Smutek jest częścią ludzkiego doświadczenia,
ale od wieków nie ma zgody,
czym właściwie jest i co z nim zrobić.
W najprostszych słowach
smutek uważa się
za naturalną reakcję na trudną sytuację.
Smutno wam po wyprowadzce przyjaciela albo kiedy umiera zwierzak.
Kiedy przyjaciel mówi "Jest mi smutno",
pytacie: "Co się stało?".
Ale założenie, że smutek wynika z czynników zewnętrznych,
to stosunkowo nowa idea.
Lekarze w starożytnej Grecji postrzegali smutek inaczej.
Wierzyli, że był ciemnym płynem w ciele.
Zgodnie z teorią humoralną
ludzkie ciało i dusza były pod kontrolą czterech płynów, znanych jako humory,
a ich stosunki bezpośrednio wpływały na zdrowie i temperament.
Melancholia pochodzi od "melaina kole",
słowa oznaczającego czarną żółć, humoru uważanego za przyczynę smutku.
Dzięki zmianie diety i zabiegom medycznym
można było zbalansować humory.
Choć dziś wiemy dużo więcej
o systemach rządzących organizmem,
greckie postrzeganie smutku
pokrywa się z obecną definicją,
ale nie smutku doświadczanego od czasu do czasu,
a depresji klinicznej.
Według lekarzy niektóre długoterminowe niewytłumaczalne stany emocjonalne
przynajmniej częściowo związane są z chemią mózgu,
balansem substancji chemicznych obecnych w mózgu.
Jak według Greków,
zaburzenie balansu może znacznie zmienić
naszą reakcję nawet na wyjątkowo trudne okoliczności.
Istnieje długa tradycja prób rozpoznania
wartości smutku
i w tej prelekcji
znajdziecie mocny argument na to, że smutek to nie tylko nieunikniony,
ale też niezbędny element życia.
Kto nigdy nie zaznał melancholii,
ten nie wie, co to znaczy być człowiekiem.
Wielu myślicieli twierdzi, że melancholia jest niezbędna do zdobycia mądrości.
Urodzony w 1577 roku Robert Burton
całe życie badał przyczyny i doznania smutku.
W "Anatomii melancholii" Burton pisał,
"Ten, kto powiększa wiedzę, powiększa i smutek".
Poeci romantyzmu początku XIX wieku
wierzyli, że melancholia pozwala głębiej pojąć wielkie emocje,
jak piękno i radość.
Zrozumienie smutku drzew tracących liście jesienią
pozwala zrozumieć cykl życia, który przynosi wiosną kwiaty.
Ale mądrość i inteligencja emocjonalna są w hierarchii potrzeb bardzo wysoko.
Czy smutek ma wartość na bardziej elementarnym, konkretnym,
może nawet ewolucyjnym poziomie?
Naukowcy sądzą, że płacz i wycofanie
pomagały naszym przodkom wzmocnić więzy społeczne
i otrzymać potrzebne wsparcie.
W przeciwieństwie do złości i przemocy smutek był wyrazem cierpienia,
który mógł natychmiast zbliżyć otoczenie do cierpiącej osoby,
co pomagało zarówno tej osobie, jak i całej społeczności.
Może smutek jednoczył, co było potrzebne do przetrwania,
ale wielu zastanawiało się,
czy każdy odczuwa cierpienie tak samo.
Poetka Emily Dickinson pisała,
"Każdy napotkany żal mierzę wąskim dociekliwym wzrokiem.
Zastanawiam się, czy waży tyle, co mój, czy też ma mniejszy rozmiar".
W XX wieku
antropolodzy medyczni, jak Arthur Kleinman,
zbadali, jak ludzie mówią o bólu,
żeby udowodnić, że emocje nie są uniwersalne,
a kultura, szczególnie język,
może wpłynąć na samopoczucie.
Kiedy mówimy o złamanym sercu,
uczucie złamania staje się częścią naszego doznania,
podczas gdy w kulturze, gdzie mowa o poobijanym sercu,
zdaje się występować inne doznanie.
Niektórzy współcześni myśliciele nie chcą
badać subiektywności smutku i jego uniwersalności
i woleliby pozbyć się wszelkich form cierpienia za pomocą technologii.
David Pearce zasugerował, że inżynieria genetyczna
i inne nowoczesne procesy
mogą nie tylko zmienić sposób odczuwania fizycznego i psychicznego bólu,
ale też stworzyć ekosystem od nowa,
dzięki czemu zwierzęta nie cierpiałyby na wolności.
Projekt nazwał "inżynierią raju".
Ale czy jest coś smutnego w świecie bez smutku?
Nasi prehistoryczni przodkowie i poeci
mogliby nie chcieć takiego raju.
Jedyne powszechnie przyjmowane fakty na temat smutku są takie,
że od zarania dziejów był on odczuwany przez większość ludzi
i że od tysiącleci
jednym z najlepszych sposobów poradzenia sobie z tym trudnym uczuciem
jest wyrażenie go, próba opisania tego, co zdaje się niemożliwe do opisania.
Jak pisała Emily Dickinson,
"Nadzieja to pierzaste stworzenie, mości się w duszy na grzędzie,
śpiewa piosenkę bez słów i zawsze śpiewać będzie".