Huzursuz bir şekilde mi uyuyorsunuz?
Asabi ya da aksi misiniz?
Küçük şeyleri unutuyor,
kendinizi bunalmış ve dışlanmış mı hissediyorsunuz?
Endişelenmeyin. Hepimiz o yollardan geçtik.
Muhtemelen sadece fazla streslisiniz.
Stres her zaman kötü bir şey değildir.
Zorlu bir spor müsabakasında ya da
topluluk önünde konuşmak zorunda olduğunuzda
size fazladan enerji sağlayabilir veya odaklanmanıza yardımcı olabilir.
Ama stres sürekli olduğunda,
yani çoğumuzun her gün yüz yüze kaldığı türden olanı,
beyninizi değiştirmeye başlar.
Aşırı çalışmak
veya evde tartışma yaşamak gibi kronik stresler
beynin boyutunu,
yapısını
ve işleyiş şeklini
genlerinizin seviyesinde etkileyebilir.
Stres, vücudunuzun strese karşı reaksiyonunu kontrol eden
beyindeki ve böbreklerdeki iç salgı bezleri arasındaki
bir dizi iletişim olan
hipotalamus-hipofiz-adrenal aks
denilen bir şeyle başlar.
Beyniniz stresli bir durum tespit ettiğinde,
HPA aksınız hemen harekete geçer
ve vücudunuzu ani bir eyleme hazırlayan, kortizol denen bir hormon salgılar.
Ama uzun süren yüksek seviyelerdeki kortizol,
beyninizi mahvedebilir.
Örneğin, kronik stres beyninizin korku merkezi olan amigdaladaki
sinirsel bağlantıların sayısını ve
aktivite seviyesini arttırır.
Kortizol seviyesi yükseldikçe,
beyninizin öğrenme, anılar ve stres kontrolüyle
bağlantılı yeri olan hipokampüsdeki elektrik sinyalleri
kötüleşir.
Hipokampüs ayrıca HPA aksının aktivitesini engeller
ve sonuç olarak o zayıfladığında,
sizin stresi kontrol edebilme yeteneğiniz de zayıflar.
Daha bitmedi.
Kortizol gerçekten beyin boyutunuzun küçülmesine neden olabilir.
Bunun çoğu nöronlar arasındaki sinaptik bağlantıların kaybıyla
ve beynimizin konsantrasyon, karar alma, yargılama
ve sosyal iletişim gibi
davranışlarımızı idare eden
prefrontal kortekste küçülme ile sonuçlanır.
Bu ayrıca hipokampüste daha az beyin hücresi oluşmasına neden olur.
Bu, kronik stresin öğrenmenizi
ve hatırlamanızı zorlaştıracağı,
depresyon ve nihayetinde
Alzheimer hastalığı anlamına geliyor.
Stresin etkileri beyninizin DNA' sına kadar sızabilir.
Yapılan bir deneyde,
anne farenin yeni doğmuş yavrusunu besleme miktarının,
yavrunun ilerideki yaşamında strese nasıl cevap vereceğini belirlemede rol oynadığı görüldü.
Besleyici annelerin yavruları strese karşı daha az hassas oldular,
çünkü beyinleri kortizole bağlı olan ve stres yanıtını azaltan
daha fazla kortizol alıcısı geliştirdi.
İhmal eden annelerin yavrularında tam ters bir sonuç ortaya çıktı.
Bu yüzden hayatları boyunca strese karşı daha hassas hale geldiler.
Bunlar, DNA' daki baz dizilimini etkilemeyen
ancak sonucunda genomun işlev ve yapısının değişmesine neden olan
epigenetik değişiklikler olarak nitelendirilir.
Eğer anneler değiştirilirse bu değişiklikler tam tersi olabilir.
Fakat ortada şaşırtıcı bir sonuç var.
Tek bir anne tarafından neden olunan epigenetik değişiklikler
kendinden sonraki bir çok fare nesline de aktarıldı.
Diğer bir ifadeyle, bu eylemlerin sonuçları kalıtsal hale geldi.
Gerçi haberlerin hepsi kötü değil.
Kortizolün stresli beyninize yaptıklarını düzeltmenin bir çok yolu var.
En güçlü silahlar derin nefes almayı ve çevrenizin farkına varıp
odaklanmayı içeren
egzersiz yapmak ve meditasyondur.
Bu aktivitelerin ikisi de stresinizi azaltır
ve hipokapmüsün boyutunu büyütür,
dolayısıyla hafızanızı da geliştirir.
Gündelik yaşamın baskıları altında ezildiğinizi düşünmeyin.
Stres sizi kontrol etmeden siz stresi kontrol edin.