[ဒီဗီဒီယိုကို ၂၆ရက်၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၀မှာ ရိုက်ကူးထားတာဖြစ်ပါတယ်။]
[ကိုဗစ်-၁၉ကာကွယ်ဆေးထုတ်လုပ်မှုနဲ့ လူသားအပေါ်စမ်းသပ်ချက်များအား
စစ်ဆေးခြင်းတို့ဟာ အဆက်မပြတ်တိုးတက်လျက်ရှိပါတယ်။]
ဧပြီလ ၂၀၂၀မှာ
ကျွန်မ လူအများအန္တရာယ်များတယ်လို့ ယူဆကြတဲ့ အလုပ်တစ်ခု စလုပ်ခဲ့ပါတယ်။
ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်ခံပြီး ကာကွယ်ဆေးစမ်းသပ်မှု အတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းလုပ်ခဲ့တာပါ။
ဒါကတော့ human challenge trial လို့ခေါ်တဲ့ ငယ်ရွယ်ကျန်းမာသူတွေကို
ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်စေပြီးတော့
ဖြေဆေးပေးပြီး ကာကွယ်ဆေးစမ်းသပ်ခြင်းရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ တစ်ခုပါပဲ။
ဒီလိုစမ်းသပ်ခြင်းက သုတေသီတွေကို ကာကွယ်ဆေးအောင်မြင်မှုရှိမရှိ
ပိုပြီးလျင်လျင်မြန်မြန်ရှာဖွေနိုင်ဖို့ အထောက်အကူပေးပါတယ်။
ဒီရှာဖွေလေ့လာမှုက အရေးကြီးတယ်လို့ ကျွန်မထင်တယ်။
ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတာတော့ ဒီနေ့ရှင်တို့ကို ကျွန်မ ၆မိနစ် ရှင်းပြသွားမှာပါ။
ဒီလိုရှင်းပြနေချိန်မှာပဲ...
ကိုဗစ်-၁၉အတည်ပြုလူနာ ၁၂၅၀ဦး အကြမ်းဖျင်းတိုးလာမှာဖြစ်ပြီး
သေဆုံးလူနာ ၂၁ဦး ရှိမှာဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီ စံနှုန်းအတိုင်း တစ်နာရီပြီးတစ်နာရီ တစ်ရက်ပြီးတစ်ရက် မြင့်တက်နေမှာပါ။
ကမ္ဘာ့ကပ်ရောဂါကူးစက်ခံရသူ သန်းရှစ်ထောင်ကို ကာကွယ်ဆေး မထိုးပေးနိုင်မချင်း
သိပ္ပံပညာရှင်တွေလည်း နာရီနဲ့အမျှ
ကာကွယ်ဆေး အောင်မြင်ရေးအတွက် အလုပ်လုပ်နေရပါတယ်။
ကာကွယ်ဆေး စောင့်မျှော်နေရသူတွေ နေ့နဲ့အမျှ တိုးလာနေတဲ့အချိန်မှာ
ကျွန်မတို့ဘာလုပ်သင့်လဲ။
ဒါကတော့ human challenge trial စတင်ရတဲ့ အကြောင်းအရင်းပါပဲ။
ဒါကအခု လူနာတွေကိုအာနိသင်သိပ်မရှိတဲ့ ဆေးပဲပေးနိုင်ပြီး ဆေးရုံပေးဆင်းရတဲ့
သမားရိုးကျ ကာကွယ်ဆေးစမ်းသပ်မှု အဆင့်-၃ နဲ့မတူပါဘူး။
ဒီအဆင့်မှာ သုတေသီတွေက အဖွဲ့တစ်ခုစီက ရောဂါကူးစက်ပြီးသူ
ဘယ်နှယောက်ရှိလဲဆိုတာသိတဲ့အထိ စောင့်ရပါတယ်။
ကူးစက်ခံရသူ လုံလုံလောက်လောက်မရှိသရွေ့ ကျွန်မတို့က
ကာကွယ်ဆေးအောင်မြင်မှုရှိမရှိသိရဖို့ လုံလောက်တဲ့အချက်အလက်ရမှာမဟုတ်ပါဘူး။
ဒီနည်းလမ်းနဲ့ အာနိသင်ထိရောက်တဲ့ ကာကွယ်ဆေးရှာတာက
လတွေ ၊တစ်ခါတစ်လေ နှစ်တွေ ချီပြီးကြာသလို
လူနာပေါင်းထောင်နဲ့ချီပြီးလိုအပ်တယ်။
စေတနာ့ဝန်ထမ်းတွေကိုရောဂါကူးစေပြီး ကာကွယ်ဆေးစမ်းသပ်တဲ့နည်းက ပိုပြီးမြန်ပါတယ်။
ဘာလို့လဲဆိုတော့သာမန်ကူးစက်ခံရသူတွေကို စောင့်တာနဲ့စာရင်
ဒီနည်းမှာက သုတေသီတွေက ရောဂါထိတွေ့မှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်တော့ တစ်နှစ်အစား
တစ်လလောက်အတွင်းနဲ့တင်
ကာကွယ်ဆေး အလုပ်ဖြစ်မဖြစ်သိရပါတယ်
လူနာထောင်ဂဏန်းအစား
challenge trial မှာတော့ စေတနာ့ဝန်ထမ်း ၅၀ ကနေ ၁၀၀ထိသာ လိုအပ်ပါတယ်။
ဘာလို့လဲဆိုတော့ လူနာတွေရောဂါနဲ့ထိတွေ့ပြီး ကူးစက်ခံရတဲ့အချိန်ကိုတိတိကျကျသိရလို့ပါပဲ။
ပြီးတော့ ဒီစမ်းသပ်မှုကနေပြီး ရောဂါကူးစက်မှုအစောပိုင်းအဆင့်၊
ကိုယ်ခံအားစနစ်ရဲ့တုံ့ပြန်မှုနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို လည်းစုဆောင်းနိုင်တယ်။
ဒီလိုအချက်အလက်တွေကို တခြားနည်းလမ်းတွေနဲ့ စုဆောင်းဖို့မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
အထူးသဖြင့်ကူးစက်ခံရပြီး ရောဂါလက္ခဏာမပြသူတွေရှိနေတာကြောင့်ပေါ့။
ဒီလိုသိလာတာက ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါကူးစက်မှု ထိန်းချုပ်ရေးမူဝါဒ ချမှတ်ရာမှာ
အရေးကြီးပါတယ်။
အချိန်ကုန်ပိုသက်သာတာကြောင့် ကျွန်မတို့ ဆေးထုတ်လုပ်ရာမှာလတွေနဲ့ချီပြီး
ရှေ့ရောက်စေပြီးတော့
ကျွန်မတို့ ကိုဗစ်-၁၉ ကာကွယ်ဆေးကို ပိုပြီးတော့မြန်မြန်ရနိုင်မှာပါ။
ဒီစမ်းသပ်မှုတွေက အသုံးလိုပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့အဆင့်-၃ကရလဒ်တွေက အားတက်စရာဆိုပေမည့်လို့
ပထမဆုံးရမယ့်ကာကွယ်ဆေးကတော့ ကြီးမားတဲ့ခြေလှမ်းဖြစ်လာမယ်ဆိုပေမဲ့
ဒါကကျွန်မတို့အားလုံးမျှော်လင့်ထားသလို အကုန်ပြီးဆုံးသွားမှာတော့မဟုတ်ပါဘူး။
ကျွန်မတို့ ကာကွယ်ဆေးအမျိုးမျိူးလိုဦးမှာပါ။
ဘာလို့လဲဆိုတော့ တစ်ဂြိုဟ်လုံးပေါ်က လူသန်း၈၀၀၀ကိုဆေးတစ်မျိုးထဲကိုပဲ
ထိုးပေးမယ်ဆို အခြေခံပစ္စည်းမလောက်မှာဖြစ်လို့ပါ။
ကာကွယ်ဆေးတစ်မျိုးခြင်းဆီမှာလည်း ထုတ်လုပ်ပို့ဆောင်နိုင်ဖို့
ကိုယ်ပိုင်ပါဝင်ပစ္စည်း၊ ထုတ်လုပ်မှုအဆင့်ဆင့်လိုအပ်မှာပါ။
ကျွန်မတို့မှာအောင်မြင်တဲ့ ကိုဗစ်-၁၉ ကာကွယ်ဆေးတွေရှိလာခဲ့မယ်ဆိုရင်
တစ်ချိန်တည်းမှာ ပါဝင်ပစ္စည်းတွေကို အသုံးပြုနိုင်မှာပါ။
အခုရနိုင်ခြေများနေတဲ့ဆေးတွေထဲကတစ်ချို့ဟာ လူနာတွေကိုမထိုးပေးခင်
ပြင်းပြင်းထန်ထန်အအေးပေးထားဖို့လိုပါတယ်။
ဒါက အထူးသဖြင့်လျှပ်စစ်ကောင်းကောင်း မရသေးတဲ့နိုင်ငံတွေ
လုံခြုံတဲ့သိုလှောင်မှုစနစ်မရှိသေးတဲ့ နိုင်ငံတွေအတွက်တကယ်ခက်ခဲနိုင်ပါတယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ human challenge trial နည်းလမ်းကိုနှစ်ရာချီသုံးလာခဲ့ကြပြီးတော့
အူရောင်ငန်းဖျားနဲ့ကာလဝမ်းရောဂါကာကွယ်ဆေးကို ဒီနည်းနဲ့အရှိန်မြှင့်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်။
တုပ်ကွေး၊ငှက်ဖျားနဲ့သွေးလွန်တုပ်ကွေး လိုရောဂါတွေအပေါ်ကိုယ်ခံအားရဲ့ခုခံပုံတွေကို
ဒီနည်းနဲ့ပဲကျွန်မတို့ ပိုနားလည်လာခဲ့တယ်။
ပထမကိုရိုနာဗိုင်းရပ်အမျိုးအစားကိုတောင် ကျွန်မတို့ ဒီနည်းနဲ့စမ်းသပ်ခဲ့ပါတယ်။
လူသားအသုံးပြုပြီး ကာကွယ်ဆေးစမ်းသပ်တာက
စွန့်စားရာကျမှာစိုးတာကြောင့်လည်း ဆွေးနွေးပွဲတွေ အများကြီး လုပ်ခဲ့ကြတယ်။
ကျွန်မကတော့ စွန့်စားရတာတန်တယ်လို့ယူဆပါတယ်။
စမ်းသပ်မှုတစ်ခုမှာ ငယ်ရွယ်ကျန်းမာတဲ့
ကျွန်မအထင် အသက်၂၀က၂၉အတွင်း အရွယ်တွေကိုပဲခေါ်တာပါ။
အဲဒီအသက်ရွယ်ဝန်းကျင်စုစုပေါင်းရဲ့ ၁ရာခိုင်နှုန်းထက်နည်းတဲ့ပမာဏလောက်ပဲ
ကိုဗစ်-၁၉ကူးစက်ပြီး ဆေးရုံတင်ရတာမျိုးရှိပါတယ်။
ဒါကြောင့်မလို့ သုသေတီတွေကအန္တရာယ်မရှိအောင် စောင့်ကြည့်ပေးနေတဲ့challenge trial မှာဆို
ပိုပြီးတော့ရာခိုင်နှုန်းနည်းမှာ အသေအချာပါပဲ။
ငယ်ရွယ်ကျန်းမာသူတွေ ကိုဗစ်-၁၉ရောဂါနဲ့သေဆုံးနိုင်ခြေဟာ
ရာခိုင်နှုန်းတစ်ခုရဲ့ ၅ထောင်ပုံတစ်ပုံခန့်ပဲရှိပါတယ်။
ပြောရမယ်ဆိုနှစ်ပေါင်းတစ်သိန်းနေမှကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်ခံရသူ အသက်၂၀လူနာ
၅ယောက်သာ သေနိုင်ခြေရှိတာဖြစ်ပါတယ်။
ကျွန်မကUSမှာကလေးမွေးရမယ့် ကိုယ်ဝန်သည်ဆိုရင်တောင်
သေနိုင်ချေကဒီထက်မျာသေးပါတယ်။
ဒါမှမဟုတ်ဒီလိုတွေးကြည့်ပါ...
ကျွန်မညီမလေးသာကျောက်ကပ်လိုခဲ့မယ်ဆို
ကျွန်မရဲ့ကျောက်ကပ်ကိုပေးဖို့ တစ်ခဏ လေးတောင်တုံ့ဆိုင်းနေမှာမဟုတ်ဘူး။
ကျွန်မ ဂရုစိုက်တဲ့သူအတွက် အခုလိုစွန့်စားလို့ရတယ်ဆိုရင်
လူတွေကိုသူတို့ဂရုစိုက်တဲ့သူတွေတင်မက သူတို့ပတ်ဝန်းကျင်ကိုပါဘေးကင်းစေဖို့
ဖြေဆေးထုတ်တဲ့နေရာမှာအရှိန်မြှင့်နိုင်ဖို့ ကူညီခွင့်ပေးတယ်ဆိုတာအဓိပ္ပါယ်ရှိပါတယ်။
ကျွန်မတို့မသိတာတွေရှိနေပါသေးတယ်၊
အထူးသဖြင့် ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်ခြင်းရဲ့ ရေရှည်ဆိုးကျိုးတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ပေါ့နော်။
ဒီလိုမရေရာမှုတွေရှိလျက်နဲ့ volunteer ဝင်လုပ်ဖြစ်ခဲ့တာကတော့
ရှင်တို့အများစု ခံစားနေရသလိုပဲ လူတွေထောင်ရာချီ သေဆုံးနေရတာကို
မြင်‌နေရတာ စိတ်မချမ်းသာလို့ပါ။
ဒါတောင် ရောဂါကူးစက်မှုကိုရပ်တန့်နိုင်ဖို့
စိတ်ဖိစီး ကိုယ်ဖိစီးခံနေကြရတဲ့ လူသန်းပေါင်းများစွာကို ထည့်မတွက်ရသေးပါဘူး။
ဖြစ်ချင်တော့ ကျွန်မတစ်ယောက်ပဲ ဒီလိုတွေးပူနေရတာမဟုတ်ပါဘူး။
မေ လထဲက ကမ္ဘာအနှံ့က ၃သောင်း၉ထောင်ကျော်တဲ့
စေတနာ့ဈန်ထမ်းတွေက Human Challenge Trial အတွက် ပရဟိတအသင်း1Day Sooner ကတဆင့်
ပါဝင်ခဲ့နေကြပါပြီ။
Challenge Trial မှာပါဝင်နေသူတွေကိုရော
ပါဝင်ဖို့စဉ်းစားနေသူတွေရော ကျွန်မတို့အားပေးကြိုဆိုနေပါတယ်။
မေလ အစောပိုင်း ကိုဗစ်-၁၉ တိုက်ဖျက်ရေးအတွက်
Challenge Trial ကိုလုပ်သင့်၊မသင့် ဆွေးနွေးနေချိန်လောက်ထဲက
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့WHO က 1Day Sooner ကို Challenge Trial လုပ်ဖို့
သင့်တော်တဲ့ပုဂ္ဂလိကအသင်းအဖြစ် သုံးသပ်ခဲ့ကြပါတယ်။
အောက်တိုဘာလ အလယ်လောက်မှာ
အင်္ဂလန်အစိုးရက Challenge Trial ကို ၂၀၂၁ အစောပိုင်းမှာပဲ
ဦးစီးဦးရွက်ပြုသွားမယ်ဆိုပြီး သူတို့ရည်ရွယ်ချက်ကိုအတိအလင်းကြေငြာခဲ့ပါတယ်
ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်ရောဂါဟာ ကမ္ဘာ့အဆင့်ကပ်ရောဂါဆိုတာငြင်းစရာမရှိပါဘူး။
ဒီရောဂါဟာ စံချိန်ချိုးသွားခဲ့တဲ့ ကပ်ရောဖြစ်သလို
ရှေ့တန်းကကျန်းမားရေးဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ကိုယ်ကျိုးစွန့်မှုတွေကိုလည်းထင်ဟပ်နေပါတယ်။
ပေးရတဲ့တန်ဖိုးကလည်း ကြီးလွန်းပါတယ်။
ထွက်ရှိလာမယ့်ကာကွယ်တစ်ခုတိုင်းက ရောဂါကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်စေမှာပါ။
ဒါပေမဲ့လို့တစ်ကမ္ဘာလုံးရောဂါကင်းဖို့ကတော့
နိုင်ငံတိုင်း နိုင်ငံတိုင်းရဲ့ လက်ထဲကို ကာကွယ်ဆေးရောက်ဖို့ဆိုတဲ့အပေါ်မူတည်နေပါတယ်။
ဒီအတွက်တော့ Challenge Trial က ခြေလှမ်းတစ်လှမ်းပါပဲ။
ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။