Qua mỗi năm
Máy móc càng vượt qua con người trong nhiều hoạt động
mà chúng ta từng nghĩ chỉ mình có thể làm
Ngày nay, máy tính có thể thắng chúng ta trong những trò trơi cờ bàn,
Chuyển thể hàng chục ngôn ngữ
và có thể lập tức nhận diện hầu hết mọi thứ.
Nhưng tương lai Robot có thể đi xa hơn thế
bằng cách cố gắng tìm hiểu cảm giác của con người.
Vậy tại sao việc đó lại quan trọng?
Bởi nếu máy móc và những ai điều khiển chúng
có thể đọc được cảm xúc của con người
nó có thể giúp ta mà cũng có thể điều khiển ta
với quy mô chưa từng có.
Nhưng trước khi bàn đến việc đó,
sao thứ phức tạp như cảm xúc có thể mã hóa thành những con số,
loại ngôn ngữ duy nhất máy móc hiểu được?
Về cơ bản, như cách bộ bão chúng ta giải nghĩa những cảm xúc,
bằng việc học cách phát hiện ra chúng.
Nhà tâm lý học Mỹ Paul Ekman đã phát hiện ra những cảm xúc phổ biến
mà biểu hiện của chúng được hiểu giống nhau ở mọi nền văn hóa
Ví dụ, hình mặt cười thể hiện sự vui vẻ đối với cư dân đôi thị hiện đại.
và với cả những thổ dân.
Theo Ekman,
tức giận,
căm ghét,
sợ hãi
vui vẻ,
buồn bã
và ngạc nhiên đều có thể nhận biết được như nhau
Như ta thấy, máy tính đang phát triển nhanh chóng về nhận diện hình ảnh
nhờ vào các thuật toán máy như những mạng lưới thần kinh.
Chúng có những nút nhân tạo bắt chước như nơ-ron của con người
bằng cách tạo hình các liên kết và trao đổi thông tin.
Để huấn luyện mạng lưới, đầu vào mẫu được chia trước vào các mục,
như hình ảnh thể hiện vui hay buồn
được đưa vào hệ thống.
Sau đó, hệ thống sẽ phân loại những mẫu đó
qua điều chỉnh các trọng số tương đối thành đặc tính đặc biệt.
Càng nhiều dữ liệu được huấn luyện,
thuật toán càng nhận diện hình ảnh mới tốt hơn
Điều này cũng giống như bộ não chúng ta,
tích lũy kinh nghiệm để định hình xử lý các kích thích mới.
Thuật toán nhận diện không chỉ giới hạn trong việc nhận diện cảm xúc trên mặt.
Có nhiều cách bộc lộ cảm xúc.
Qua ngôn ngữ cơ thể và thanh âm,
thay đổi nhịp tim, màu da và nhiệt độ,
hay thậm chí tần số từ và cấu trúc câu trong bài viết của chúng ta
Bạn có thể cho rằng huấn luyện nơron thần kinh để nhận biết những thứ này
là một việc rất lâu và phức tạp
đến khi bạn biết dữ liệu nhiều thế nào
và máy tính xử lý chúng nhanh thế nào.
Từ các bài viết,
hình ảnh, video được đăng tải
và các đoạn ghi âm điện thoại,
tới camera cảm biến nhiệt
và đồ mặc kiểm soát tín hiệu sinh lý,
vấn đề không phải là làm sao để thu thập đủ dữ liệu
mà chúng ta sẽ làm gì với nó.
Máy hóa nhận biết cảm xúc có rất nhiều lợi ích.
Robot dùng thuật toán nhận dạng nét mặt
có thể giúp trẻ em học tập
hay làm cho con người bớt cô đơn.
Các công ty truyền thông đang xem xét dùng thuật toán
để ngăn chặn tự tử bằng cách đánh dâú những bài có nội dung nhạy cảm.
Phần mềm nhận biết cảm xúc có thể giúp chữa trị chứng rối loạn tâm lý
hay thậm chí đưa ra thiết bị trị liệu tự động giá rẻ.
Bên cạnh những lợi ích trên,
một mạng lưới to lớn tự động quét mọi hình ảnh,
giao thiệp,
và tín hiệu sinh lý, cũng khá phiền.
Vậy sự riêng tư của ta ở đâu khi có một mạng lưới như vậy
đang khai phá cảm xúc của chúng ta thông qua những biển quảng cáo.
Và đâu là quyền của chúng ta
nếu chính quyền cho là có thể xác định những người có khả năng phạm tội
ngay trước cả khi họ có ý định hành động?
Robot hiện tại vẫn còn cần phải phát triển hơn
để phân biệt các sắc thái cảm xúc, như mỉa mai
và mức độ xúc cảm, một người đang vui hay buồn thế nào
Tuy nhiên, cuối cùng chúng có thể đọc được cảm xúc của ta
và phản hồi lại.
Nhưng việc chúng có thể hiểu được nỗi sợ của ta vì xâm nhập ngoài ý muốn hay không
thì lại là một câu chuyện khác.