Geweld en oorlog.
De brutaliteit van ISIS raast door,
de Russen vallen Oekraïne binnen,
en de Palestijnen en Israëliers blijven doorvechten.
Maakt dat je somber?
Nou, dat hoeft niet.
Als je kijkt naar de getallen,
Lijkt oorlog uit de mode te raken,
terwijl de wereldbevolking op een hoogtepunt is.
Het lijkt erop dat we in de meest vredelievende periode
van de mensheid leven.
Hoe is dit mogelijk?
(intro kurzgesagt)
In september 2014 woedden er 4 conflicten die minstens 10.000 levens hebben gekost
gekost sinds januari 2013,
9 conflicten die minstens 1000 mensen het leven kostten,
en 13 die meer dan 100 mensen het leven kostten sinds januari 2013.
Niet bepaald vredig, maar bedenk:
van alle conflicten
is geen enkele een oorlog tussen landen.
Het zijn ofwel burgeroorlogen
of locale conflicten.
Al is burgeroorlog vreselijk en veroorzaken ze veel leed,
de gevolgen zijn vaak minder dan van een oorlog tussen naties of rijken.
Wanneer twee landen de oorlog aangaan kunnen ze veel meer troepen mobiliseren,
en hebben ze toegang tot alle bronnen en logistiek van het land
en bijna de hele bevolking.
Dus waarom zijn we overgegaan
van oorlogen tussen landen
naar burgeroorlogen?
Veel heeft te maken met kolonialisme en de koude oorlog.
Met het einde van de koude oorlog, verdween ook een motivatie van gewapend conflict.
Maar de val van de communistische dictaturen
onthulde oude of nieuwe spanningen
en bracht nieuwe conflicten in de nu vrije staten,
wat vaak leidde tot burgeroorlog.
Veel belangrijker nog,
in 1945 waren bijna heel Afrika, veel van Azië
en delen van Latijns Amerika onder koloniaal bewind.
In 1990 waren bijna alle landen onafhankelijk.
Maar wacht.
Is het niet zo dat wat
hedendaagse multinationals
doen in de derde wereld
net zo erg is als kolonialisme?
We kijken naar Congo.
Het werd in 1885 gekolonialiseerd
door de Belgische koning.
Qua oppervlakte 80 keer zo groot als België.
Geweld tegen de
inheemse Congolesen
en het meedogenloze systeem
van economische uitbuiting
hadden in 1908
de bevolking gehalveerd.
Ongeveer 10 miljoen Congolezen werden geëxecuteerd
of verhongerden.
Miljoenen werden verminkt en getraumatiseerd.
De economische uitbuiting van de Congo
bleef het belangrijkst
en gedwongen arbeid ging door
tot het eind van de Belgische overheersing
in 1960.
Wat eigenlijk niet zo lang geleden is.
Dus, nee.
Kolonialisme was veel erger dan
kapitalisme nu is
en het eindigde twee generaties geleden.
Veel van de conflicten
die nu woeden
zijn in gebieden die 60 jaar geleden
onder buitenlands bewind stonden.
Maar het wordt beter.
Tot 1989 was overwinning
van één partij in een burgeroorlog
heel gewoon
terwijl overwinningen nu zeldzamer zijn.
Tegelijkertijd zijn
diplomatieke oplossingen van 10%
naar 40% toegenomen.
En de rest van de wereld?
Waarom zijn landen gestopt
met elkaar aan te vallen?
Er zijn 4 hoofdredenen.
Ten eerste:
Democratisering.
De gestage ontwikkeling
van autocratie naar democratie.
Democratieën vechten zeer zelden.
Van alle oorlogen tussen landen
sinds 1900, was slechts een minderheid
uitgevochten tussen democratieën.
Ten tweede:
Globalisatie.
Oorlog is niet meer zo effectief voor het behalen
van economische doelen als vroeger.
Nu is het bijna altijd goedkoper
om middelen op de wereldmarkt te kopen
dan ze met geweld in te nemen.
Mensen van andere landen zijn
levend meer waard dan dood.
Dit is een behoorlijk nieuw concept.
Ten derde:
oorlog is zó 20e eeuw.
Tot de eerste wereldoorlog werd oorlog gezien als
een onvermijdelijk deel van menselijkheid
en als gereedschap om
doelen te behalen wanneer
diplomatie stagneerde.
Nu hebben we regels die daden van
agressie illegaal maken en voorschrijven dat
gewapend geweld alleen gerechtvaardigd is
uit zelfverdediging of met toestemming
van de VN Veiligheidsraad.
Deze regels worden nog steeds overtreden
maar het is moeilijker om te doen zonder
tegenstand en afkeur op te wekken.
Daarnaast is er een internationale rechtbank
voor oorlogsmisdaden in Den Haag
en dat is een recente innovatie.
Ten vierde:
Grenzen zijn behoorlijk strak.
Na de Tweede Wereldoorlog
stopten territoriale oorlogen
toen de meeste landen toezegden
internationale grenzen
en elkaars autonomie te respecteren.
Maar is dit een afwijking
of zijn we op weg naar blijvende vrede?
De waarheid is:
we weten het nog niet.
We hebben genoeg data nodig om
het historisch gemiddelde uit te sluiten,
wat staat op 1 à 2 grote oorlogen per eeuw.
Er is nog niet genoeg tijd verstreken
sinds WO2 om uit te sluiten
dat oorlog niet weggaat.
Als er nog geen grote oorlog komt
in de komende 75 jaar,
kunnen we pas echt zeker zijn
dat de mensheid verandert.
Dus je ziet, oorlog zou voorbij kunnen zijn.
Ja, er woeden afschuwelijke conflicten
in veel plekken op de wereld, maar over
het geheel wordt het beter.
En we kunnen het nog beter maken
door op te staan voor vrede en democratie.