Fransız Devrimi'nin
NASA'nın yanlışlıkla Mars'ın yüzeyine 200 milyon dolarlık uyduyu çarptığı
zamanla ne alakası var?
Aslında her şey.
O çarpışma iki ölçü sistemi,
ABD geleneksel birimleri ile
metrik sistem arasında
bir çevirme yanlışlığından kaynaklandı.
Fransız Devrimi'yle bunun ne alakası var?
Açıklayalım.
İnsanlık tarihinin kayda geçmiş kısmının çoğunda
bir tahılın ağırlığı veya el uzunluğu gibi kesin olmayan, yerden yere değişen
birimler kullanılmaktaydı.
Farklı bölgeler sadece farklı ölçü birimleri kullanmamaktaydı.
Aynı zamanda tamamıyla farklı sayı sistemleri de vardı.
Orta Çağ'ın sonlarına doğru, Hint-Arap rakam sistemi,
Romen sayıları ve Avrupa'daki kesir kullanımının yerini almaya başladı,
ancak John Wilkins gibi bilginlerin ondalık sistemi teşvik etme çabaları
daha düşük başarı elde etti.
Sadece Fransa'da çeyrek milyon farklı birimin olmasından ötürü,
büyük çaplı bir değişim çok ciddi bir parçalanmaya neden olurdu.
Nitekim 1789'da o parçalanma görüldü.
Fransız Devrimi'nin öncüleri sadece monarşiyi yıkmakla kalmadı.
Toplumu Aydınlanma hareketlerinin rasyonel prensipleri ışığında
tamamen değiştirme arayışındaydılar.
Yeni hükûmet göreve geldiğinde,
Bilimler Akademisi ölçü birimleri sistemini reforme etme görevini üstlendi.
Rastgele otoriteye veya yerel geleneklere göre seçilmiş olan eski standartların
yerini matematiksel ve doğal ifadeler almıştır.
Örneğin Yunanca ölçme kelimesinden gelen metre,
Ekvator ile Kuzey Kutbu arasındaki 1/10.000.000 olarak tanımlanmıştır.
Marquis de Condorcet'in ifadesiyle yeni metrik ölçü sistemi,
''Her insan için, her zaman içindir.''
Ölçü birimlerini standart hâle getirmenin devrimciler için
politik avantajları da vardı.
Soylular artık birimlerle oynayarak halktan daha çok kira elde edemezken,
devlet vergileri daha verimli bir şekilde toplayabilecekti.
Yeni on günlük haftalara sahip Cumhuriyetçi Takvim'e geçiş,
Pazarları eleyerek kilisenin gücünü zayıflattı.
Bu yeni sistemin benimsenmesi kolay olmadı.
Hatta oldukça problem oldu.
Başta insanlar yeni birimlerin yanında eski birimleri de kullanmaya devam ettiler
ve Cumhuriyetçi Takvimi kısa bir süre sonra kullanımdan kalktı.
Napoléon Bonaparte güç kazandığında
küçük işletmelerin geleneksel birimleri metrik sistem karşılığında yeniden
tanımlayarak kullanmalarına izin verdi.
Ancak resmî olarak metrik sistem standart ölçü sistemi olarak kaldı ve
Fransa'nın sınırlarıyla birlikte, kıtaya yayılmaya başladı.
Napoléon'un imparatorluğu sekiz yıl sürmesine rağmen
mirası çok daha uzun süre etkisini gösterdi.
Bağımsızlıklarını aldıktan sonra bazı Avrupa ülkeleri eski birimlere döndü.
Diğerleri ise uluslararası ticaret çağında
standart birimlerin önemini anladı.
Portekiz ve Hollanda'nın metrik sisteme gönüllü olarak geçişlerinin ardından
başka devletler de onları izledi.
Koloni devletleri de sistemi tüm dünyaya yaymaktaydılar.
Fransa'nın başlıca düşmanı olan
Britanya devrimci fikirlere karşı gelerek geleneksel birimlerini korudu.
Ancak gelecek iki yüzyılda Britanya İmparatorluğu yavaşça değişime uğradı,
öncelikle tercihe bağlı bir seçenek olarak kullanımına izin verilen
metrik sistem zamanla resmî hâle geldi.
Ancak bu değişim bağımsızlıklarını kazanmış olan on üç
sömürge için geç kaldı.
Amerika Birleşik Devletleri kolonyal geçmişinden kalan İngiliz birimlerini
günümüzde kullanmaya devam eden, metrik sistemi tam olarak
benimsememiş üç ülkeden biri konumunda.
Metrik sisteme geçiş girişimlerine rağmen
birçok Amerikalı fit ve libre gibi birimleri daha içgüdüsel buluyor.
İronik olarak, bazı insanlar zamanında devrimsel olan metrik sistemini
küresel uyumun bir sembolü olarak görmekte.
Yine de, metrik sistem neredeyse evrensel olarak fen ve tıp dallarında kullanılmakta
ve özgün ilkelerine bağlı kalınarak devamlı olarak geliştirilmekte.
Uzun süredir,
standart birimler özenle korunan fiziksel modeller aracılığıyla tanımlanmaktaydı.
Gelişen teknoloji ve kesinlik sayesinde
sınırlı erişebilirlikte olan ve güvenilemez uzun ömürlülükteki nesneler
artık ışık hızı gibi evrensel sabitlere dayanan
standartlarla değiştirilmekte.
Sabit ölçüler artık hayatımızın o kadar vazgeçilemez bir parçası ki
insanlık için ne denli bir başarı olduğunu takdir etmekte güçlük çekiyoruz.
Metrik siyasi bir devrimden çıkmasıyla birlikte
gelecek bilimsel devrimler için önemini korumakta.