکاندبێ،
وەک تاوانبارێک.
هاواری بەسەردا کرا کە ویستی سەرکەوێت
پێش گروپەکەی تر.
بۆیە شتێکم گووت.
گووتم:" بۆچی وەک ئاژەڵ مامەڵەمان لەگەڵ دەکەن؟
"بۆچی وەک مرۆڤ مامەڵەمان لەگەڵ ناکەن؟
و ئەوە ڕێک ئەوەبوو کە پێم گووت.
ئەو وتی: "بەڕێزم، ئەگەر پەیڕەوی یاساکان نەکەم،
ڕەنگە بکەومە کێشە و کارەکەم لەدەست بدەم."
و پێی گووتم کە
هەست بە پارێزراوی ناکات.
هەموو ئەوەی کە پێی گووتم ئەوەبوو کە
ئەو متمانە بە ڕابەرەکانی ناکات.
ئەو هۆکارەی وادەکات گەشت بەهێڵی فڕۆکەوانی ساوث وێست بکەین
لەبەر ئەوەنیيە کە ئەوان خەڵکی باشتر دادەمەزرێنن.
لەبەر ئەوەیە کە لە ڕابەرەکانیان ناترسن.
سەیرکە، ئەگەر بارودۆخەکانیش هەڵەبن،
ئێمە ناچارین کات وهێزی خۆمان بەکاربێنین
بۆ پارێزگاری کردنی خۆمان لە یەکتری،
و ئەوە لە بنەڕەتدا ڕێکخراوەکە بێهێز دەکات.
هەست بکەی سەلامەتی لە ڕێخراوەکەدا،
سروشتيانه بەهرەکانمان یەک دەخەین
و ماندو نەناسانە کاردەکەين
بۆ بەرەنگاری مەترسيەکانی دەرەوە
و هەڵه کانيش بقۆزينەوە.
نزیکترین لێکچواندن :کە بە بیرم دادێت
کە سەرکردەيەکی باش چيیە، وەک دايك وباوکه
سەرکردەیەکی باش وەک باوانێکی باشە
چی پێویستە؟ چی دەتکاتە باوانێکی باش؟
بوار دەدەین بە منداڵەکانمان
پەروەردە، پابەندیان بکەین کە پێویست بوو
بۆ ئەوەی پێبگەن و زیاتر بەدەست بێنن
لەوەی ئێمە بەدەستمان هێناوە.
سەرکردە ناوازەکان هەمان شتیان دەوێت.
دەیانەوێت هەل بۆخەڵکیان بڕەخسێنن
پەروەردە، پابەندیان بکەین کە پێویست بوو
متمانە بەخۆبوون دروست بکەن، بواری هەوڵدان و شکستیان پێىدەین
هەروەها بۆئەوەی زیاتر بەدەست بهێنن
زیاتر لەوەی کە بۆخۆمان خەیاڵمان دەکرد.
چاڕڵی کیم، کە بەڕێوەبەری جێبەجێکردنی کۆمپانيانی نکست جەمپە
لە نیویۆرک، کۆمپانیایەکی تەکنۆلۆجییە،
ئەو ئاماژە بە خاڵێک دەکات
ئەگەر کاتێکی ناخۆشت هەبوو لە ناو خێزانەکەت،
ئایا هەرگیزواز لە یەکێک لە منداڵەکانت دەهێنیت؟
ئێمە هەرگیز ئەوە ناکەین.
کەواتە بۆچی وازلە کەسانی تر بهێنین
لەناو ڕێکخراوەکەماندا؟
چاڕلی یاسایەک جێبەجێ دەکات
لە درێژای ماوەی کارکردنیدا.
ئەگەر لە نێکست جەمپ کارت وەرگرت،
دەرناکرێیت بەهۆی کێشەی کارامەی .
لەڕاستیدا، ئەگەرکێشەت هەبوو،
ئەوان ڕاهێنانت پێدەکەن و پشتگیریت دەکەن،
وەک لەگەڵ منداڵێکمان بيکەين
کاتێک لە قوتابخانە دەگەرێتەوە و نمرەی نزمی هێناوە.
کە تەواو پێچەوانەیە.
ئەوە ئەم هۆکارەکەیە کە زۆرينەی خەڵک
ڕق و کینە، و توڕەيیان هەیە
بەرامبەر هەندێک بەڕێوەبەری بانکەکان
له گه ڵ ناڕێکی سیستەمی مووچه و بەخشيش.
ئەوە تەنها دەربارەی ژمارە نيیە.
ئەوان پێناسەی سەرکردايەتيان تێکداوە.
پێشێلی پەيوەندييە قوڵە کۆمەڵایەتیەکانیان کردووە.
ئەوان خەڵکی خۆيان کردۆتە قوربانی
بۆ ئەوەی ئەوان پارێزگاری لە حەزی خۆيان بکەن
يان خراپتر، خەڵکی خۆيان کردۆتە قوربانی
بۆ پارێزگاری کردنی حەزی خۆيان.
ئەوەيه کە زياتر توڕەمان دەکات، نەک ژمارەکان.
کەس زويردەبێت ئەگەر
١٥٠مليۆن$ بدەين به گاندی؟
چی ئەگەر٢٥٠ مليۆن$ بدەين بە دايکە تێرێزا؟
هيچ کێشەيەکمان هەيه لەگەڵ ئەمە؟ نەخێر.
بەهیچ شێوەیەک.
سەرکردە ناوازەکان هه رگيز قوربانی
بە خەڵکەکانيان نادەن بۆ ژمارە
ئەوان ژمارە دەکەنە قوربانی
بۆ پاراستنی خەڵک.
بۆب چاپمان، کە بەڕێوەبەڕی
کۆمپانیایەکی مەزنی دروستکردن له ڕۆژئاوای ناوەند
بە ناوی باری ویمیلەر،
لە ٢٠٠٨دا بەهۆی قەیرانی ئابورییەوە توشی ئاستەنگیەکی زۆر گەورە بوون.
لە شەوێکدا سەدا ٣٠ داواکاریەکانیان لە دەستدا.
ئێستا لە کارگەیەکی گەورەی بەرهەمهێنان،
ئەوە کێشەیەکی گەورەیە،
نەیانتوانی چیتر موچەی کارمەندەکانیان بەتەواوی بدەن.
دەبوو ١٠ ملیۆن دۆلار پاشەکەوت بکەن،
هەروەک، زۆرینەی کۆمپانیاکانی ئەمڕۆ،
بەیەکەوە کۆبوونەوە و تاوتوێی کەمکردنەوەی كارمەندەکانیان کرد.
و بۆب ڕەتی کردەوە.
سەیرکە، بۆب بڕوای بە ئەژماری کەسەکان نییە.
بڕوای بە ئەژماری دڵەکانە ،
و ئەوەش زۆرقوڕسترە بە ئاسانی بڕیار لەسەر کەمکردنەوەی
دڵەکان بدەی
بۆیە بیرۆکەی بەرنامەی مۆڵەتیان لا گەڵاڵە بوو.
هەموو کارمەندەکان، لە سکرتێر تا بەڕێوەبەر
پێویست بوو مۆڵەتی ٤ هەفتەی بێ مووچە وەربگرن.
دەیانتوانی لە هەرکاتێ بیانەوێت وەریبگرن،
و دەیانتوانی هەمووی بەسەریەکەوە وەرنەگرن.
چۆن بۆب بەرنامەکەی جاڕدا
ئەوە زۆر گرنگ بوو.
ئەو گووتی ئەوە باشترە کە هەموومان تۆزێک مەینەتی بچێژین
لەوەی کە هەریەک لە ئێمە مەینەتیەکی زۆر بچژێت.
ورەکان بەرز بوونەوە.
٢٠ ملیۆن دۆلاریان پاشەکەوت کرد،
و زۆر گرنگتر، وەک ئەوەی چاوەڕێ بکرێت،
کاتێ خەڵک هەست بە پارێزراوی بکات لەلایەن ڕابەری دامەزراوەکە،
کاردانەوەی سروشتی متمانە و هاریکاری دەبێت.
هەرلەخۆیەوە، کەس پێشبینی نەکرد،
خەڵکی دەستی بە بازرگانی لەگەڵ یەکترکرد.
ئەوانەی کە توانای زیاتریان هەبوو
گۆڕینەوەیان دەکرد لەگەڵ کەسی کەم توانا.
خەڵک هەبوو ٥ هەفتەی وەردەگرت
بۆئەوەی کەسێکی تر تەنها ٣ هەفتە وەربگرێت.
سەرکردایەتی هەڵبژاردەیە. پلەوپایە نییە.
من زۆر خەڵک دەناسم لە بەرزترین
پلەی دامەزراوەیيدا
کە هەر سەرکردەش نین.
ئەوانە خاوەن دەسەڵاتن، ئێمە ئەوە دەکەین که دەیڵێن.
لەبەرئەوەی دەسەڵاتیان بەسەر ئێمە دا هەیە،
بەڵام ئێمە شوێن ئەوان ناکەوین.
و من زۆر خەڵک دەناسم
لە کەمترین پلەی دامەزراوەکانن
هیچ دەسەڵاتێکیان نییە
و سەرکردەی تەواون،
لەبەرئەوەی بڕيارياندا کە ئاگاداری پێداویستیەکانی ئەو کەسەی
کە لای چەپیانەوەیە بن
بەهەمان شێوەش
ئاگاداری پێداویستیەکانی کەسانی لای ڕاستیانن
ئا ئەمەیە سەرکردە.
گوێ بیستی چیرۆکێک بووم
دەربارەی هەندێک سەربازی دەریاوانی
چووبوون بۆشانۆگەریەک،
وەکو نەریتێکی دەریاوانی،
ئەفسەرەکە لە کۆتایدا نان دەخوات،
ڕێگەیدا پیاوەکانی سەرەتا نان بخۆن،
کاتێک کە ئەوان تەواو بوون،
هیچ خواردنێک بۆ ئەو نەمابووە.
کاتێک کە ئەوان گەڕانەوە بۆ گۆرەپانەکە،
پیاوەکانی هەندێک لە خواردنەکەی خۆیان بۆ هێنا
بۆئەوەی بیخوات،
چونکە بەم شێوەیەیە.
پێیان دەڵێین سەرکردە چونکە ئەوان سەرەتا ڕێدەکەن.
سەرکردەن چونکە مەترسی دەگرنه ئەستۆ
بەرلەوەی کەسانیتر ئەنجامی بدەن.
پێیان دەڵێین سەرکردە چونکه بڕیار دەدەن
خۆیان بکەنە قوربانی بۆ خەڵکەکەیان
تا پارێزراو سەلامەت بن
تاوەکو خەڵکەکەیان سودمەند بن،
کاتێک ئەوە دەکەین، کاردانەوە سروشتیەکە
ئەوەیە خەڵکەکەشمان قوربانی بۆ ئێمە دەدەن.
ئەوان ڕەنج و کۆششی خۆیان دەبەخشن
بۆئەوەی ئەندێشەی سەرکردەکەیان بێتە بوون.
و کاتێک لێمان پرسین، بۆچی ئەوە دەکەن؟
بۆچی ڕەنج وکۆششی خۆتان دەبەخشن
بۆ ئەو کەسە؟" هەموویان هەمان شت دەڵێن.
"چونکە ئەوانیش ئەمەیان دەکرد بۆم"
ئایا ئەمە ئەم دامەزراوەیە نییە
کە هەموومان دەمانەوێت کاری تێدا بکەین؟
زۆر سوپاس. (چەپڵەڕێزان)
سوپاس. (چەپڵەڕێزان)