Gen ekspressiyasının tənzimlənməsi transkripsiyanın
başlanğıcından zülalın transkripsiyadan sonrakı modifikasiyası
arasındakı müddətin hər anında və prosesin
hər anında dəyişdirilə
bilər.
Hüceyrənin çox yönlü olmasına və adaptasiya bacariğına sahib olmasına
kömək edən bu fərqli mərhələləri
tənzimləyə bilmək qabiliyyətidir,
buna görə hüceyrə enerjisini yalnız ehtiyac olduğu zaman
uyğun zülalları ekspressiya etmək üçün istifadə edir.
Və ya hüceyrəni mümkün qədər az enerji sərf
etmək istəyən tənbəl bir insan
olaraq da düşünə bilərsiniz.
Beləliklə, genin ekspressiyasının başlanğıcından başlayaraq,
DNT və xromatin tənzimlənməsi ilə əlaqədar
gen tənzimləməsindən danışaq.
Gəlin DNT-nin quruluşundan danışaq.
DNT xromosomların içinə xtomatid şəklində paketlənir,
Xromatin DNT, histon zülallar və histon
histon olmayan zülallardan təşkil olunub.
Xromatində nukleosom adlanan təkrarlanan
vahidlər var, bu ikiqat zəncirin
146 əsas cütündən təşkil olunub, 8 histondan ibarət özəyin
ətrafına sarılır.
Səkkiz səkkiz histon quruluşunda bilməli olduğunuz
dörd müxtəlif histon növü var.
Onlar H2A, H2B, H3 və H4 adlandırılır,
bu, sadəcə onlara verilmiş nomenklaturadır.
İndi, asetilləşmə bu histon zülallarının amin terminalında histon asetiltransferaza
adlandırılan enzim vasitəsilə
baş verir,
bu enzimi HAT olaraq qısaldacam.
Bu geri dönəbilən modifikasiyadır,
histonların asetilləşməsi başqa bir enzim tərəfindən tənzimlənir,
bu enzim asetil qruplarını kənarlaşdırır və
histon deasetilaza və ya HDAC adlandırılır.
Histonların asetilləşməsi xromatin strukturundakı
qıvrımların açılmasına səbəb olur və
bu transkripsiya mexanizmlərinin genin ekspressiyası üçün
xromatinə girişini təmin edir.
Bunun əks tərəfində isə histon deasetilləşməsi
xromatinin sıx və ya qapalı bir quruluşa sahib olmasını təmin edir
və bu, daha genlərin az transkripsiyası deməkdir.
Gen ekspressiyasını tənzimləyən bu modifikasilalar
irsi olduqda,
onlara epigenetik tənzimləmə deyilir.
Gen ekspressiyası və DNT-yə gəldikdə,
siz təməl olaraq DNT-ni
iki kateqoriyaya ayıra bilərsiniz,
sıx yığılmış və traskripsiya cəhətdən qeyri-aktiv olan DNT
heteroxromatin və daha az sıx olan, transkripsiya cəhətdən aktiv DNT
isə euxromatin adlandırılır.
Mən heteroxromatini sıx bir şəkildə yığılmış və qış yuxusuna hazır heyvan
kimi düşünməyi sevirəm, heteroxromatin və heyvan ikisi də
H ilə başlayır, qış üçün
mağaralarına sığınmış bir dəstə
ayı kimi,
euxromatin isə qollarını açaraq transkripsiya
mexanizmini transkripsiya
olunmaq üçün gözləyirlər.
Histon deasetilləşməsini DNT tənzimlənmə mexanizminin başqa növü olan
DNT metilləşməsi ilə birləşdirildiyini
tez-tez görürsünüz
Bu, genin susdurulması adlanan
bir prosesdə baş verir.
Bu genlərin transkripsiyasının
qarşısını almağın daimi yoludur.
DNT-nin metilləşməsində DNT-nin sitozin
nukleotidlərinə metil transferaza adlandırılan
enzim tərəfindən üç hidrogenli karbon
olan bir metil qrupu əlavə edilir.
Və bu tipik olaraq CpG adacıqları
adlandırılan sitozinlə zəngin ardıcıllıqlarda baş verir.
p hərfi sitozin və
quaninin birləşdiyini göstərir.
DNT metilləşməsi genin ekspressiyasını
davamlı şəkildə dəyişdirir və
bu, hüceyrələrin bölünüb, embrional kök hüceyrələrindən
spesifik toxumalara differensasiya etdikdə meydana gəlir.
Və bu, normal inkişaf üçün zəruridir
və genomik imprinting və x-xromosom inaktivasiyası ilə əlaqəlidir,
amma bu başqa diskussiyanın
mövzusudur.