Geçenlerde, Yeni Gine'nin dağlık bölgelerinde seyahat ediyordum
ve üç karısı olan bir adamla konuşmuştum.
Ona "Kaç eşinin olmasını isterdin?" diye sordum ve
uzun bir sessizlik oldu,
ben de kendi kendime
"Acaba beş mi diyecek,
yoksa 10 mu?
25 mi diyecek?" diye düşünüyordum.
Bana döndü ve
"Hiç." dedi.
(Gülüşmeler)
İnsan toplumlarının %86'sı, bir erkeğin birkaç eşinin olmasına müsaade ediyor:
Çok eşlilik.
Fakat bu kültürlerin muazzam çoğunluğunda,
erkeklerin yalnızca yüzde beşi ya da 10'unun birkaç eşi var.
Birkaç eşin olması, baş ağrısına neden olabilir.
Aslında, diğer eşler birbirleriyle kavga edebilir,
hatta bazen birbirlerinin çocuklarını zehirleyebilirler.
Bir harem inşa edebilmek için bir sürü inek,
bir sürü keçi ve bir sürü para,
arsa sahibi olmanız gerekir.
Bizler yakın-ilişki kuran türleriz.
Memelilerin yüzde 97'si, gençliklerini yaşamak için eşleşmezler;
insanlar bunu yapar.
Bizlerin, partnerlerimize cinsel açıdan
ister istemez sadık olduğumuzu öne sürmüyorum.
42 kültürde cinselliği araştırdım ve
aslında, bazı genetik özelliklerini ve beyindeki
sistemini anladım.
Bu, dünya çapında çok yaygın,
fakat biz aşk için yaratıldık.
Teknoloji, aşkı nasıl değiştirir?
Neredeyse hiç değiştirmediğini söylemek istiyorum.
Beyin üzerinde çalıştım.
Ben ve meslektaşlarım, yaklaşık 100 kişiyi bir beyin tarayıcısına soktuk,
bunlar henüz âşık olmuş, henüz reddedilmiş ve
uzun süredir aşk yaşayan
insanlardı.
Ayrıca uzun süre "aşk içerisinde" kalmak mümkündür.
Uzun süre önce, çiftleşme ve üreme için
üç farklı beyin sistemi
geliştirdiğimizi belirtmiştim:
Cinsel dürtü,
yoğun romantik aşk hisleri
ve uzun süreli bir partnere duyulan derin, sınırsız bağlılık hissi.
Bu üç beyin sistemi, beynin diğer
çoğu kısmıyla birlikte,
cinsel, romantik ve ailevi yaşamlarımızı düzenlerler.
Fakat korteksin ötesinde; duygularımızı
hissettiğimiz, duygularımızın üretildiği yer olan limbik sistemin
ötesinde bulunurlar.
Enerji, odak, tutku, motivasyon, istek ve dürtü ile bağlantılı olarak,
beynin en ilkel kısımlarında bulunurlar.
Bu durumda,
yaşamın en büyük ödülünü kazanma dürtüsü:
Bir çiftleşme partneridir.
İlk atalarımız arasında, yaklaşık 4,4 milyon yıl önce geliştiler ve
Tinder'da parmağınızı sağa ya da sola kaydırınca değişmeyecekler.
(Gülüşmeler)
(Alkışlar)
Teknolojinin, flört etme biçimimizi değiştirdiği şüphesiz:
e-postalaşma, mesajlaşma,
duyguları ifade eden yüz ifadeleri,
cinsel içerikli mesajlar,
bir fotoğrafı, öz-çekimleri "beğenmek" ...
Nasıl flört edeceğimize dair yeni kurallar ve tabular görüyoruz.
Fakat, biliyorsunuz,
bu durum, aşkı gerçekten dramatik bir biçimde değiştiriyor mu?
1940'ların sonlarında, otomobilin çok
popüler olduğu ve birdenbire, yürüyen yatak odalarına
sahip olduğumuz döneme ne dersiniz?
(Gülüşmeler)
Peki, doğum kontrol hapının ortaya çıkmasına ne dersiniz?
Kadınlar, hamilelik ve sosyal baskı tehditinden kurtularak,
sonunda ilkel ve temel cinselliklerini ifade edebilmişlerdi.
Çöpçatanlık siteleri bile, aşkı değiştirmiyor.
Match.com'un bilimsel danışmanlık uzmanıyım,
11 yıldır bu işi yapıyorum.
Onlara bunların çöpçatanlık siteleri değil
tanıştırma siteleri olduğunu söylüyorum
ve bana katılıyorlar.
Bir barda, bir kafede ya da
parkta bir bankta oturduğunuzda;
eski zamanlardan kalma
beyniniz, uyuyan bir kedinin uyanması gibi, eyleme geçer ve
siz gülümsersiniz,
kahkaha atarsınız,
dinlersiniz ve
100 bin yıl önce atalarınızın yaptığı gibi, gösteriş yaparsınız.
Size çeşit çeşit insanlar sunabiliriz --
tüm çöpçatanlık siteleri gibi --
fakat, tek gerçek algoritma, kendi beyninizdir.
Teknoloji bunu değiştirmeyecek.
Ayrıca teknoloji, kimi sevmeyi seçeceğinizi de değiştirmeyecek.
Kişilik biyolojisi çalışıyorum ve
dopamin, seratonin,
testesteron ve östrojen sistemleri ile bağlantılı
dört ana davranış ve düşünce şekli
evrimleştirdiğimize inanmaya başladım.
Ben de beynin bu dört sistemiyle alakalı kişisel özelliklerinizin,
onların kümelenmelerinin derecesini ölçmek için
doğrudan beyin bilimini kullanarak
bir anket hazırladım.
Daha sonra 40 farklı ülkedeki çeşitli çöpçatanlık sitelerine
bu anketi ekledim.
Anketi şu anda 14 milyondan fazla kişi doldurdu ve
ben kimin kiminle ilgilendiğini doğal bir şekilde gözlemlemiş oldum.
Ve sonuçlara baktığımda
dopamin ağırlıklı bir sistemi olanlar daha
meraklı, yaratıcı, spontane ve enerjik olmaya yönelikken
kendilerine benzeyen insanlara ilgi duyuyorlardı. Tahmin ederim ki
burada da bir sürü böyle insan var.
Meraklı ve yaratıcı insanların kendileri gibi olanlara ihtiyacı var.
Serotonin ağırlıklı sistemi olanlar ise gelenekçi
ve dindar olmaya eğilimli, kurallara bağlı kalan
ve otoriteye saygı duyan insanlardır.
Dinsellik serotonin sistemine ait bir terimdir.
Gelenekçi insanlar yine gelenekçi insanları tercih ediyordu.
Yani, benzerlik cezbediyordu.
Diğer iki durumdaysa zıtlıklar cezbediyor.
Belirgin bir testesteron sistemi olanlar
analitik, mantıklı, doğrudan ve kararlı olmaya eğilimliyken, kendilerine
zıt olanlarla ilgileniyorlardı.
Yüksek östrojen ve sözel
beceri sahibi olan, duygularını
dışa vuran ve içgüdüsel
yetenekleri olan
korumacı insanlardan hoşlanıyorlardı.
Eş seçiminde doğal kalıplarımız var.
Modern teknoloji, kime âşık olacağımızı değiştirmeyecek.
Fakat, özellikle çok önemli olduğunu düşündüğüm
yeni bir trend üretmeye başladı.
Seçim paradoksu konseptiyle alakalı bir trend.
Milyonlarca yıl boyunca,
küçük avcı ve toplayıcı gruplar içinde yaşadık.
1.000 kişinin olduğu çöpçatanlık
sitelerinden seçim yapma şansı yoktu.
Hatta, son zamanlarda çalıştığım bir konu da
beyinde bir çeşit hoş nokta bulunduğu, nasıl bir şey olduğunu
tam olarak bilmemekle birlikte edindiğim bilgilere göre,
beş ile dokuz arası alternatifleri ele alıp daha sonra da
akademisyenlerin "aşırı bilişsel yük" olarak adlandırdığı
durumda kalıp hiçbirini seçmiyoruz.
Ben de bu aşırı bilişsel yüke bağlı olarak "yavaş aşk"
olarak adlandırdığım yeni bir flört yöntemi
geliştirdiğimizi düşünmeye başladım.
Bu sonuca Match.com ile yaptığım çalışmayla vardım.
Son altı yılın her yılında,
"Amerika'daki Bekârlar" adında bir çalışma yaptık.
Match kitlesine değil de,
Amerikan nüfusuna anket yaptık.
Nüfus sayımı esas alınarak, Amerika'yı temsil eden
5 binden fazla insan kullandık.
Şu anda 30 binden fazla insana dair bilgimiz var
ve her geçen yıl,
bazı tekrar eden kalıpları görüyorum.
Ve her yıl aynı soruyu sorduğumda,
insanların yüzde 50'sinden fazlası hayatlarında en az
bir kere tek gecelik ilişki yaşamış ve
yüzde 50'si cinsel çıkar sağladığı
bir arkadaşlık ilişkisi yaşamış.
Ve yine yüzde 50'den fazlası evlenmeden önce sevgilisiyle
uzun zaman aynı evde yaşamış.
Amerikanlar bunun laubali olduğunu düşünüyor.
Uzun bir süre kalıpların çok güçlü
olduğundan şüphe ettim.
Bir Darwinci açıklaması falan olmalıydı.
Bu kadar çok insan çılgın değil.
Ve tökezledim, sonra bir istatistik kafama dank ettirdi.
İlgi çekici akademik bir makalede,
bugün Amerika'da uzun ilişki içinde olan bekârların
yüzde 67'sinin boşanmaktan korktuğu için
hâlâ evlenmediğini öğrenmiştim.
Boşanmanın sosyal, kanuni,
duygusal ve ekonomik
sonuçlarından korkuyorlardı.
Ben de bunu bir laubalilik olarak değil de,
bir önlem olarak görmeye başladım.
Günümüz bekârları, evlenmeden önce partnerlerine dair
her şeyi bilmek istiyorlardı.
Çarşafların arasında birinin sadece
nasıl seviştiğini değil, kibarlar mı,
iyi bir dinleyiciler mi
ve benim yaşımdaysanız,
iyi espri anlayışları
var mı gibi birçok şeyi öğrenirsiniz.
(Gülüşmeler)
Bence birçok seçeneğimizin olduğu
ve hamilelikle hastalık korkusunun çok az olduğu,
evlenmeden önce seks yapmaktan utanç duyulmayan bir yaşa gelindiğinde
insanlar zamanlarını sevmeye harcıyorlardı.
Ve burada aslında olan,
asıl şahit olduğumuz, evlilik öncesi birliktelik aşamasının
ciddi bir şekilde uzaması.
Eskiden evlilik bir ilişkinin başlangıcı sayılırken,
artık sonu sayılıyor.
Fakat insan beyni --
(Gülüşmeler)
İnsan beyni her zaman övünür
ve gerçekten de, bugün Amerika'da
insanların yüzde 86'sı 49 yaşında evlenecek.
Dünyanın dört bir yanından, evliliğin çok yaygın olmadığı kültürlerde bile
er ya da geç uzun ilişki partnerleriyle yaşamaya başlıyorlardı.
Aklıma şöyle bir fikir geldi:
Bu evlilik öncesi aşamanın uzadığı dönemde, kötü beraberlikleri fark edip
onlardan zamanında kurtulmayı başarırsak belki de
daha fazla mutlu evlilikler göreceğiz.
Böylece ben de Amerika'daki 1.100 evli insanla çalışma yaptım,
Match.com'dakiler değil tabii ki
ve onlara bir sürü soru sordum.
Sorulardan biri:
"Şu anda evli olduğunuz insanla tekrar evlenir miydiniz?" idi
ve yüzde 81'i "Evet" dedi.
Aslında modern romantizm ve aile yaşantısındaki en büyük değişiklik
teknoloji değil.
Yavaş aşk da değil.
Farklı kültürlerden kadınların iş dünyasına
katılmaya başlaması.
Milyonlarca yıl boyunca,
atalarımız küçük avcı ve toplayıcı topluluklarda yaşadı.
Kadınlar işe meyve ve sebzelerini toplamak için gidiyordu.
Eve akşam yemeğinin yüzde 60-80'iyle geliyorlardı.
Düzen çift gelirli aileydi.
Ve kadınlar aynı erkekler gibi ekonomik, sosyal
ve cinsel açılardan güçlüydü.
Fakat 10 bin yıl önce çevremiz değişti,
çiftliklere yerleşmeye başladık ve
hem kadınlar hem de erkekler doğru sosyal çevreden,
doğru dinden,
doğru soydan olan
ve düzgün sosyo-politik
bağlantılara sahip doğru insanlarla evlenme mecburiyetine girdiler.
Erkeklerin işleri önem kazanmaya başladı.
Taşları ittirmeli ve tarlayı sürmelilerdi.
Yerel marketlere ürettiklerini götürüp evlerine de karşılığı
olan parayı getirdiler.
Bunun yanında,
bir sürü inancın yükselişini gördük:
Evlilikte bekâretin önemi,
planlanmış, katı bir şekilde planlanmış evlilikler,
evin direği erkektir, kadının
yeri de yuvasıdır inancı
ve en önemlisi
ölüm ayırana dek kocana saygı duy inancı.
Bunlar artık yok.
Yok oluyorlar ve çoğu yerde
çoktan yok oldular.
Şu anda bir evlilik devriminin içindeyiz.
10 bin yıllık çiftçilik geleneğimizi yıkıyor
ve atalarımızın sahip olduğu ruha daha yakın gördüğüm,
iki tarafın da aynı muameleyi gördüğü eşitlikçi ilişkilere doğru gidiyoruz.
Ben Pollyanna değilim, arkasından
ağlamamız gereken bir mesele var.
Boşanma hakkında 80 kültürde çalışma
yaptım ve çoğu aldatmayla ilgili
bir yığın problem vardı.
Şair William Butler Yeats'in dediği gibi,
"Aşk sahtekâr şeydir."
Ben de "Kimse canlı çıkamaz." diye eklemek isterim.
(Gülüşmeler)
Hepimizin problemleri var.
Fakat bence en iyi özeti şair Randall Jarrell yapmış:
"Aile hayatının karanlık ve gergin dünyası en iyilerin başarılı olamayacağı
ve en mütevazilerin kazanabileceği bir şeydir."
Ama sizi şununla bırakmak istiyorum:
Aşk ve bağlılık üstün gelecek,
teknoloji bunu değiştiremeyecek.
Ve bitirişimi şunu diyerek yapacağım,
insan ilişkilerine dair oluşacak herhangi bir fikir, insan davranışının en güçlü
belirleyici faktörlerinden birini hesaba katmalıdır:
Bastırılamaz olan
ve uyum sağlayabilen
ilkel aşk dürtüsü.
Teşekkürler.
(Alkışlar)
Kelly Stoetzel: Çok teşekkür ederiz Helen.
Bildiğin üzere bekleyen bir konuşmacımız daha var.
Seninle aynı alanda çalışıyor ve
konuya farklı bir açıdan yaklaşıyor.
Esther Perel çiftlerle çalışan bir psikoterapist.
Sen verilerle çalışıyorsun,
Esther ise kendisine yardım için gelen
çiftlerin yaşam hikâyeleriyle.
Kendisini sahneye davet edelim,
Esther?
(Alkışlar)
Evet Esther,
Helen'in konuşmasını izlerken,
hiç kendi çalışmalarından
yankı yapan, senin de yorum yapmak istediğin
bir bölüm oldu mu?
Çok ilginç bir durum, çünkü aşka olan ihtiyaç evrensel ve
her an her yerde olan bir şey iken âşık olma şeklimiz,
bundan çıkardığımız anlam,
ilişkilerimizi yöneten
kurallar bence temel olarak
sürekli değişiyor.
Sadakat ve kolektifliğin ihtiyaçları olan
görev ve zorunluluğun ağırlıklı olarak düzenlendiği
bir modelden bugüne kadar geliyoruz.
Ve biz bunu
özgür seçimlerle kişisel hakların, mutlulukla kişisel tatminlerin olduğu
bir modele çevirdik.
Ve aklıma gelen ilk şey,
ihtiyacın asla değişmediği,
ama ilişkilere uyguladığımız yolların ve içeriğinin çok
fazla değişime uğradığı.
Seçim paradoksuna göre,
bildiğiniz gibi, yenilikten ve
şakacılıktan hoşlandığımız için
birçok seçeneğe sahip olabiliyoruz.
Ve aynı zamanda,
aşırı bilişsel yükten bahsettiğiniz zaman
belirsizlikten ve kendinden şüphe etmekten
ürken birçok insan görüyorum,
bir düşünce yığınıyla birlikte geliyor ve
"FOMO" adında bir durumu yaratıyor
ve bizi yönlendiriyor.
FOMO, bir fırsatı kaçırma korkusunun kısaltmasıdır ve
"Doğru olanı seçtiğimi nasıl anlayacağım?"
tarzı şüphelerdir.
Biz de "değişmez anlam karmaşası" adında bir kavram yarattık.
Değişmez anlam karmaşası, yalnız olmaktan çok korkarken,
aynı zamanda herhangi bir ilişki kurmaya da pek istekli olmamak diye açıklanabilir.
İlişkinin belirsizliğinin yanında, ayrılığın belirsizlik süresini de
uzatan birtakım yöntemlerdir.
İnternete göre üç ana anlam karmaşası var.
Biri bir soğuk bir sıcak davranmaktır,
ki ilişkinin net olarak tanımlanmamış doğasını vurgulayan
ve bir çeşit kalıp oluşturan
fakat aynı zamanda da size rahatlık veren bir tutarlılıkla
tanımlanmamış sınırların özgürlüğünü veren
güzel bir oyalama taktiğidir.
(Gülüşmeler)
Öyle.
Daha sonra gölgelenme geliyor.
Gölgelenme kısaca, zor durumda
birikmiş mesaj yığınlarının arasında yok olmak ve
birbirinize yaşattığınız acılarla uğraşmaya mecbur kalmamaktır,
çünkü onların varlığını kendiniz bile kabul etmezsiniz.
(Gülüşmeler)
Evet.
Ve sizi dinlerken bir anda bu kelimeler aklıma geldi,
sözlerin aynı zamanda gerçekliği de
yaratması gibi,
bu yüzden size sorum şu:
İçeriği değişse bile,
aşkın doğası hâlâ aynı kalır mı?
Sen beyin üzerine ben de insanların
ilişkileri ve hikâyeleri üzerine çalışıyorum,
yani senin söylediğin her şey tamam ama dahası var.
Fakat her zaman içeriğin değişme derecesini bilemiyorum.
Her zaman bir noktadan sonra mı değişmeye başlıyor?
Anlamın değişmesi ihtiyacı değiştiriyor mu
veya ihtiyaç tamamen içerikten bağımsız mı?
Vay, pekâla --
(Gülüşmeler)
(Alkışlar)
Sanırım üç nokta veriyorum şu anda.
En önce, ilk sorduğuna cevap olarak:
Değiştiğimize dair bir şüphe yok, artık âşık olacağımız bir insan istiyoruz
ve binlerce yıldır doğru çevre ve iyi ailelerden olan
insanlarla evlenmek zorunda bırakıldık.
Oysa, her yıl 5 bin insana göre yaptığım çalışmalarımda
onlara "Ne arıyorsunuz?" diye sorarım.
Ve her yıl, yüzde 97'sinden fazlası...
Liste büyüyor.
Aslında hayır.
Olay basit, yüzde 97'sinden fazlası
kendilerine saygı duyan,
güvenip her şeylerini paylaşabilecekleri,
kendilerini güldüren,
kendilerine yeterince zaman ayırabilen
ve fiziksel olarak çekici buldukları birilerini istiyorlar.
Bu asla değişmiyor.
Tam olarak, yani, iki bölüm var --
Ben buna ne diyorum biliyor musun?
İnsanlar bunları söylemeye alışık değil.
Kesinlikle öyle.
Kendilerine eşlik edecek, ekonomik destek ve çocuk verecek birilerini
istediklerini söylediler.
Üretim ekonomisinden servis ekonomisine geçtik.
Geniş bir kültürde bunu yaptık, evlilikte de bunu yapıyoruz.
Hiç şüphesiz.
Ama ilginç olan şey, Y kuşağı aslında iyi ebeveynler olmak isterken
onlardan bir önceki jenerasyon sadece iyi bir evlilik yapmak istiyor ve düzgün
ebeveynler olmaya bu kadar odaklı değiller.
Ayrıntıyı görüyor musunuz?
Kişiliğin iki ana bölümü var:
Kültürünüz, içinde büyüdüğünüz ve inanıp uyguladığınız
ve mizacınız.
Temel olarak, bahsettiğim şeylerin hepsi mizacınızla ilgili.
Ve bu mizaç, bu huylarınız, kesinlikle değişen inançlarla ve zamanla
birlikte değişecek.
Ve seçim paradoksuna göre,
bunun zor bir durum olduğuna dair hiçbir şüphe yok.
Su birikintisinin diğer ucunda bulduğumuz tatlı çocuğa
yanaşmaya çalışıtığımız
milyonlarca yıl geçti.
Evet ama --
Bir şey daha demek istiyorum.
Asıl sonuçsa, avlayıcı ve toplayıcı toplumların
hayatları boyunca iki ya da üç partnere sahip olma eğilimleri.
Rüşvet vermiyorlardı.
Bizim verdiğimizi söylemiyorum,
fakat önemli olan, her zaman alternatiflerimizin olmuş olması.
İnsanlık her zaman --
aslında beyin karar vermek ve denemek için dengeli ve güzel
tasarlanmış bir şey:
Geleyim mi, kalayım mı? Gideyim mi kalayım mı?
Kazançlarım neler?
Nasıl başa çıkabilirim?
Başka bir her şeyini ortaya koyarak savaşma durumu görüyoruz.
İkinize de çok teşekkür ederim.
Sanırım bu gece bir milyon yemek partneri bulacaksınız!
Çok teşekkürler.