Wat heeft de Franse Revolutie te makené
met het feit dat de NASA een satelliet van 200 miljoen dollar
per ongeluk liet neerstorten op het oppervlak van Mars?
Eigenlijk alles.
Die crash gebeurde als gevolg van een fout
bij het omzetten van data tussen twee meetmethodes:
eenheden uit de VS
en hun SI, of metrische, equivalenten.
Wat heeft dat te maken met de Franse Revolutie?
We leggen het uit.
Tijdens het grootste deel van de geschiedenis
waren eenheden als het gewicht van graankorrels
of de lengte van handen, niet exact
en varieerden van plaats tot plaats.
Verschillende regio's gebruikten niet alleen verschillende eenheden.
Ook hadden ze heel verschillende getallensystemen.
Aan het eind van de middeleeuwen verving het Hindoe-Arabische decimale stelsel
bijna overal de Romeinse cijfers en breuken in Europa,
maar pogingen van geleerden als John Wilkins
om standaard-decimale metingen te introduceren,
waren minder succesvol.
Alleen al Frankrijk had een kwart miljoen verschillende eenheden.
Elke wijdverspreide verandering zou een enorme omwenteling vereisen.
In 1789 kwam die omwenteling.
De leiders van de Franse Revolutie wierpen niet alleen de monarchie omver.
Zij wilden de samenleving compleet veranderen
volgens de rationele principes van de Verlichting.
Met de nieuwe regering
werd de Academie van Wetenschappen bijeengeroepen
om het meetsysteem te hervormen.
Oude normen op basis van willekeurige autoriteit of lokale tradities
werden vervangen door wiskundige en natuurlijke verhoudingen.
Zo werd de meter, van het Griekse woord voor meting,
gedefinieerd als één tienmiljoenste van de afstand
tussen de evenaar en de Noordpool.
Het nieuwe metrieke stelsel was volgens Marquis de Condorcet:
"Voor alle mensen, voor altijd.”
Het standaardiseren van metingen
had ook politieke voordelen voor de Revolutionairen.
Edelen konden niet meer met lokale eenheden sjoemelen
om meer huur aan de burgers te vragen,
en de regering kon de belastingen efficiënter innen.
Overschakelen naar een nieuwe republiekeinse kalender
met weken van tien dagen
verminderde de macht van de Kerk door de zondag te schrappen.
Goedkeuring van dit nieuwe systeem was moeilijk.
Het werd een beetje een puinhoop.
In het begin gebruikte men de nieuwe eenheden naast de oude
en de republikeinse kalender werd uiteindelijk verlaten.
Toen Napoleon Bonaparte aan de macht kwam,
liet hij kleine bedrijven toe de traditionele eenheden te gebruiken,
maar geherdefinieerd in metrische termen.
Maar het metrieke stelsel bleef standaard voor formeel gebruik
en verspreidde zich over het continent
samen met de grenzen van Frankrijk.
Napoleons imperium duurde acht jaar,
maar zijn erfenis hield veel langer stand.
Sommige Europese landen
keerden na de onafhankelijkheid terug naar de oude eenheden.
Anderen beseften de waarde van de normalisatie
in een tijdperk van internationale handel.
Nadat Portugal en Nederland vrijwillig overstapten op metrische maten,
volgden andere landen,
en koloniale rijken verspreidden het systeem over de hele wereld.
Als Frankrijk's belangrijkste rivaal
hield Groot-Brittannië de revolutionaire ideeën tegen
en behield zijn traditionele eenheden.
Maar in de volgende twee eeuwen stapte het Britse Rijk langzaam over,
en keurde het metrieke stelsel eerst goed als een mogelijk alternatief
waarna het geleidelijk officieel werd.
Maar deze ommezwaai kwam te laat voor dertien voormalige koloniën
die net hun onafhankelijkheid hadden bevochten.
De Verenigde Staten van Amerika bleven vastzitten
aan de koloniale Engelse eenheden
en blijft tot nu toe een van de slechts drie landen
die het metrieke stelsel niet volledig hebben omarmd.
Ondanks vele pogingen om het metrieke stelsel in te voeren,
beschouwen veel Amerikanen eenheden zoals voeten en ponden intuïtiever.
En ironisch genoeg zien sommigen
het ooit revolutionaire metrieke stelsel
als een symbool van mondiale conformiteit.
Toch wordt het metrieke stelsel
bijna universeel gebruikt in wetenschap en geneeskunde
en blijft het evolueren volgens zijn oorspronkelijke principes.
Lang werden de standaardeenheden bepaald
door zorgvuldig onderhouden fysieke prototypes.
Maar dankzij de verbetering van techniek en precisie,
worden deze objecten met beperkte toegang en onbetrouwbare levensduur
nu vervangen door standaarden op basis van universele constanten,
zoals de snelheid van het licht.
Consistente metingen zijn zo'n integraal onderdeel
van ons leven geworden
dat het moeilijk te beseffen is wat een belangrijke verwezenlijking
ze voor de mensheid zijn geweest.
Net zoals het ontstond uit een politieke revolutie,
blijft het metrieke stelsel van cruciaal belang
voor de komende wetenschappelijke revoluties.