Mavi balinalar Dünya'da gezinmiş
en büyük hayvanlar.
En büyük dinozorların iki katı büyüklüğündeler,
''Bu oldukça büyük!''
bir basketbol sahası kadar uzunlar
ve 40 tane Afrika fili kadar ağırlar.
Eğer bu kadarı sizi şaşırtmadıysa
işte bu sizi şaşırtacak.
Onlar sırf serçe parmağınızdan büyük olmayan
krill adında küçük karides-benzeri canlıları yiyerek
bu büyüklüğe ulaşıyorlar.
Birçok bakımdan, krill'in büyüklüğü
mavi balinanın evrimine yön vermişe benziyor.
Kriller o kadar küçüktür ki
yoğun gruplarda bulunurlar.
Artırılmış verimlilik için, mavi balinalar
hamle beslenmesi denilen bir beslenme
stratejisini kullanmak üzere evrildiler.
Basitçe, balinalar av grubuna doğru hızlanır
ve ağzını geniş bir şekilde açar.
Kapasiteyi artırmak için ağzını genişletir.
Burnundan göbek deliğine kadar uzanan
özel, akordiyona benzer balina yağı
balinanın avla dolu sudan
büyük miktarlarda yutmasını sağlar.
Her büyük lokmada,
balina vücut ağırlığının %125'i kadar
su ve krill alır.
Balina daha sonra suyu atarken
tatlı krill'i içinde bırakır.
Bunu yapmak için balina kemiği kullanır,
bu tarağa benzeyen bir yapı olup
tırnaklarımız ve saçımızda bulunur,
onun da dili bunu içerir.
Mavi balinanın kalbinin küçük bir araba
kadar olması oldukça çılgınca.
Atardamarından bir çocuk geçebilir,
dilinin ağırlığı bir fil kadar,
ancak yemek borusu o kadar küçüktür ki
balina bir dilim ekmekle boğulabilir.
Bu balinalar krill'den büyük bir şeyle
beslenmek için yaratılmamışlar.
Mavi balinaların günde dört ton krill yediği tahmin edilir.
İnanılmaz tasarım sayesinde
her dalış mavi balinaya
kullandığından 90 kat fazla enerji sağlar.
Her ağız dolusu krill 480.000 kalori sağlar,
bu 1.900 hamburger yediğimizde aldığımız kaloriyle eşit.
Ama büyük balinalar neden bu kadar büyüktür?
Mavi balinalar yerde yaşayan en büyük hayvan olan file
nazaran çok daha büyük.
Bir hayvanın ağırlığı arttıkça,
nispi yüzey alanı da artar.
Ağırlığı arttıkça,
o hayvanın ayaklarının artık çekemeyeceği
bir nokta vardır.
Bu fillerin neden atların nazik ayakları
üzerinde durmadıklarını açıklar.
Sağlam bir kaideye benzer bacaklara ihtiyaçları var
ki bedenlerini yerçekimine karşı tutabilsinler.
Suda durum biraz farklıdır.
Yüzme özelliği vücuttaki yerçekiminin çekişine karşı koyar
ve bu sebeple çok fazla ağırlığı kısmen suyla
desteklenir.
Bu yüzden okyanus büyümek isteyen türler için
harika bir yer.
Büyüklüğünün diğer bir sırrı da beslenmeleri.
Böylesine büyük bir ağız için evrilirken,
balina çok bol ve besleyici avları büyük miktarlarda
yakalamak üzere uzmanlaşmış,
bu da ona bu kadar büyümek için gerekli enerjiyi verir.
Ama şimdi de mavi balinaların
neden daha da büyük olmadığını merak ediyorsunuzdur?
Öyle ki okyanus büyüyen yaratıklar için
kulağa nirvana gibi geliyor.
Hamle beslenmesi mavi balinaların
yoğun av kümelerinde etkin beslenmelerini sağlarak
gezegende yaşayan en büyük hayvan
olmasını sağlamış ise de,
bu bedavaya değil.
Bilim adamları yedikleri krill'den kazandıkları enerji ile
hamle beslenmesinin maliyetlerini karşılaştırdılar.
Buldukları şey, balinanın vücut ağırlığı arttıkça,
yiyeceklerden edindikleri ekstra enerjiden fazla olarak,
vücutlarının gerektirdiği enerji hızla artar.
Beslenen balinalar durmakta olan balinalara göre 15 kat enerji kullanır
ve yüzmekte iken kullandıkları enerjinin de 5 katı demek.
Hesaplamalar göstermiştir ki
en büyük hamle beslenicisi 33 metreye kadar büyüyebilir,
bu da mavi balinanın büyüklüğü kadar.
Öyle görünüyor ki mavi balinaların krill'e şükredecek çok şeyi var:
Düzgün evrimsel bir adaptasyon ki
eğer krill bu kadar küçük olmasaydı bu mümkün olmayacaktı.
Bu küçük yaratıkların
mavi balinalar için gezegende büyüklük olarak limitleri zorlamaya
sebep oldukları inanılmaz.
Eski atasözü "Ne yersen osun."
mavi balina dünyasında da geçerli midir
insan merak ediyor.