Əgər bir əl çəksəydim, qoy elə
sürətli şəkildə əl çəkim, sol əl çəkəcəm.
Bu belə bir şeyə oxşayır.
Bu sol əldir.
Əgər mən bunun güzgüdəki şəklini çəksəydim,
gəl deyək ki, burda güzgü var və mən onun güzgüdəki şəklini çəkəcəm.
və güzgüdəki şəklini yaşıl rəngdə çəkəcəm.
Onun güzgüdəki şəkli belə bir şeyə oxşayır.
Tam yox, ancaq sən fikri anladın.
Sol əlin güzgüdəki şəkli daha çox
sağ ələ oxşayır.
Bunun hansı şəkildə dəyişdiməyin və ya fırlatmağın önəmi yoxdur,
Bəlkə, bunu 180 dərəcə döndərməyə cəhd edə bilərəm,
baş barmaq digər tərəfdədir, tam burdakı şəkil kimi.
Mənim nə etməyimin önəmi yoxdur, Mən
heç vaxt bunu bu şəkilə oxşada bilməyəcəm.
Bunu dəyişdirə və fırlada bilərəm, bu heç vaxt baş vermiyəcək.
Mən heç vaxt mavi əli yaşıl əlin üstünə
qoya bilməyəcəm.
Üst-üstə qoymaq dedikdə, tam olaraq bunu yaşıl əlin
üstünə qoymağı nəzərdə tuturam.
Əgər, bir şey güzgüdəki şəklinin üstünə qoyulmursa,
qoy bunu yazım, biz bunu kiral adlandırırıq.
Tam burda çəkilmiş əl kiral
obyektin nümunəsidir.
Ya da düşünürəm ki, əl kiral obyektin nümunəsidir.
Bu, güzgüdəki şəkli ilə üst-üstə düşmür.
Bunun kiral adlanmasının səbəbi, kiral sözünün
yunan dilində 'əl' mənasını verməsidir.
Və güzgüdəki şəkli ilə üst-üstə düşəməməyin
səbəbi, sənin nə kimya ilə nə də riyaziyyat ilə
başa çıxmağındır, düşünürəm ki,
ümumilikdə sadəcə əl nəzərdə tutulur.
Əgər biz bu mənanı kimyada genişləndirsək,
çünki, burda biz burada iki anlayışdan
bəhs edirik.
Burda kiral molekullar var və sonra burda kiral mərkəzlər
və ya.. mən onları kiral atomlar adlandırıram.
Onlar əsasən karbon atomlarıdır, ona görə
də onları kiral karbonlar adlandırırlar.
Yəni sənin bu kiral atomların var.
Kiral atomlar öz güzgü şəkilləri ilə üst-üstə
düşməyən molekullardır.
Mən hamısını yazmayacam.
Sən bilirsən ki, üst-üstə düşməyən-- mən
indi hər şeyi yazacam.
Öz güzgüdəki şəkli ilə üst-üstə düşməyən.
Kiral atomlar üçün bu mahiyyətcə doğrudur,
ancaq sən molekulda kiral atomları axtarsan,
onları tapmaq üçün ən yaxşı yol,
mən deyərdim ki, üzvi kimyada onlar əsasən
karbon atomlarıdır, ancaq onlar fosfor ya da kükürd ola bilər,
ancaq onlar adətən dörd fərqli qrupa
bağlanan karbon atomlarıdır.
Və mən burda qrupları vurğulamaq istəyirəm,
fərqli atomları yox. Gəl kiral atom ya da
kiral karbondan təşkil olunmuş molekul
haqda düşünək.
Gəl deyək ki, mənim tam burda karbonum var
və mən bunu, kiral atom kimi quracam,
bu karbon kiral atomdur, ancaq bu qismən
kiral molekuldur.
Və biz misallara baxanda, bunun birinin
ya da hər ikisinin doğru olduğunu görəcəyik.
Gəl deyək ki, bu metil qrupuna birləşib.
Bu rabitədən, bu bir növ səhifədən çıxır.
Gə deyək ki, burda brom var.
Bunun arxasında, burada hidrogen və üstündə
flüor var.
Əgər bunun güzgüdəki şəklini çəksək,
tam burda, mərkəzdə karbon var,
bunu eyni mavi rəngdə edəcəm.
Mərkəzdə karbon var və karbonun üstündə
flüor var.
Sənin bu istiqamətdə hərəkət edəcək bromun var.
Sənin bu metil qrupun var.
Bu yenə səhifədən çıxır, ancaq bu indi
sola getmək əvəzinə sağa gedəcək. Yəni CH3
Və sənin hələki, arxada hidrogenin var.
Bunlar güzgüdəki şəkilləridir, əgər sən bunu güzgünün
növü kimi görsən, güzgünün hər iki tərəfini görə bilərsən.
Bəs bu niyə kiraldır?
Bu bir az görsəlləşdirmə problemidir, ancaq
bunun necə çevirməyindən asılı olmayaraq,
burdakı şeyi tamamilə bunun kimi edə bilməyəcəksən.
Sən bunu ətrafında fırlada bilərsən,
və tam burdakı metil qrupunu almağa çalış,
Gəl bunu etməyə çalışaq.
Əgər burda metil qrupu almaya çalışsaq,
o biri qruplara nə olacaq?
Onda hidrogen qrupu ya da ən yaxşısı
hidrogen.
Hidrogen atomu bura doğru hərəkət edəcək
və brom da bura gələcək.
Əgər bu hidrogen və brom olsa idi, onda
bunlar üst-üstə düşərdilər, ancaq deyillər.
Təsəvvür edə bilərsən ki, hidrogen və brom dəyişdirilib.
Və sən bunu döndərə bilərsən,
ya da bunu istənilən istiqamətdə çevirə bilərsən,
ancaq bunlar heç vaxt üst-üstə düşməyəcəklər.
Burdakı molekul kiral molekuldur və
bu karbon kiral mərkəzdir, ona görə də
bu karbon kiral karbondur, bəzən asimmetrik
karbon ya da kiral mərkəz adlanır.
Bəzən sən 'stereo mərkəz' deyilən
bir şey eşidəcəksən.
Stero mərkəz müxtəlif qruplara qoşulan
assimetrik molekuldakı istənilən nöqtə
üçün ümumi termindir.
Ancaq bunların hamısı, xüsusilə
üzvi kimyaya giriş dərsində, karbon
dörd fərqli qrupa birləşməyə meyil göstərir.
Və vurğulamaq istəyirəm ki, bu dörd fərqli atom deyil.
Sənin burda metil qrupun və burda propil
qrupun ola bilər və karbon istənilən halda
digər karbona qoşulacaq, ancaq bu yenə də kiral
karbondur və bu yenə də kiral molekuldur.
Növbəti videoda,bir çoxlu misallar həll edəcəyik.
Molekullara baxacağıq, kiral karbonları
müəyyənləşdirməyə çalışacayıq və molekulların özlərinin
kiral olub olmadığını tapmağa çalışacayıq