CIID'deki Frugal Digital, temel olarak,
nasıl sayısal veriyi kullanabilen bir toplum oluşturulacağını
bulmaya çalıştığımız küçük bir araştırma topluluğudur.
Peşinde olduğumuz budur.
Bunu, bugünün silikon teknolojisinin gerçekte
bir aşırılıklar kültürü olduğunu
düşündüğümüz için yapıyoruz.
Bu teknoloji, en hızlı ve en verimli
ve en çok etkileyici aygıta sahip olmakla ilgilidir;
ancak dünyanın üçte ikisi
bu teknolojinin en basit halini kullanarak
sağlık, eğitim ve bunun gibi diğer
temel ihtiyaçlarına yönelik
olarak kullanabilmektedir.
İşte bu yüzden, konuya başlamadan önce Mumbai'deyken
tanıştığım bir adam hakkında kısa bir anımdan bahsetmek istiyorum.
Gördüğünüz bu adamın adı Sathi Shri.
Bu adam gerçekten göze çarpan bir kişi,
çünkü kendisi küçük bir girişimci.
Mumbai'nin arka sokaklarından birinde
küçük bir dükkan işletiyor.
Ancak bu 10 metrekarelik küçük dükkanda
bu adam boyundan büyük işler yapıyor.
İnanılmaz bir şey; çünkü ona rastgeldiğimde
gözlerime inanamadım.
Aslında, bu adam tüm küçük çaplı ödemeler,
bilet ayırma işlemleri ve çevrimiçi yaptığınız
tüm sıradan diğer işleri yapıyor
ancak o [Shri] bunu, çevrimdışı insanları
dijital dünyâya bağlamak için yapıyor.
Daha da önemlisi, bu adam
faturasız hatlar için yükleme kartları
satarak geçimini sağlıyor.
Gel gelelim, dükkanının arka tarafında
birkaç çalışanıyla birlikte neredeyse her şeyi
tamir edebildikleri bir kuytu köşeleri var.
Cep telefonu olsun, herhangi başka bir aygıt olsun, ne götürürseniz götürün tamir edebilirler.
Gerçekten inanılmaz; çünkü onlara iPhone'umu götürdüm
ve bana "Üst modele yükseltelim mi?" oldu.
"Olur tabii." dedim. (Gülüşmeler)
Biraz tereddüt ettim; sonrasında da
iPhone yerine gittim Nokia verdim. (Gülüşmeler)
Yalnız, bu iki metrelik dar alandaki tersine mühendisliği
ve ustalığı karşısında ağzım açık kaldı.
Telefonları parçalarına ayırmak,
devre sistemini yeniden kurmak, gömülü yazılımı değiştirmek,
ya da aklınıza ne geliyorsa işte,
bu adamlar gerekenlerin hepsini biliyor
ve çok kısa bir sürede tamir edebiliyorlar.
Telefonunuzu sabah teslim edip
öğleden sonra almaya gidebilirsiniz,
bunu görmek inanılmaz bir şeydi.
Ancak sonrasında acaba bu yerel bir durum mu
yoksa evrensel olarak geçerli mi diye merak ettik.
Zaman içinde ve düzenli araştırmayla
bu tamir çarkının nasıl döndüğünü
anlamaya başladık; çünkü bu tamircilik
bir tek Mumbai'deki bir köşe başında
gerçekleşen bir şey değil.
Aslında ülkenin her bir tarafında yapılıyor.
Hatta Afrika'da bile yapılıyor, örneğin
Cape Town'da bu konu üzerine epeyce detaylı araştırma yaptık.
Burada, Doha'da bile çalar saat ve kol saatlerinin
tamir edildiği bu küçük kuytulardan birini bulduk ve inanın,
saat tamiri kolay iş değil, saatlerin birçok küçük parçası var.
Dediğimi anlayabilmek için kendiniz bir denemelisiniz.
Tamam da, bunca tamircinin kaynağı ne?
Kaynak, dünyanın her yerinde üretilen
düşük maliyetli parçalardan oluşuyor ve bu parçalar
sonrasında tamircilik için yeniden dağıtılıyor,
hatta kimi zaman hurdaya çıkmış parçalar satın alınabiliyor.
İşin aslı, yepyeni parçalar satın almanız falan gerekmiyor.
Parçalara ayrılmış bozuk bilgisayarlar
alıyorsunuz ve yanına bir de
hurdaya çıkmış diğer bileşenleri ekleyince
elinizde yeni bir yapılandırmayla bir araya getirebileceğiniz parçalarınız oluyor.
Peki bu yeni yaklaşım bize ne kazandırır?
İşte asıl sorulması gereken budur; çünkü bu durum
yeterli kaynaktan yoksun olan
her toplumun bir parçası olarak karşımızdadır.
Ancak burada ilginç bir paradigma var.
Geleneksel el sanatları var
ve bir de teknolojik el sanatları var.
Teknolojik el sanatları diyoruz çünkü bunlar yeni ortaya çıkıyor.
Daha önceden oluşturulmuş bir şey değil.
Kurumsallaşmış bir şey değil.
Üniversitelerde öğretilmiyor.
Kulaktan kulağa yayılıyor ve
dolayısıyla bu bir yaygın eğitim ürünü.
Kendimize sorduk, "Bundan ne çıkar sağlarız?"
"Bu durumdan elde edilecek önemli yararlar nelerdir?" diye düşündük.
En önemlisi şu: bu bir kendin-onar kültürü,
ürününüzün ya da hizmetinizin onarılması için
uzun süren bürokratik sistemlerden
geçmesi gerekmediği için bu harika bir şey.
Bir diğer şahane şey ise üretimin ucuza gelmesi,
bu sayede daha fazlasını yapabiliyorsunuz.
Ayrıca, en önemlisi de düşük maliyetle
yüksek özellikli ürünler elde ediyoruz.
Yani, çok basit aygıtlara oldukça akıllı algoritmaları
ve diğer türlü esnek düşünceleri
gerçekten de ekleyebilirsiniz demek oluyor bu.
Bu yüzden, biz bunu silikon "kulübe sanayisi" olarak adlandırıyoruz.
Temel olarak, sanayi devriminden önce ne olduysa,
aynısı şimdi de, gezegenin gelişmekte olan ülkelerinin
çoğunun küçük dijital dükkânlarında
yeniden gerçekleşiyor.
Biz de bu durumu biraz kurcaladık,
ve dedik ki, "Biz bu konuda ne yapabiliriz?
İşe yarar bir ürün ya da hizmet sunabilir miyiz?"
Ortaya çıkardığımız ilk şeylerden biri,
"yemek kutusu" dediğimiz bir çoklu ortam oynatıcısı.
Temel olarak, üzerinde çalıştığımız durumlardan
birisi, Hindistan'ın ücra yerlerindeki okullardı.
Bu küçük çevrede, öğretmenin
çok-görevli bir insan rolünü üstlendiği
"tek-öğretmen okulu" denilen şaşırtıcı bir kavram var.
Bu, resmi olmayan bir okul;
ancak gerçekten de bütüncül eğitim veriyor.
Sahip olmadıkları tek şey ise
kaynaklara erişim. Bu okulların bazen ders kitapları olmuyor
ve doğru dürüst bir müfredatları bile bulunmuyor.
Biz de "Bu öğretmenin daha fazlasını yapabilmesi için
ne yapabiliriz? Dijital dünyaya nasıl erişim sağlayabilir?
Bilginin tek gözeticisi olmak yerine, bilgiye ulaşmada
öğretmen köprü görevini nasıl üstlenebilir?"
Dedik ki, "Öğretmenin daha fazlasını yapabilmesi için gereken adımlar nelerdir?"
Bu öğretmeni bir "dijital geçit" olarak kullanırsınız ve
yerel olarak üretilebilecek ve hizmet verebilecek
düşük maliyetli çoklu ortam oynatıcısını nasıl tasarlarsınız?
Etrafı bir gezdik, dolaştık.
Yakınlardaki dükkanların şöyle bir tozunu aldık,
ve "Bunu gerçekleştirmek için neler toplayabiliriz?" diye bakındık.
Bulduğumuz şey,
ortalama 60 dolara patlayan, küçücük bir yansıtıcısı
olan küçük bir telefon oldu.
Bir de kocaman bir pili olan bir el feneri ve
birkaç tane küçük hoparlör satın aldık.
Temelde, cep telefonu sayesinde
bağlantıya sahip bir çoklu ortamımız olmuş oluyor.
Çevrimiçi olmamızı ve farklı dosya türlerini yükleyip
oynatabilmemizi sağlıyor.
El feneri, gerek duyduğumuz parlak ışık kaynağını sağlıyor
ve altı saatlik kullanım süresi olan doldurulabilir pillerle
"yemek kutumuz", içine her şeyi koyabildiğiniz
küçük bir paket haline geliyor
ve yeterli ses seviyesini sağlamak için
kutumuza bir de hoparlör ekliyoruz.
İnanın okullardaki bu küçük sınıflar gerçekten çok gürültülü oluyor.
Çocuklar avazı çıktığı kadar bağırıyor
ve onlardan daha yüksek sese sahip olmanız gerekiyor.
Yemek kutumuzu cep telefonlarının
tamir edildiği dükkâna geri götürüp
kendimizi işin büyüsüne bırakıyoruz.
Tüm parçaları birbirinden ayırıyoruz,
yeni yapılandırmaya uygun olarak birleştiriyoruz
ve bu donanım birleştirmesini, tamirciye nasıl yapması gerektiğini
aşama aşama anlatarak yapıyoruz.
Elimize bu son tasarım ürünü olarak, küçük bir yemek kutusu geçiyor.
(Alkış)
Ürünü, düzenli aralıklarla sahada denedik,
çünkü bu denemeler sırasında önemli dersler aldık
ve ürün üzerinde birçok değişiklik yaptık.
Ana sorunlardan birisi pil tüketimi ve doldurulmasıydı.
Dışarda parlak güneş ışığı varken görüntüyü yansıtmak bir sorundu.
Çoğu sınıftaki çatılar yıkık durumda, bu yüzden
sınıflar yeterince karanlık olmuyor.
Fikrimizi geliştirdik. Defalarca deneme yaptık
ve bir sonraki sürümde, güneş enerjisiyle
dolan pilleri olan; ancak bundan da önemlisi
araba aküsüne bağlanabilen bir "yemek kutusu" ürettik
çünkü araba aküsü, yetersiz ya da değişken
elektrik bulunan yerlerde yaygınca bulunabilen
bir enerji kaynağı.
Bundan başka yaptığımız diğer önemli şey ise
bu kutuya USB girişi eklemek oldu; çünkü fark ettik ki
teoride GPRS bağlantımız olsa bile,
veriyi küçük bir USB bellekte kargoyla göndermek
çok daha etkili oldu.
USB belleğin ulaşması birkaç gün alabiliyor;
ama en azından yüksek çözünürlükte
ve kesintisiz nitelikte ulaşıyor.
Bu kutuyu ürettik ve durmaksızın,
ara vermeden denedik ve başarıya ulaşmak için
birçok düzeltme yaptık.
Fakat, yaptıklarımız yalnızca eğitimle sınırlı değil.
Bu türde bir yöntem ya da ölçüm
diğer alanlarda da uygulanabilir
ve size bir küçük hikaye daha anlatacağım.
Bu hikaye, "sağlıkölçer" olarak adlandırılan küçük aygıtımız hakkında.
Onu, sağlık durumunuzu göstermesi için geliştirdik.
Hindistan'da, ASHA çalışanları olarak adlandırdığımız
sağlık hizmetlerinde çalışan harika insanlar bulunuyor.
Bu insanlar, bölge halkıyla beraber yaşıyor ve
temel araç ve kavramlarla, temel sağlık hizmetleri sunmak için eğitilmişler;
Temel amaçları, insanların daha rahat
yaşamasıı için onların bilgilendirilmeleridir; ayrıca bu çalışanlar,
insanları almaları gereken uygun sağlık hizmetlerine
yönlendirmekte ya da tavsiyeler vermektedir.
İşin özünde, bu insanlar yönlendirme görevini üstlenir.
Ancak, bu durumla ilgili farkına vardığımız bir sorun var:
Araştırmalarımızda gördük ki bu çalışanlar,
insanları en yakın kliniğe ya da sağlık merkezine
yönlendirmekte çok başarılılar; ancak
bu sağlık merkezlerinde inanılmaz uzunlukta
kuyruklar oluşuyor ve yönlendirilen insan sayısına
yetecek kadar yer ve doktor bulunmadığından
sağlık merkezlerinin önü dolup taşıyor.
Bu yüzden de basit bir soğuk algınlığından tutun da
ciddi sıtma hastalıklarına kadar bütün hastalıklara
eşit ölçüde yaklaşılıyor ve kimsenin önceliği bulunmuyor.
Biz de dedik ki "Bu uygulamanın kesinlikle
daha iyi bir yolunun olması gerekiyor."
"ASHA çalışanlarının bir süzgeç görevi görmesi,
dahası, sistemi dengeleyen iyi düşünülmüş
bir yönlendirme sistemi ve hastaları durumlarının
ciddiyet ve tehlike boyutuna göre
farklı sağlık birimlerine yönlendiren
insanlar olması için ne yapmamız gerekir?"
Asıl sorulması gereken soru,
bu kadını nasıl yetkin kılarız?
Tanı koyan değil de daha çok tarama yapacak olan
basit araçlarla bu kadının hastalara daha iyi
bilgilendirmesini nasıl sağlayabiliriz?
Bu dediğimiz şey, bekleme süresinin uzunluğundan ve
insanların yalnızca basit bir sağlık sorunu nedeniyle
sağlık birimine ulaşmak için kimi zaman
7 ile 15 kilometre arası yürüme mesafesinden,
dolayı sağlık merkezine gitmekten vazgeçiren sistemde
uzaklıkları azaltarak sistem üzerinde
çok büyük değişikliğe neden olacaktır.
Bu yüzden, bu kadının yapabileceği bir şey varsa
inanılmaz güzel olur.
Bunun için, biz bu aygıtı
tıbbi bir aygıta dönüştürdük.
Aslında bunu deneyerek göstermek istiyorum,
çünkü gerçekten de kolay bir işlem.
Bruno, bize katılmak ister misin? (Naralar)
Gel hadi. (Alkış)
Şimdi şöyle bir şey yapacağız:
nabzına ve kanındaki oksijen miktarına bakıp
vücudunla ilgili birkaç
temel ölçüm yapacağız.
Başparmağını bunun üstüne koyacaksın.
Bruno Giussani: Böyle mi?
Vinay Venkatraman: Evet, aynen öyle. BG: Tamam.
VV: Şimdi başlatıyorum. Umarım çalışır.
(Bipleme) Bipliyor bile, ne de olsa çalar saat.
Şimdi ... (Gülüşmeler)
Şimdi başlangıç konumuna alıyorum ve sonra da
okuma düğmesine basıyorum. (Bipleme)
Şimdi senden bilgileri alıyor. (Bipleme)
Sonrasındaysa gösterge üç bölgeden birisini gösterecek.
Bakalım neler olacak.
(Bipleme) Bruno, evine gidebilirsin.
BG: Harika. İyi haberi aldık. (Alkış)
VV: Şöyle ... (Alkış)
Şöyle bir şey var ki
eğer gösterge kırmızı bölgeyi gösterseydi
seni bir hastaneye yetiştirmemiz gerekecekti.
Şanslıyız ki o gün bugün değil. Turuncu bölgeyi gösterseydi
sağlık çalışanından bir tür sürekli bakım
alman gerektiği anlamına gelecekti.
Halk sağlığı sisteminin
dengesini değiştirebilecek basit bir
üç bölmeli tarama işlemini gördünüz.
BG: İyi haberler için teşekkürler. VV: Rica ederim.
(Alkış)
Çok kısaca, size bunun nasıl yapıldığını açıklayacağım,
çünkü işin asıl ilginç yanı burası.
Temelde, dönüştürmenin yapılabilmesi için;
bu ufaklığın, buna dönüşebilmesi için üç şey gerekiyor:
artık neredeyse her evde bulabileceğiniz
bir televizyonun uzaktan kumandası,
çok ucuza ikinci el olarak bile bulabileceğiniz
bir bilgisayar faresinin bazı parçaları
ve önceden programlanması gereken birkaç küçük parça.
İşin özünde bu, fazladan birkaç parçası bulunan,
dünyanın her yanından çok ucuza
getirtilebilen bir mikrodenetçi. Biraz yerel tamir yeteneğini
de ekledikten sonra çalar saati başka bir şeye
dönüştürmek için gereken her şeye sahibiz.
Şu anda, böyle bir aygıtın gerçekten de
ASHA çalışanlarına yardımcı olup olmadığını saptamak için
düzenli olarak sahada denemeler yapıyoruz.
Değer farkı olup olmadığını ve insanların yaşamında
gerçekten etkisinin olup olmadığını görmek için
profesyonel aygıtlarla karşılaştırarak deniyoruz.
En önemlisi de, şu anda
bu yaptığımız işi büyük ölçeklere
yaymaya çalışıyoruz; çünkü bu şekilde
piyade görevi üstlenen 250.000'den fazla
ASHA çalışanı var ve küçük bir oranına bile
bu aygıtlara erişim sağlayabilirsek,
halk sağlığının ekonomisini
ve sistemin işleyiş biçimini
yalnızca sistematik planlama düzeyinde değil,
en tabandan üst düzeye olacak düzeyde değiştirebiliriz.
Amacımız bu ve bunu daha büyük çapta başarmayı umuyoruz.
Teşekkür ederim. (Alkış)
(Alkış)