สวัสดีครับ วันนี้ผมจะพูดเกี่ยวกับ เรื่องของการจราจรติดขัด
หรือที่เรียกกันว่ารถติด
รถติดเป็นปรากฏการณ์ที่เห็นได้ทั่วไป
ในทุก ๆ เมืองที่อยู่ในโลกนี้
ซึ่งก็น่าแปลกใจเมื่อเรามาลองคิดดูว่า
เมืองเหล่านั้นจริง ๆ แล้ว ล้วนมีความแตกต่างกัน
เช่นเรามีเมืองในแถบยุโรป
ที่มีความหนาแน่นสูงที่ใจกลางเมือง มีการขนส่งสาธารณะที่ดี
ส่วนใหญ่ไม่ได้มีถนนมากมายอะไร
ในขณะเดียวกันเราก็มีเมืองในอเมริกา
ที่ใช้รถส่วนตัว โอเค
แทบทุกแห่ง เมืองในแบบอเมริกัน
มีถนนเต็มไปหมด กระจายไปทั่วพื้นที่กว้างขวาง
เกือบจะไม่มีการขนส่งสาธาณะเลย
แล้วเราก็มีเมืองต่างๆที่เกิดขึ้นใหม่
ที่มีรถยนต์หลากหลายประเภท
ที่มีรูปแบบการใช้ที่ดินหลากหลาย มีการพัฒนาแบบกระจายตัว
แต่ก็มักมีความหนาแน่นที่ใจกลางเมือง
นักวางแผนจราจรทั่วโลกได้ทดลอง
ใช้มาตรการต่างๆมากมาย ไม่ว่ากับเมืองที่หนาแน่นหรือกระจายตัว
ทั้งกับเมืองที่มีถนนมาก หรือที่เน้นการขนส่งสาธารณะ
เมืองที่เน้นทางจักรยาน หรือที่เน้นการให้ข้อมูลข่าวสาร
เมืองที่มีความแตกต่างกันมากหลาย ๆ อย่าง แต่มาตรการทั้งหมดนี้ไม่ได้ผลเลย
แต่มันมีสิ่งหนึ่งที่เหมือนกัน
ก็คือความพยายามที่จะตอบคำถามที่ว่า
คนเราต้องทำอะไรแทนที่ จะขับรถในชั่วโมงเร่งด่วน
มันเป็นเรื่องเกี่ยวกับการวางแผน
ว่าคนอื่นๆควรทำอะไร วางแผนชีวิตให้พวกเขา
แต่การวางแผนระบบสังคมที่ซับซ้อน
มันเป็นเรื่องยากที่จะทำ ให้ผมเล่าเรื่องให้คุณฟังสักเรื่องหนึ่ง
ย้อนหลังไปในปี ค.ศ.1989 ปีที่กำแพงเบอร์ลินล่มสลาย
นักวางแผนการพัฒนาเมือง ในลอนดอนได้รับโทรศัพท์
จากเพื่อนร่วมงานในมอสโคว์ว่า
" ฮัลโหล นี่ วลาดิเมียร์พูดนะ ผมอยากรู้จังเลยว่า
ใครที่ดูแลเรื่องการจัดส่ง ขนมปังในลอนดอนเหรอ "
จากนั้นนักพัฒนาเมืองก็ตอบว่า
" คุณพูดว่าอะไรนะ ใครที่ดูแล ...
ผมหมายความว่า ไม่มีหรอก "
" โอ้ว แต่ต้องมีใครบางคนดูเรื่องนี้อยู่สิ
ผมหมายถึง มันเป็นระบบที่ซับซ้อนมากเลย ใครบางคนต้องควบคุมมันอยู่แน่ ๆ เลย"
" ไม่ ไม่มีหรอก ไม่มีหรอก
ผมหมายถึง โดยทั่วไปแล้ว ผมไม่เคยคิดถึงเรื่องนี้
โดยทั่วไปแล้วมันจัดการของมันเอง "
มันจัดการของมันเอง
นี่เป็นตัวอย่างหนึ่งของ ระบบทางสังคมที่ซับซ้อน
ที่สามารถจะจัดการด้วยตัวเองได้
และนี่เป็นเรื่องที่ลึกซึ้ง
เมื่อคุณพยายาม ที่จะแก้ปัญหาสังคมที่ซับซ้อน
สิ่งที่เราต้องทำส่วนใหญ่ก็คือ
การสร้างแรงจูงใจ
คุณไม่ต้องวางแผน ในรายละเอียดปลีกย่อย
แต่ผู้คนก็จะค้นหาเองว่า พวกเค้าต้องทำอะไรบ้าง
จะปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ใหม่อย่างไร
และคราวนี้เรามาลองดูว่าเราจะใช้ความรู้นี้
เพื่อต่อกรกับปัญหารถติดได้อย่างไร
นี่คือแผนที่ของสตอกโฮล์ม บ้านเกิดของผมเอง
ปัจจุบัน สตอกโฮล์มเป็นเมืองขนาดกลาง ที่มีประชากรประมาณ 2 ล้านคน
แต่สตอกโฮล์มมีพื้นที่ที่เป็นน้ำเต็มไปหมด
นั่นหมายถึงต้องมีสะพานเยอะเลย สะพานแคบ ๆ สะพานเก่า ๆ เต็มไปหมด
และนั่นหมายถึงรถติด
จุดสีแดงเหล่านี้แสดงถึงบริเวณ ที่รถติดมากที่สุดของเมือง
นั่นก็คือสะพานที่เชื่อมเข้าสู่ใจกลางเมือง
จากนั้นมีบางคนปิ๊งไอเดียขึ้นมาว่า
นอกจากการมีขนส่งสาธารณะที่ดีแล้ว
นอกจากการใช้เงินไปกับการสร้างถนนหนทาง
เรามาลองเก็บเงินสัก 1 หรือ 2 ยูโร กับคนที่ขับรถผ่านสะพานเหล่านี้
1 หรือ 2 ยูโร จริง ๆ ไม่ใช่เงินมากมายอะไร
เมื่อเทียบกับค่าจอดรถและค่าน้ำมันรถ ฯลฯ
คุณอาจจะคิดไปว่าคนขับรถเหล่านั้น
อาจไม่มีปฏิกิริยาอะไร กับการเก็บเงินเล็ก ๆ น้อย ๆ นี้
คุณอาจจะคิดผิด
1 หรือ 2 ยูโร นั้นเพียงพอที่จะทำให้รถ 20%
หายไปจากท้องถนนในชั่วโมงเร่งด่วน
20% ใช่ มันค่อนข้างเป็นตัวเลข ที่สูงเลยล่ะ คุณอาจคิดอย่างนั้น
แต่ก็ยังเหลือปัญหาอีกตั้ง 80% ใช่หรือเปล่า
เพราะว่าคุณยังมีรถบนถนนอีกตั้ง 80%
นันก็ผิดอีกเหมือนกัน เพราะว่าเรื่องการจราจรนั้น
เป็นปรากฏการณ์แบบไม่เชิงเส้น หมายความว่า
เมื่อปริมาณจราจรเพิ่มขึ้นจนไปถึงระดับหนึ่ง
รถจะเริ่มติดเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วมาก
แต่โชคดีที่มันก็เป็นเช่นเดียวกัน ในทิศทางตรงกันข้าม
ถ้าคุณลดปริมาณจราจรลงระดับหนึ่ง เรื่องรถติด
ก็จะลดลงอย่างรวดเร็วมาก มากกว่าที่คุณจะคิดเสียอีก
การเก็บเงินค่าปรับทำให้จราจรติดขัด ได้ถูกนำมาใช้กับสตอกโฮล์ม
เมื่อวันที่ 3 มกราคม ค.ศ.2006 และรูปแรกก็คือรูป
ของเมืองสตอกโฮล์ม บนถนนแห่งหนึ่ง เมื่อวันที่ 2 มกราคม
ณ วันแรกที่ค่าปรับถูกนำมาใช้ มันมีสภาพเป็นเช่นนี้ครับ
นี่คือผลของการเอารถ
20% ออกจากท้องถนน
คุณทำให้รถติดน้อยลงได้อย่างมาก
แต่ เหมือนที่ผมเคยบอกว่า คนขับรถปรับตัวใช่ไหมครับ
หลังจากนั้นพวกเขาจะกลับมาเพราะว่า
พวกเขาคงจะชินแล้วกับการถูกปรับ
ผิดอีกแล้วครับ ตอนนี้ผ่านไป 6 ปีครึ่งแล้ว
ตั้งแต่ค่าปรับถูกนำมาใช้ในสตอกโฮล์ม
เรายังมีปริมาณการจราจรที่ต่ำ เท่า ๆ กับตอนเริ่มแรก
แต่คุณจะเห็นว่า มันมีช่องว่างที่น่าสนใจ
ในปี ค.ศ. 2007
ก็คือ เรื่องค่าปรับ
ที่ถูกเริ่มทดลองนำมาใช้นั้น ดังนั้นจึงเริ่มนำมาใช้
ในเดือนมกราคม และถูกยกเลิก ตอนสิ้นเดือนกรกฎาคม
แต่ด้วยเสียงเรียกร้องของประชาชน ค่าปรับถูกนำกลับมาใช้อีกครั้ง
ในปี ค.ศ. 2007 นี่เป็นโอกาสที่สุดยอด ในทางวิทยาศาสตร์จริงๆ
มันเป็นการทดลองที่น่าสนุกในตอนเริ่มต้น
และจริงๆแล้วเราได้ทำมันถึง 2 ครั้ง
ส่วนตัวแล้ว ผมอยากจะทำมันทุก ๆ ปีเลยทีเดียว
แต่พวกเขาไม่ยอมให้ผมทำอย่างนั้น
อย่างไรก็ตามมันก็ยังน่าสนุก
แล้วเราก็ติดตามผล เกิดอะไรขึ้นหรือครับ
นี่คือวันสุดท้ายของช่วงทดลองค่าปรับ ในวันที่ 31 กรกฎาคม
ที่คุณเห็นเป็นถนนเดียวกัน แต่ตอนนี้เป็นช่วงหน้าร้อน
และหน้าร้อนในสตอกโฮล์ม เป็นช่วงเวลาที่เยี่ยมมาก
เป็นช่วงสบาย ๆ ของปี
และวันแรกหลังจากยกเลิกค่าปรับ
มีสภาพเป็นแบบนี้
รถทั่งหมดกลับมาอีกครั้ง และคุณต้องชื่นชม
คนใช้รถยนต์ พวกเขาปรับตัวได้รวดเร็วสุด ๆ
ตั้งแต่ในวันแรกที่พวกเขากลับมา
และผลกระทบนี้ยังคงต่อเนื่องต่อไป ตัวเลขในปี ค.ศ.2007 เลยเป็นเช่นนี้
ตัวเลขปริมาณจราจรเหล่านี้ น่าตื่นเต้นจริง ๆ ครับ
และมันก็น่าจะหลาดใจเล็กน้อยและ เป็นประโยชน์ที่จะได้รู้
แต่ผมจะบอกว่าภาพที่น่าสนใจที่สุด
ที่ผมกำลังจะให้คุณดูวันนี้นั้นไม่ใช่อันนี้ แต่เป็นอันนี้
ภาพนี้แสดงคะแนนเสียงสนับสนุนต่อ มาตรการค่าปรับจราจรติดขัดในสตอกโฮล์ม
และคุณจะเห็นว่าเมื่อมาตรการได้ถูกนำมาใช้
เมื่อตอนต้นของฤดูใบไม้ผลิในปี ค.ศ.2006 ผู้คนต่อต้านอย่างรุนแรง
70% ของประชากร ไม่ต้องการมาตรการนี้
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากนั้น
ไม่ใช่สิ่งที่คุณคาดคิด ที่ผู้คนจะยิ่งต่อต้านมากขึ้น
ไม่ใช่ครับ มันเป็นไปในทางตรงกันข้าม พวกเขาเปลี่ยนใจ ถึงขนาดที่ว่า
ตอนนี้เรามีเสียงสนับสนุนถึง 70% ให้คงมาตรการนี้ไว้
นั่นหมายถึง ให้ผมย้ำอีกทีว่า:
70% ของประชากรในสตอกโฮล์ม
ต้องการให้ตั้งราคากับบางสิ่ง ทั้งที่มันเคยเป็นของฟรีมาก่อน
โอเค ทำไมมันเป็นอย่างนั้นไปได้ล่ะ มันเป็นไปได้อย่างไร
คิดอีกที ใครล่ะที่เปลี่ยน
ผมหมายถึง 20% ของผู้ใช้รถที่หายไป
แน่นอนว่าพวกเขาต้องไม่พอใจแน่ ๆ
แล้วพวกเขาไปไหนกันล่ะ ? ถ้าเราเข้าใจสิ่งนี้ได้
บางทีเราอาจจะรู้ได้ว่าทำไมผู้คนถึงรู้สึก ยินดีกับเรื่องนี้
เราได้ทำการสำรวจขนานใหญ่ โดยใช้การสัมภาษณ์
และพยายามที่จะค้นหาว่า
ใครที่เปลี่ยนและพวกเขาไปไหน
และมันกลายเป็นว่าพวกเขาไม่รู้สึกตัว (เสียงหัวเราะ)
ด้วยเหตุผลบางอย่าง คนขับรถ
พวกเขามั่นใจว่า พวกเขาขับขี่ในเส้นทาง ที่พวกเขาเคยทำ
และทำไมเป็นอย่างนั้น เพราะรูปแบบการเดินทางนั้น
มีความไม่ผันแปรน้อยกว่าที่คุณคาดคิด
ในแต่ละวันผู้คนตัดสินใจในสิ่งใหม่ ๆ พวกเขาเปลี่ยนแปลงเสมอ
และโลกก็เปลี่ยนแปลงรอบ ๆ ตัวพวกเขา และแต่ละวัน
การตัดสินใจเหล่านี้ก็เหมือนการถูกสะกิดเบาๆ
ให้ขยับออกไปจากการขับรถในชั่วโมงเร่งด่วน
ในแบบที่ผู้คนไม่ได้สังเกตแม้แต่น้อย
พวกเขาไม่รู้สึกตัวเสียด้วยซ้ำ
อีกคำถามหนึ่งก็คือ ใครเล่าที่เปลี่ยนใจ
ใครละที่เปลี่ยนทัศนคติ และทำไมเป็นเช่นนั้น
ดังนั้นเราจึงทำการสำรวจอีกครั้งหนึ่ง เพื่อที่จะหาคำตอบ
ว่าทำไมผู้คนถึงเปลี่ยนใจ และกลุ่มไหนที่เปลี่ยนใจ
หลังจากการวิเคราะห์คำตอบเหล่านั้น เราพบว่า
เกินครึ่งหนึ่งเชื่อว่าพวกเขาไม่ได้เปลี่ยนใจ
พวกเขามั่นใจจริง ๆ ว่า พวกเขา
ชื่นชมมาตรการค่าปรับรถติดมาตลอด
นั่นคือเรากำลังอยู่กับสถานการณ์ที่
เราได้ลดปริมาณจราจรที่ข้ามแนวเขตเมือง
ได้ 20% และลดปัญหารถติดได้อย่างมากมาย
และผู้คนไม่รู้สึกตัวเลย ว่าพวกเขาได้เปลี่ยนพฤติกรรม
และพวกเขาเชื่อจริงๆว่า พวกเขาชื่นชอบมาตรการนี้มาโดยตลอด
นี่คือพลังของการสะกิดเบา ๆ เวลาที่เราพยายาม
แก้ปัญหาสังคมที่ซับซ้อน และเมื่อคุณทำอย่างนั้น
คุณไม่ต้องพยายามที่จะบอกผู้คนว่า พวกเขาจะต้องปรับตัวอย่างไร
คุณแค่ต้องสะกิดพวกเขาเบา ๆ ไปในทิศทางที่ถูกต้อง
และถ้าคุณทำมันได้อย่างถูกต้อง
พวกเขาจะยอมรับการเปลี่ยนแปลงนั้น
และถ้าคุณทำมันได้อย่างถูกต้อง ผู้คนจะชื่นชอบมันในที่สุด
ขอบคุณครับ (เสียงปรบมือ)