Ben 5 yaşındayken
küçük bir odaya konulmuştum ve çözmem için bir dizi yapboz verilmişti.
Hem müdür hem de ebeveynlerim sadece eğlence için olduğuna
ve kesinlikle hiçbir anlam ifade etmediğine beni inandırmıştı
ama testi iyi yapmanın bana sunacağı avantajları bildiklerinden dolayı
ebeveynlerim içten içe iyi yapacağımı zannetmiş, hatta umut etmişlerdi.
O noktada bir testin ne olduğunu sadece belli belirsiz anlıyordum
ve o cümlelerin, şekillerin ve sayıların
hayatımın gidişatına yön verebileceğini ise çok daha az anlıyordum.
8 yıl sonra, küçük bir çocuk grubu bir masa etrafında toplanmıştı,
diğer çocuklar sınıfta kalırken onlar sınıflarından alınmıştı,
hayal meyal toplantımızın farkındalardı.
O testte iyi yaptığımızdan beri haftada birkaç kez toplanıyorduk.
Birçok okulun bu tür programı vardı
ancak benimkisi bu programa Üstün Yetenekli Eğitim diyordu,
bir testte iyi yaptığımız ve yaş seviyemizin üstünde
kabul edildiğimiz anlamına gelen bir terim.
Ama bu tam olarak ne anlama geliyor?
Kulağa biraz bir hediye almışsınız
ve o hediyenin de sadece kendi ekstra-özel beyniniz olması gibi geliyor.
Ancak o gün, daha endişeliydim—
başlamak üzere olduğumuz ünite kendi TED-Ed Konuşmalarımızı yazmaktı
ve ben, benimkini birbirine bağlı takımımızın veya "yetenekli grubumuzun"
problemleri hakkında yazmaya karar vermiştim.
Kendimi ters tepkilere karşı hazırlamıştım.
Ancak kalkıp gruba argümanımı okuduğumda
gözlerin parladığını ve beklenmedik bir canlılık olduğunu fark ettim.
Yetenek programına katılmamızın hayatlarımızın gidişatını
nasıl değiştirdiği hakkında hikâyeler paylaştık.
Nasıl "zeki çocuk" grubuna yerleştirildiğimizi,
birlikte sosyal olarak zorlandığımızı, her hatamızın gözlendiğini
diğerlerinden hiç farklı hissetmememize rağmen
"yetenekli" etiketinin beklentilerini karşılamakta zorlandığımızı konuştuk.
Genç bir yaşta bizden beklenen beklentilerin
ve mükemmelliyetçiliğin hayatımız boyunca nasıl kaygıya yol açtığını konuştuk.
Her başarısızlığın nasıl daha büyük hissettirdiğini konuştuk
çünkü doğuştan özel olmamız bekleniyordu.
Üstün yetenekli eğitimde galip olmamız bekleniyordu.
Üstün Zekâlı Çocuklar Derneği'ne göre,
3 ile 5 milyon öğrenci üstün yetenekli eğitime yerleştiriliyor.
O IQ testini geçtiğimde
ana sınıfında bu sisteme yerleştirilmiştim.
Ama neden ben?
Meğerse benimle pek de bir alakası yokmuş,
daha çok hayat şartlarımla ilgiliymiş.
Beni iyi besleyen, düzgün sağlık yardımı aldığımdan emin olan,
iyi bir mahallede yaşamamı sağlayan
ve bana sık sık kitap okuyan ebeveynlerim vardı.
İşte bu yüzden daha ana sınıfındayken yaşıtlarımın ilerisindeydim.
Ama peki ya benimki gibi ebeveynleri olmayan çocuklar?
Peki ya durumları benimkinden oldukça farklı olan çocuklar?
Öyle ki bir çocuk üstün yetenekli eğitimde olsa da olmasa da
ırk ve gelir seviyesi fazlasıyla etki ediyor.
Düşük gelirli evler arasında, Afrikalı Amerikalı öğrencilerin sadece %10'u
ve Latin öğrencilerin %14'ü 3. sınıfta düzgünce okumayı öğrenmiş oluyor.
Gelir sorunu halledildiğinde bile
Afrikalı Amerikalı öğrencilerin sadece %14'ü ve beyaz öğrencilerin sadece %58'i
3. sınıfta düzgünce okumayı öğrenmiş oluyor.
İşte bu zamanlarda üstün yetenekli eğitime çocuklar seçiliyorlar,
bir çocuğun doğuştan beceresinin
hayatının geri kalanı boyuncaki olanaklarını belirlediği bir zamanda.
Peki ya bu sözde doğuştan olan yetenek
daha çok hayat şartlarıyla alakalıysa?
İşte bu yüzden geride başlayanlar geride kalıyorlar.
Meğerse küçük ana sınıfı öğrencisi ben
yaşıtlarıma göre çok da özel değilmişim.
Pozitif bir çevrede yetişmiştim, beyazdım,
okumayı evde öğrenmiştim.
Ama peki ya ebeveynlerim benden daha yüksek beklentiler beklediği
ve onları karşılamam için gereken araçları verdiğinden dolayı
sistemde iyi bir iş çıkardıysam?
Yüksek yetenekli eğitim,
zekânın düzeltilebileceği düşüncesiyle hareket ediyor.
Tüm devlet okulu öğrencilerinin yaklaşık %6'sı bu sisteme seçiliyor.
Ancak zekâ, kendimizin peşinde olduğu mücadelelere dayanarak
küçülüyor ve genişliyor.
Zekâ, kendini birçok şekilde gösteriyor.
Zekâ, sessiz olabiliyor.
Genellikle zekâya verdiğimiz önem, diğer birçok önemli özelliği gözden kaçırıyor:
merak, yaratıcılık, azim.
En sonunda yetenekli olarak etiketlenen bir kutuya yerleştirilmek
öğrenme becerimizde ve nihayetinde de hayatlarımızı şekillendirme becerimizde
güven kaybıyla sonuçlanıyor.
O hâlde, tüm öğrencileri teşvik etmek için sınırlı zekâ tanımımıza dayanarak
onları ayrı tutmadan eğitim sistemimizi nasıl geliştirebiliriz?
Sınıfta ilgi alanlarına dayanarak
öğrencilere büyük çapta bireysel projeler vermekle
ve ileri bir müfredata uymayan ilgi alanlarını teşvik etmekle başlayabiliriz.
Yetenek, çoğunlukla gelir ve çevredeki farklılıklara bağlıyken
ilkokulun ilk yıllarında çocukları yetenek programlarına koymaya son verebiliriz.
Gerçek dünya uygulamalarını ve ileri konuları keşfeden
okul sonrası programlara para yatırabiliriz.
Bilhassa, çocuklara keşfetmek için zaman ve alan verebiliriz.
Ebeveynlere ve öğretmenlere söylüyorum—
peki ya sizin rolünüz, çocukları sadece yetenekli olarak tanımlamak yerine
merakı, empatiyi ve yaratıcılığı teşvik etmek olsaydı?
Kim olduklarını söylemek yerine çocuklara nasıl büyüyebileceklerini gösterseydik?
Çocukları sadece yetenekli olarak tanımlamak yerine
her tür çocuğa yer açsaydık?
Kimlikleriyle mücadele eden çocuklara, standartlarımızla mücadele eden çocuklara,
yaratıcı çocuklara, tutkulu çocuklara yer açalım—
ve yetenekleriyle nasıl bizim dünyamızı da şekillendirebileceklerini gösterelim.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)