Isha ne New York gjate Uraganit Sandy,
dhe ky qen i vogel i bardhe i quajtur Maui
po rrinte me mua.
Gjysma e qytetit ishte ne erresire per shkak te prerjes se energjise elektrike,
dhe po jetoja ne erresire.
Maui tmerrohej nga erresira,
keshtu qe me eshte dashur ta ngjis shkalleve,
ne fakt teposhte shkalleve se pari,
dhe pastaj ta ngjisja lart.
Une po ashtu bartja bidona me uje
tek kati i shtate cdo dite.
Dhe gjate gjithe kesaj,
mu desh te mbaja nje pishtar ne mes te dhembeve.
Dyqanet ketu afer nuk kishin elektrike dore
dhe bateri dhe buke.
Per nje dush, u desh te ecja 40 blloqe
deri tek palestra ime.
Por keto nuk ishin preokupime te medha.
Ishte po aq kritike per mua te isha e para
te kafja me korda zgjatese dhe karikuesa
per te ngarkuar paisjet e mija.
Fillova te kerkoj nen stolat e furres se bukes
dhe tek hyrjet e pasticerive per prizë.
Nuk isha e vetmja.
Madje ne shi, njerezit qendronin ndermjet Madison dhe 5th Avenue
nen çadra duke ngarkuar telefonat e tyre
nga prizat ne rruge.
Natyra na kujtoi
se ishte me e forte se te gjitha teknologjite tona,
dhe ja ku jemi, te fiksuar se duhet te jemi te lidhur.
Mendoj se nuk ka si krizat
per te treguar cfare eshte e rendesishme me te vertete e cka jo,
dhe Sandy me beri te kuptoj se pajiset tona
dhe lidhjet e tyre kane rendesi per ne
po aq sa ushqimi dhe strehimi.
Vetja jone sic e kemi njohur tanime nuk ekziston,
dhe mendoj se nje univers abstrakt, e dixhital
eshte bere pjese e identitetit tone,
dhe deshiroj t'ju flas se cfare do thote kjo.
Une jam shkrimtare, dhe jam e interesuar per unin
sepse uni dhe proza letrare kane shume gjera te perbashketa.
Te dyja jane tregime, interpretime.
Ju dhe une mund te perjetojme gjera pa histori.
Ne mund ti ngjisim shkallet shume shpejt
dhe mund te mbetemi pa fryme.
Por sa me shume ndjenja qe kemi ne jeten tone,
aq me pak abstrakte eshte.
Historite tona te jetes bazohen ne eksperience direkte
por eshte e bukur.
Nje novele ka nevoje te ndertohet skenë pas skene
dhe historia e jetes sone ka nevoje per nje hark gjithashtu.
Ka nevoje per muaj e vite.
Momentet e veçanta nga jeta jone jane kapitujt e saj.
Por historia nuk eshte per keto kapituj.
Eshte libri ne tëresi.
Nuk ka te beje vetem me zemerthyerjen dhe lumturine,
me fitoret dhe zhgenjimet,
por është sesi nëpërmjet tyre,
dhe ndonjehere, pavarërsisht nga ato,
ne gjejme vendin tone ne bote
dhe e ndryshojme ate dhe ndryshojme vetveten.
Keshtu, historia jonë, ka nevojë për dy dimensionet e kohës:
një hark të gjatë kohës që është jetëgjatësia jonë,
dhe afati i përvojës direkte
qe eshte momenti.
Ai qe e perjeton drejtperdrejt
mund te ekzistoje vetem ne moment,
por ai qe rrefen ka nevoje per disa momente,
nje sekuence te tere,
dhe kjo është arsyeja pse ndjenja jonë e plotë e vetes
ka nevojë për të dyja, edhe përvojën e angazhuar
edhe rrjedhen e kohes.
Pra, rrjedha e kohes eshte e futur ne gjithçka,
ne erozionin e rërës,
ne lulezimin e nje trendafili.
Pa ate, ne nuk do te kishim muzike.
Emocionet tona dhe gjendja mendore
shpesh e kodojne kohen,
pendohemi per te kaluaren,
shpresojme dhe i frikesohemi te ardhmes.
Unë mendoj se teknologjia ka ndryshuar ate rrjedhë te kohës.
Koha e pergjithshme qe ne kemi per tregimin tone,
jetegjatesine tone, eshte rritur,
por momenti, eshte zvogeluar.
Eshte zvogluar sepse instrumentet tona na e mundesojne
qe ne pjese te masim njesi te vogla e me te vogla te kohes,
dhe kjo na ka dhënë një kuptim më të grimcuar
te botes materialiste,
dhe ky kuptim i grimcuar
ka kijuar sasi te medha te te dhenave
qe truri jone nuk mundet me ti kuptoje
dhe per kete ne kemi nevoje per shume e shume kompjutera te komplikuar.
Dhe mund te themi se boshlleku
midis asaj qe ne presim dhe asaj cka ne vleresojme
eshte duke u zgjeurar.
Shkenca mund te beje gjera ne nje sekonde,
por ju dhe une kurre s'do te kemi pervojen e brendshme
te milionit te milionit te sekondes.
Ju dhe une i pergjigjemi vetem ritmit dhe rrjedhes se natyres,
diellit, henes dhe stineve,
dhe kjo eshte arsyeja pse kemi nevoje per nje hark te jetegjatesise
me te kaluaren, te tashmen dhe te ardhmen
te shohim gjerat per ate cka jane,
per te ndare sinjalin nga zhurma
dhe veten nga ndjenat.
Ne kemi nevojë shigjetën e kohes për të kuptuar shkakun dhe efektin,
jo vetem ne boten materialiste,
por ne synimet dhe motivimet tona.
Cka ndodh kur shigjeta shkon shtrembër?
Cka ndodh kur koha iken?
Shume nga ne kane ndjenjen
se shigjeta e kohes po drejtohet kudo
dhe askund ne te njejten kohe.
Kjo ndodh per shkak se koha nuk leviz ne boten dixhitale
ne te njejten menyre si ne ate natyrale.
Ne, te gjithe e dime qe interneti e ka ngushtuar hapesiren
po ashtu edhe kohen.
E largeta, eshte tani ketu.
Lajmet nga India i marr permes aplikacioneve ne telefonin tim
nese jam ne Nju Jork apo ne Nju Delhi.
Dhe kjo nuk eshte e gjitha.
Puna juaj e fundit, rezervimet e darkes tuaj nga viti i kaluar,
ish-shoket, shtrihen në një fushë të sheshtë me miqtë e sotme,
sepse interneti gjithashtu ruan te dhenat,
dhe e deformon te kaluaren.
Pa asnje dallim ndermjet te shkuares,
te tashmes dhe te ardhmes, dhe ketu apo atje,
ne kemi mbetur ne këtë moment kudo,
ky moment qe ne e quajme e tashmja dixhitale.
Si mund te japim perparesite e duhura
ne konteksin e te tashmes dixhitale?
Kjo e tashme dixhitale nuk e tashmja,
sepse gjithmone eshte disa sekonda perpara,
me fluksin eTwitter qe eshte tendenca tashme
dhe lajme nga zona tjera kohore.
Kjo nuk eshte e tashmja e nje dhimbje therrese ne kembe
ose momenti qe po kafshon nje embelsire,
ose tri ore te humbura ne nje liber te shkelqyer.
Kjo bart shume pak referenca fizike
ose psikologjike te gjendjes tone.
Fokusi i tij, ne fakt, eshte te na hutoje neve
ne cdo kthese te rruges.
Çdo pikë referimi dixhital është një ftesë
për të lënë atë që ju po bëni tani për të shkuar diku tjetër
dhe te beni dicka tjeter.
A jeni duke lexuar nje interviste nga nje autor?
Pse te mos e bleni librin e tij. Te ciceroni. Te shperndani ate.
Te pelqeni ate. Gjeni libra te tjera pikërisht si ky.
Gjeni njerez te tjere qe jane duke lexuar keto libra.
Udhetimi mund te jete clirues,
por kur behet i panderprere, ne behemi
rober te perhershem.
Zgjedhja eshte e lire, por jo kur vazhdimisht eshte
per hater te vet.
Jo vetem, digjitalizimi eshte larg nga e tashmja,
por kjo eshte ne konkurrence te drejtperdrejt me te,
dhe kjo eshte sepse jo vetem une mungoj nga kjo gje,
por gjithashtu edhe ju.
Jo vetem ne mungojme, por edhe te gjithe te tjeret.
Dhe aty qëndron komoditeti me i madh dhe i frikshem.
Unë mund të porosis libra në gjuhë të huaj në mes të natës,
te blej embelsira Parisiene,
dhe te le video mesazhe qe mund te shikohen me vone.
Në çdo kohë, unë mund të veproj
me ritme te ndryshme nga ju,
ndërsa unë mbështes iluzionin
se unë jam futur tek ju në kohë reale.
Sandy ishte nje kujtese
se si nje iluzion i tille mund te thyhet.
Kishte nga ata me rryme elektrike dhe uje,
dhe ata pa asnjeren.
Ka nga ata që iu kthyen jetës se tyre,
dhe ata që janë ende të zhvendosur
pas shume mujash.
Për disa arsye, teknologjia duket se përjetëson
iluzionin për ata që e kanë, se të gjithë të tjeret e kane,
dhe pastaj, ne menyre ironike si shuplake ne fytyre
e ben te vertete.
Per shembull, thuhet qe ka me shume njerez
ne Indi qe kane qasje ne telefon-mobil sesa ne tualet.
Në qoftë se kjo përçarje, e cila është tashmë aq e madhe
në shumë pjesë të botës,
në mes të mungesës së infrastrukturës dhe përhapjes se teknologjisë,
nuk eshte e lidhur,
do te kete thyerje ndermjet dixhitales
dhe te vertetes.
Per ne si individe te cilet jetojme ne te sotmen dixhitale
dhe kalojme shume momente ne te,
sfida eshte te jetojme me dy rryma te kohes
te cilat jane paralele dhe pothuajse te njekohshme.
Si jetohet ne mes te kesaj çmendurie?
Mund te mendojme qe me te rinjte,
ata qe kane lindur ndersa, do te adaptohen me natyrshem.
Ndoshta, por unë kujtoj fëmijërinë time.
Mbaj mend gjyshin tim qe rishikonte
kryeqytetet e botes me mua.
Buda dhe Pest ishin te ndare nga Danubi,
dhe Viena kishte nje shkolle spanjolle hipizmi.
Po te isha femije sot, do ta mesoja lehte kete informacion
me aplikacione, dhe hyperliks,
por ne te vertete nuk do te ishte e njejta,
sepse me vone, une shkova ne Vienë,
dhe shkova tek shkolla Spanjolle e hipizmit,
dhe mund ta ndjeja gjyshin tim prane meje.
Nate pas nate, ai me merrte ne tarrace
ne krahet e tij, dhe me tregonte Jupiterin
dhe Saturnin dhe Arushen e Madhe.
Madje edhe ketu, kur shikoj Arushen e Madhe,
me rikthehet ndjenja kur isha femije,
varur mbi kokën e tij dhe duke u përpjekur të balancoj veten
ne shpatullat e tij,
dhe une mund ta rikthej ndjenjen e te qenit femije perseri.
Ajo që kam pasur me gjyshin tim ishte e lidhur
aq shpesh në informata dhe njohuri dhe fakt,
por ishte me shume
se informacion ose njohuri ose fakt.
Teknologjia qe deformon kohen, ve ne prove
thellesine e zemres,
sepse ne jemi ne gjendje te arkivojme te kaluaren
dhe disa prej tyre veshtire te harrohen,
edhe nese momenti i tanishem
po behet gjithmone e me i harrushem.
Ne duhet te shtregohemi, dhe na mbeten
te shtrengohemi ne nje seri momentesh statike.
Ato jane si shkuma e sapunit qe zhduket kur e prekim.
Nese arkivojme cdo gje, ne mendojme se mund te ruajme ate,
por koha nuk ka te dhena.
Nuk mund te ruhet.
Ju dhe une e dime saktesisht se cfare do te thote
te jesh me te vertete i pranishem ne nje moment.
Mund te kete ndodhur perderisa ne ishim
duke luajtur nje instrument,
ose duke shikuar syte e dikujt qe ne njohim
per nje kohe te gjate.
Ne momente te tilla, ne jemi te kompletuar.
Vetja qe jeton ne nje hark te gjate narrativ
dhe vetja qe perjeton momentin
behen nje.
E tashmja permbledh te shkuaren
dhe premton te ardhmen.
E tashmja i bashkohet ritmit te kohes
nga para dhe pas.
Une per here te pare i kam perjetuar keto ndjenja me gjyshen time.
Une deshiroja te mesoja te kerceja me litar, dhe ajo gjeti nje litar te vjeter
dhe ngriti sarin e saj
e filloi te kerceje me litar.
Une deshiroja te mesoja te gatuaj, dhe ajo me mbajti ne kuzhine
duke prere, duke gatuar per nje muaj te tere.
Gjyshja ime me mesoi se gjerat ndodhin
ne kohen duhur, ajo kohe nuk mund te luftohet,
sepse do te kaloje dhe do te levize,
ne i kemi borxh te tashmes vemendjen tone te plote.
Vemendja eshte kohe.
Nje nga instruktoret te mia te joges nje here ka thene
se dashuria eshte kujdes,
dhe definitivisht nga gjyshja ime,
dashuria dhe kujdesi ishin nje gje e vetme.
Bota dixhitale e konsumon kohen,
une dua te sugjeroj
se ajo cka eshte kercenuese
eshte plotesia e vetes.
Kërcënon rrjedhjen e dashurisë.
Por ne nuk kemi nevoje ta leme ate.
Ne mund te zgjedhim ndryshe.
Ne kemi parë përsëri dhe përsëri
sa krijuese mund të jetë teknologjia,
dhe në jetën tonë dhe në veprimet tona,
ne mund te zgjedhim keto zgjedhje dhe keto zbulime
dhe keto momente qe ruajne ritimin e kohes
ne vend qe ta copetojne ate.
Ne mund të ngadalësojmë dhe mund te akordojme
baticat dhe zbaticat e kohes.
Ne mund te zgjedhim te ndalojme kohen.
Faleminderit.
(Duartrokitje)