1950'lerde, Idaho'da bir grup çiftçi
koyunları sakat kuzular doğurduğunda şaşırdılar.
Bu şaşırtıcı "tek göz koyun"ları incelemeleri için
Amerikan Tarım Departmanı'ndan bilim insanlarını çağırdılar.
Araştırmacılar, gebe koyunların
sakatlığa sebep olan bitkilerden otlandığını ileri sürdüler.
Laboratuvar farelerini yerel bitki örtüsü örnekleriyle beslediler
ama fareler tek gözlü yavrular doğurmadı.
Böylece direkt koyunu incelemeye karar verdiler.
Bir bilim insanı 3 yaz boyuca sürüyü güttü.
10 yıllık deneme ve yanılmalardan sonra suçluyu buldular: yabani mısır zambağı.
Zambaklar, tek göz koyunların doğumuna sebep olan
6 bağlı bir molekül, Siklopamin içeriyordu.
Siklopamin'in bu olaya etkisini tam olarak bilmiyorlardı.
Yine de çiftçilere bu ottan uzak durmalarını söylediler.
Profesör Philip Beacy tarafından yönetilen birtakım biyolog
araştırmadaki hatayı fark edinceye kadar neredeyse 40 yıl geçti.
Labratuvarlarında fareden insana birçok türde görülen
Kirpi adı verilen bir gen üstünde çalışıyorlardı.
Gen, sonradan Nobel Ödülü kazanan, meyve sineklerindeki bu genin
mutasyonu sonucunda kirpi gibi dikenlerin oluştuğunu keşfeden
iki bilim insanı tarafından isimlendirilmişti.
Beachy ve meslektaşları farelerdeki Kirpi Geni'nin
işlevini durdurmak amacıyla bazı genetik modifikasyonlar denediler.
Bu durum, beyin, organlar, gözlerin veya gözün
gelişim sürecinde aksaklıklara yol açtı.
Sonrasında Beachy, bir kitap okurken tek göz koyunların fotoğraflarına rastladı
ve bilimcilerin 40 yıldır göremediklerini gördü.
Kirpi Geni ile ilgili bir şeyler ters gitmiş olmalıydı.
Hadi küçük bir hatırlatma yapalım.
Genler, hücrelere neyi ne zaman yapmaları gerektiğini söyleyen talimatlar verirler.
Hücrelere emirler verirken proteinlerden yardım alırlar.
Kirpi Geni, hücrelere Kirpi Proteini üretmelerini söyler.
Bu protein, birtakım karmaşık hücresel sinyaller oluşmasına sebep olur.
Normaldeyse işler şöyle yürür:
Kirpi Proteini başka bir proteine bağlanır.
Bu durum proteinin hücrelere nereye gideceğini
veya ne tür dokular oluşturacağının söylemesini sağlar.
Örneğin leziz mısır zambağında bulunan siklopamin,
proteine tutunarak Kirpi'nin yerini işgal eder.
Bu durum, proteinin beynin iki loba bölünmesini, parmakların şekillenmesini
veya gözlerin ayrılmasını sağlayan sinyallerin iletimine engel olur.
Yani Kirpi Proteini görevini yerine getirip yolu açık tutsa da
siklopamin, kimyasal mesajın iletimine engel olur.
Bu, tek gözlü koyunların bilimsel açıklamasını yaptı.
Üstelik Beachy ve takımı
daha yararlı bir bağlantının ışığını da yakaladılar.
Yumuşatılmış proteinin kontrolsüz aktivasyonunun
insanda görülen bir sendromla bağlantılı olduğu fark edildi.
Bu sendrom "Bazal hücreli nevüs sendromu" olarak bilinir, bazı kanserlere öncüdür.
Bilim insanları,
gebe olmayan hastalarda bu kanserlerin tedavisi için
siklopaminin proteinlere bağlanma özelliğinin kullanılmasını önerdiler.
Ne yazık ki sonradan araştırmacılar, siklopaminin negatif yan etkileri olduğunu
ve kimyasal özellikleri nedeniyle üzerinde çalışmanın zorluğunu fark ettiler.
Ancak aynı zamanda, benzer moleküllerin güvenli ve etkin olduğunu gördüler.
Bunlardan ikisi 2012 ve 2015'te cilt kanseri ilacı olarak piyasaya çıktı.
Çiftçiler tek göz koyunları ilk gördüklerinde
durumu, garip bir mutasyona bağlayıp önemsemeyebilirlerdi.
Bunun yerine araştırmaya karar vermeleri, bir gizemi ilaca dönüştürdü
ve bazen görünenden fazlasının da olduğunu gösteren bir gizemi ortaya çıkardı.