Po tak świetnej improwizacji, jak ta przed chwilą,
powinienem teraz po prostu wyrzucić swoje notatki
i powiedzieć: "Zmiana planów!
Opowiem wam coś zupełnie nowego,
skoro mowa o szukaniu utraconego czasu".
Za bardzo jednak się stresuję,
dlatego mimo wszystko mam ze sobą notatki.
Postaram się przedstawić wam swoje pomysły.
Kilka dni temu
przyjaciel opowiedział mi,
że jego młodsze rodzeństwo
od niedawna nie jest odwożone przez rodziców
na lekcje gry na pianinie i treningi piłki nożnej,
ale przez nową firmę przewozową,
która działa dzięki aplikacji na smartfona
i staje się coraz bardziej konkurencyjna dla taksówek.
Pomyślałem: Wow, jakie to praktyczne, oszczędne czasowo i efektywne.
Ten przykład dużo mówi o naszym społeczeństwie
oraz o jego wartościach.
O społeczeństwie, które chce być efektywne,
postępowe, pragmatyczne, szybkie, produktywne i technologiczne.
Bo czas jest cenny.
Dlatego w ciągu ostatnich dziesięcioleci
odkryliśmy tak dużo technologii i nowych rozwiązań,
żeby być jeszcze bardziej efektywnym i produktywnym.
Mimo to możemy w tym społeczeństwie
zaobserwować pewien paradoks.
Ludzie wokół nas, a często my sami,
są coraz bardziej zestresowani, wyczerpani i mają coraz mniej czasu.
Czas oraz ten zestresowany, nowoczesny człowiek,
to wielokrotnie rozważane tematy,
jednak, moim zdaniem, z bardzo normatywnego punktu widzenia.
Wszędzie widzimy rozkazy:
Bądź efektywny! Wykorzystuj swój czas!
Nawet, jeśli chodzi tylko o nas.
Czas, kiedy jesteśmy sami, odpoczywamy,
nazwaliśmy pojęciami:
"mądrze spędzony czas", "czas dla mnie", "czas na odpoczynek",
które są częścią tego właśnie efektywnego myślenia.
Ciągle ulegamy presji społeczeństwa,
żeby się dopasować, żeby być w formie,
żeby być poinformowanym, sprawiać wrażenie inteligentnych.
Usunęliśmy z naszego życia prawo do nudy,
bo nuda jest nudna.
Żeby lepiej zrozumieć ten temat
zacząłem czytać i odkryłem,
że żyjemy nie tylko w kulturach różnych języków, krajów, przyzwyczajeń,
ale również inaczej obchodzimy się z czasem i inaczej go szanujemy.
Wyruszyłem w podróż do dwóch zupełni różnych kultur:
do kalifornijskiej Doliny Krzemowej i do południowoazjatyckiej Birmy,
gdzie obserwowałem ludzi.
Dolina Krzemowa to społeczeństwo dążące do efektywności.
Technologie są mocno zakorzenione w życiu jej mieszkańców
Jest to społeczeństwo aktywne 24 godzinny na dobę,
żyjące zgodnie z rytmem i według zegarka.
Birma natomiast to kraj rolniczy
z głęboko zakorzenioną tradycją rodzinną,
której mieszkańcy wyznają buddyzm.
Rytm natury,
dzień i noc, ale również czas żniw
bardzo mocno wyznaczają rytm,
determinują również sposób umawiania się.
W podróży spotkałem 6 osób,
które chciałbym wam dziś wieczorem przedstawić.
Alex jest analitykiem danych w Google.
Alex budzi się rano przy dźwięku iPhon'a,
na dworze świeci już słońce,
a on już w łóżku zaczyna czytać i odpowiadać na maile.
Praca towarzyszy mu nawet w sypialni.
Kiedy jedzie Google-Busem do biura,
jest połączony z WiFi.
Nawet stojąc w korku może być produktywny.
Na wieczór planuje małe, prywatne spotkanie.
Cały dzień jest rozplanowany.
Alex niedługo zacznie nową pracę, będzie miał nowy zespół,
kariera w Dolinie Krzemowej jest dynamiczna.
Zupełnie inny jest Koni, który uprawia ryż w Birmie.
Rano budzą go promienie słońca.
Jego krowy są głodne i trzeba je nakarmić.
Koni przygotowuje swój wóz drabiniasty, żeby wyjechać w pole,
zanim będzie na to za gorąco.
Na polu w oddali widzimy traktor.
Koni reaguje ambiwalentnie, jest prawie wystraszony.
Zastanawiam się, czy wie, jak szybko i o ile produktywniej
traktor obrobiłby jego pole?
Jednak Koni nie wygląda na zazdrosnego,
wręcz przeciwnie.
Myślę, że jeszcze nie słyszał o mikrokredytach,
które przysługują jego wsi
na zakup takiego sprzętu.
Koni mówi, że zawsze uprawiał ryż i zawsze będzie to robił.
Pytałem ludzi w Dolinie Krzemowej,
na jakie kategorie podzieliliby 24 godziny swojego dnia,
byli w stanie podać wiele kategorii:
"praca w grupie", "praca indywidualna", "czas wolny", "czas na dojazd".
W Birmie to pytanie budzi dezorientację.
"Moje 24 godziny składają się z dnia i nocy", mówi Koni.
Steve jest managerem.
Jego dzisiejszym obiadem jest lunch w pracy.
Dokładnie zaplanowany, początek i koniec zdefiniowany w kalendarzu.
Nieważne, czy dana czynność zostanie zakończona na czas.
Wielozadaniowość związana z różnymi projektami, które się ciągle rozwijają
to dla niego chleb powszedni.
Po obiedzie dzwoni szybko do swojej dziewczyny.
Ciągle lawiruje między prywatnymi i zawodowymi sprawami.
Steve jest również fanem ruchu Quanified-Self.
Dzięki cyfrowemu zegarkowi
może dokładnie obserwować swoje ruchy, swoje nawyki żywieniowe i pory snu
i dzięki temu zoptymalizować poświęcany temu czas.
Przede wszystkim wie,
jak wykorzystał swój czas, w jaki sposób go zainwestował.
Ashin Vilasa jest mnichem.
W pewne południe patrzył przez okno przez 20 minut.
Spostrzegłem go w jednym z domów
i obserwowałem przez cały czas,
z czasem straciłem nerwy.
(Śmiech)
Co on tam robi?
Zapytałem go później, czy medytował.
Jak dla mnie jedyne logiczne wyjaśnienie,
w czasach, gdy wszyscy uprawiają jogę.
Zaprzeczył. Po prostu patrzył przez okno.
Tak bez planu, bez oczekiwań.
Ashin Vilasa spędza swój czas zgoła odmiennie od Simona.
Simon jest prezesem zarządu firmy start-up'owej, wieczór spędza na siłowni.
Wie doskonale, po co tam jest.
Ponieważ chce być w formie.
Simon pięć razy w tygodniu
dokładnie rozplanowuje swój wolny czas,
w krajach uprzemysłowionych robi tak wiele osób.
W końcu nawet nasz czas wolny jest inwestycją
i planując go często dokładnie wiemy,
czego oczekujemy i co chcemy osiągnąć.
Choso jest właścicielką sklepu w Birmie.
Jej rodzina posiada jeden telewizor
i najchętniej ogląda opery mydlane,
które są w Birmie uosobieniem nowoczesnego życia
i synonimem czasu wolnego.
Choso przyznaje, że często się nudzi.
Kultura jej środowiska nie zna pojęcia planowania czasu wolnego.
Choso jest dzisiaj zmęczona.
Właśnie zamyka swój sklep,
a na moje pytanie dotyczące godzin otwarcia,
reaguje zdumieniem.
Mówi, że sklep otwiera rano, a zamyka wieczorem.
Choso nie ma nawet zegarka.
To, skąd pochodzimy, sprawia,
że żyjemy w określonej kulturze czasu.
Często nie jesteśmy świadomi, jaki wpływ mają środowisko, kultura
na nasze podejście do zagadnienia czasu i decyzje z nim związane.
Wielu naukowców i profesorów,
przykładowo niemiecki socjolog Harmut Rosa, mówi:
"Nie można uciec od własnej kultury czasu.
Jeśli nie odpowiesz na maile i telefony -
stracisz pracę.
Jeśli publikujesz za mało, stracisz reputację,
zostaniesz nieudacznikiem.
Przemysł SPA, kultura jogi, długie przerwy urlopowe,
dbają ostatecznie tylko o nasz regularny odpoczynek,
są małą iluzją dobrobytu,
abyśmy później osiągali jeszcze lepsze rezultaty,
byli bardziej efektywni
i bardziej zrelaksowani pędzili z A do B.
Nie jest to zatem sposób na ucieczkę
od systemu wiecznej optymalizacji.
Uważam, że niezależnie, czy to presja bycia produktywnym w branży technicznej,
czy presja tradycji,
presja religijnego społeczeństwa ukształtowanego przez tradycję,
czy to wszystko razem,
kluczem do dobrego planowania swojego czasu
i życia w zgodnie ze sobą
jest bycie świadomym wartości, które posiada nasza kultura
oraz pytanie siebie, jak te wartości
kształtują nasze rozumienie świata.
To znaczy, że musimy zbadać istotę rzeczy.
Jakie są wartości kultury moich czasów?
Czy się z nimi zgadzam?
Jeśli nie, jak znajdę miejsce dla swoich pomysłów?
Jakie jest moje podejście do czasu?
Trudno stawiać te pytania.
Uważam, że wymaga to odwagi,
ponieważ nie zawsze od razu znamy odpowiedzi.
A w naszym społeczeństwie informacyjnym
nie jesteśmy do tego przyzwyczajeni.
Zwykle wystarczy, że znamy odpowiednie hasło.
Wiadomości podawane są w sposób krótki i zwięzły.
Ja również powinienem się dziś streszczać.
Dokładnie to mówią te pytania:
Pytanie o własną kulturę,
bez szybkiej odpowiedzi, nie ma sensu.
Mam do tego dwie uwagi:
Czasowi, który spędzamy z rodziną,
nasza kultura przypisuje,
kobietom i mężczyznom, bardzo rozbieżne wartości.
Nawiasem mówiąc jest to przyczyną tego że rozważa się, aby w badaniach
pod kątem dostępności czasu uczestniczyły tylko całe rodziny.
Pytanie o tę kulturę czasu,
o naszą kulturę czasu pozwoliłoby nam
zdystansować się do narzucanych wartości
i zorganizować życie rodzinne tak, jak tego naprawdę chcemy.
Po drugie:
Nasza kultura czasu faworyzuje zaplanowane aktywności w czasie wolnym,
które docelowo służą optymalizacji,
na przykład: sport, czytanie, czy nauka.
Spacerowanie, obserwowanie, rozmyślanie i rozważanie,
tak zupełnie bez celu, są przynajmniej na początku
z założenia niedoceniane.
To właściwie odpowiada istocie naszej kultury czasu,
bo my musimy dokładnie wiedzieć,
dlaczego spędzamy czas tak, a nie inaczej.
Gdybyśmy zdobyli się na dystans do naszej kultury czasu,
moglibyśmy spędzać czas
bez planowania bezpośredniej korzyści.
Wróćmy na chwilę do przykładu wożenia dzieci, który przytoczyłem na początku,
owszem, jest to efektywne oraz oszczędza czas.
Jednak ja do dziś wspominam sytuacje,
w których znudzony stałem z rodzicami w korku.
Pewnie też odbierali mnie z piłki, czy z lekcji pianina.
Czasami zdarzało się, że były to zbliżające nas i ważne chwile,
kiedy mogliśmy dowiedzieć się czegoś o sobie nawzajem,
i to bez umawiania się na wspólne spędzanie czasu,
i bez planowania urlopu rodzinnego
w tym określonym celu.
Stanie z rodzicami w korku jest czymś banalnym.
Ale moim zdaniem właśnie ta banalność sprawia,
że mogą być to chwile tak ważne i wartościowe.
Bez oczekiwań narzuconych przez jakąkolwiek kulturę czasu.
Przestrzeń dla czegoś nieoczekiwanego
w społeczeństwie, które zwykle funkcjonuje w rytmie
oraz dąży do wydajności i produktywności.
Czego nauczyłem się w podróży?
Myślę, że w dzisiejszych czasach potrzeba wiele odwagi,
by nie zawsze wiedzieć,
jaki bezpośredni zysk czerpiemy z naszego czasu.
Dopiero to pozwoli otworzyć się na to co niezaplanowane i naprawdę ważne.
(Brawa)