Người dẫn: Truyền thông liên tục tấn công ta,
gây áp lực và khiến ta phải mua những bộ cánh thời thượng.
Chỉ để vứt bỏ chúng đi khi chúng không còn hợp thời nữa.
Ước tính 93 triệu tấn quần áo bị đưa đến bãi rác hay bị đốt bỏ hàng năm.
Suki Dsanj-Lenz: Và cứ mỗi giây là khoảng một xe tải chở rác thải dệt may,
được chở đến bãi rác.
Mỗi một giây.
N: Sản xuất quần áo làm ô nhiễm nguồn nước và thải khí CO2.
Mô hình thời trang nhanh được tiên phong bởi Zara
có nghĩa rằng các thương hiệu đang sản xuất gấp đôi lượng đồ mỗi năm
so với đầu những năm 2000.
Nhưng họ nói điều đó sắp thay đổi
vì giờ ta có thể mua quần áo thân thiện môi trường.
Và có thể tái chế khi không dùng nữa.
Liệu những điều này có đáng tin không?
Inditex, công ty mẹ của Zara,
và Tập đoàn H&M
là 2 nhà bán lẻ thời trang lớn nhất thế giới
và đều có các bộ sưu tập tuyên bố giảm được
tác động môi trường của sản xuất quần áo.
Không chỉ vậy, hai gã khổng lồ thời trang
còn nói rằng họ đang làm cho toàn bộ thương hiệu trở nên bền vững hơn.
Cùng nhìn vào những lời hứa hẹn của họ, đầu tiên là chất liệu.
[CHẤT LIỆU]
Chất liệu chính của Zara & H&M, và trên toàn cầu, là polyester,
chiếm khoảng 52% tổng sản lượng sợi,
và bông, chiếm khoảng 24%.
PET là tên gọi khác của polyester
và cũng là loại nhựa được dùng để làm nước đóng chai.
Thực ra,
60% của sản lượng PET đến từ dệt may,
và chỉ 30% đến từ nước đóng chai.
Nguyên liệu này được sản xuất từ dầu mỏ,
chế biến dùng nhiều năng lượng
và thải CO2,
các axit và amoniac vào nguồn nước.
Polyester tái chế dùng năng lượng ít hơn đến 60% so với vật liệu nguyên sinh
và có thể được làm từ phế liệu dệt may
hoặc rác thải nhựa.
Nhưng vì các sợi vải không đồng nhất nên lại cần nhuộm nhiều hơn.
Chuyên gia cho rằng
vải polyester có thể rụng đến 700.000 sợi vi nhựa
với mỗi lần giặt,
chúng sẽ trôi ra biển,
và có trong thực phẩm của chúng ta.
Bông thì không có những vấn đề này,
nhưng nó vẫn là chất hóa học và cây thâm canh cần nước.
Theo Quỹ Bảo vệ Thiên nhiên Quốc tế,
để làm ra một cân bông cần 20.000 lít nước,
đủ để sản xuất một chiếc áo cộc và một chiếc quần bò.
Ngoài ra, khoảng 11% thuốc trừ sâu toàn cầu được dùng trên cánh đồng bông.
Vậy bông hữu cơ có tốt hơn?
SDL: Về cơ bản thì có sự khác biệt to lớn
giữa bông hữu cơ và bông.
N: Đây là Suki, đại diện của Fashion Revolution,
một tổ chức toàn cầu ủng hộ
sự minh bạch và bền vững của ngành công nghiệp thời trang.
SDL: Bông hữu cơ, về lâu dài, sẽ tốt hơn cho người nông dân
và môi trường cũng như đất dùng để sản xuất nó,
sử dụng ít nước hơn
và không cần tưới tiêu nhiều.
N: Chúng tôi đã yêu cầu phỏng vấn H&M
về tính bền vững trong sản phẩm của họ,
nhưng họ từ chối.
Qua email, họ đã nói,
"Chúng tôi vui mừng vì cuối năm nay,
lượng bông được sử dụng đều đến từ các nguồn hữu cơ."
Zara cũng đã phản hồi qua email, nói rằng,
"Trong năm 2019, Tập đoàn [Inditex, công ty mẹ của Zara]
đã sử dụng hơn 38.000 tấn bông bền trong sản xuất hàng may mặc,
tăng 105% so với năm 2018."
Nhưng bền vững thực sự có nghĩa là gì?
Không có định nghĩa tiêu chuẩn nào, và nó không hoàn toàn là hữu cơ.
H&M nói rằng bông bền cũng có thể tái chế được
hoặc là bông sử dụng ít thuốc trừ sâu và sinh vật biến đổi gen.
Zara nói rằng bông của họ là bền vững,
nhưng gọi nó là thân thiện với hệ sinh thái thay vì hữu cơ.
Họ nói rằng bông này sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu tự nhiên.
và đã được chứng nhận bởi Tiêu chuẩn Chất hữu cơ
và Tiêu chuẩn Dệt may Hữu cơ Toàn cầu,
nghĩa là họ kiểm soát lượng hóa chất và nước
sử dụng trong toàn bộ quá trình sản xuất.
Cụm từ như "nhận thức" và "thân thiện với hệ sinh thái"
rất khó để kiểm chứng,
và cũng khiến người tiêu dùng thắc mắc.
Nhưng theo tổ chức phi lợi nhuận Textile Exchange.
vào năm 2016, H&M là hãng sử dụng bông hữu cơ thứ hai thế giới.
Zara thì đứng thứ tư.
Cùng nhìn vào chất tổng hợp.
trong bộ sưu tập hữu cơ của H&M,
quần áo vải tổng hợp phải tái chế được ít nhất 50%.
Zara không đưa ra con số cụ thể, và việc gắn nhãn có thể gây hoang mang.
Chiếc áo khoác này có ghi là 100% polyamide tái chế
khiến nó có vẻ là đồ tái chế hoàn toàn.
Nhưng phần ruột lại là polyester
Đó lại là chất liệu hoàn toàn khác.
Và đây không phải lần đầu tiên việc này xảy ra.
Số phần trăm tái chế trên mác thường không phải con số của cả bộ đồ,
thực tế thì nó chỉ khiến bộ đồ trông có vẻ được tái chế hơn.
Về vấn đề nhãn mác rõ ràng,
những chiếc mác Join Life cũng trên trang web của Zara.
và cũng được đóng dấu bởi Hội đồng Quản lý Rừng.
Điều này có vẻ ngụ ý rằng quần áo đã đạt chứng nhận của tổ chức này.
Tuy nhiên, con dấu chỉ là chứng nhận cho nhãn mác,
không phải chứng nhận cho cả bộ đồ.
Nói về vấn đề gây hiểu lầm.
Zara đã cam kết sử dụng bông và polyester hữu cơ đến năm 2025.
H&M nói rằng tất cả chất liệu sẽ là chất liệu bền vững đến năm 2030,
và vào năm 2019, con số đó đã là 57%.
Nếu họ tuân thủ những cam kết này,
đây sẽ là thay đổi lớn đối với nền công nghiệp.
Nhưng chất liệu chỉ là một phần.
[SỰ MINH BẠCH TRONG CHUỖI CUNG ỨNG]
Để biết được loại bông đó có thật sự là hữu cơ,
hay loại polyester đó thực chất đã được tái chế,
người tiêu dùng cần được biết về quy trình sản xuất.
Với chiếc áo phông Conscious của H&M,
bạn có thể biết cụ thể nhà máy đã sản xuất nó.
Nên về lý thuyết là có thể kiểm tra tính hữu cơ của nhà máy.
Zara chỉ liệt kê số lượng nhà cung ứng của họ ở một thành phố,
nhưng không đưa ra tên và địa chỉ cụ thể.
Các nhà cung ứng được đánh giá bởi Fashion Revolution,
một tổ chức ủng hộ sự minh bạch
và tính bền vững trong thời trang.
Không một ai trong số 250 thương hiệu lớn đạt được trên 80%,
nhưng trong năm 2020, H&M là thương hiệu đạt điểm cao nhất, 73%
nên khá là rõ ràng.
Zara thì đạt 43%.
Không quá cao.
Điều này rất quan trọng vì:
Kim Weerd: Nhà cung cấp là một trong số ít cổ đông
biết rõ nhất các hoạt động trong một thương hiệu.
N: Kim có nền tảng về nhân quyền
và là quản lý nhà máy may mặc ở Campuchia.
KW: Cổ đông là người duy nhất có quyền truy cập thông tin mà người tiêu dùng cần
để họ có thể kiểm tra hành động của thương hiệu mà chống đối lời của họ.
N: Vì vậy, việc biết về nhà cung cấp
cho phép ta giữ lại thương hiệu thực hiện tuyên bố về sự bền vững, nhưng -
SDJ: Chỉ vì thương hiệu đó minh bạch, không có nghĩa là nó bền vững.
Nó không hề có nghĩa như vậy.
Và điều đó vô cùng quan trọng.
N: Kể cả thương hiệu hiểu rõ chuỗi cung ứng của họ,
việc làm ra một món đồ thân thiện với hệ sinh thái là rất khó.
Jessie Li: Chọn một món đồ vải bò.
Có thể thấy việc nhuộm được thực hiện theo cách thân thiện hơn với môi trường.
nhưng vải bông thì không được sản xuất giống như vậy.
N: Jessi đã làm việc trong nhiều ngành
từ kiểm định sản phẩm đến mua hàng,
cho đến phát triển sản phẩm. ở cả Trung Quốc và Campuchia.
JL: Hoặc lấy một ví dụ khác.
Toàn bộ các phần của quần áo được tạo ra từ vải thừa,
nhưng không được nhuộm một cách có trách nhiệm.
Vì vậy, chúng có màu xanh lá,
nhưng với những cấp độ khác nhau
hoặc mức độ xấu ít nhiều khác nhau.
N: Vì một món đồ được tạo nên từ nhiều chất liệu khác nhau,
và được sản xuất theo cách khác nhau,
rất khó để tạo ra từng phần mà ít gây hại đến môi trường.
Đây cũng là lý do
vì sao tái chế quần áo khó hơn so với những gì H&M và Zara tuyên bố.
[TÁI CHẾ]
N: Quảng cáo của H&M
cho biết công ty đang hướng tới tương lai vòng tròn của quần áo.
Theo trang web,
có thể đem quần áo đến bất kỳ hàng nào,
và nó sẽ được bán lại như những món đồ cũ,
được tái sử dụng như vải, hay được tái chế.
[Mang những món không dùng tới bất kỳ hàng nào.]
[Chúng tôi đảm bảo sẽ cho chúng một cuộc đời mới].
Zara có chiến dịch tương tự.
Họ nói rằng họ hợp tác với nhiều tổ chức địa phương,
sau này sẽ quản lý quá trình sản xuất quần áo.
[TÁI SỬ DỤNG CHO VẬT LIỆU CÔNG NGHIỆP]
Vậy điều gì sẽ xảy ra?
Chúng được tái bán, tái sử dụng, và tái chế,
nhưng không theo tỉ lệ mà bạn có thể nghĩ.
Hơn nửa số quần áo quyên góp được bán ở nước ngoài.
Phần còn lại trở thành nguyên liệu công nghiệp,
bị thiêu, hoặc được đưa tới bãi rác.
Chưa tới 1% nguyên liệu của quần áo đã qua sử dụng
được tái chế thành quần áo mới.
Lý do phần lớn vì thiếu công nghê.
Còn nhớ các chất liệu dùng cho áo khoác không?
Thực sự thì, chúng cần được gỡ ra rồi tái chế.
Maxi Bohn: "Hàng may mặc được làm từ chất liệu đơn,
hoặc có thể cắt xẻ dễ dàng,
có thể được tái chế.
N: Maxi khởi đầu là một thợ may được chứng nhận
trong vòng mười năm qua
và tiến tới phát triển sản phẩm cho Hugo Boss và hãng bán lẻ trực tuyến.
MB: Nhưng hãy nghĩ về tủ đồ của bạn.
Cần bao nhiêu bộ sẽ đáp ứng những yêu cầu này?
N: Nên việc đem cho quần áo sẽ tốt hơn là vứt bỏ chúng,
nhưng cơ hội để chúng được tái chế
là rất thấp.
H&M và Zara đang đầu tư vào nghiên cứu về tái chế,
nhưng xem xét báo cáo hàng năm của họ,
và số tiền là lần lượt 0,5% và 0,02% lợi nhuận của họ.
Họ nói rằng quần áo được trao đổi theo chu kỳ, nhưng không phải.
Và kể cả đã làm vậy -
SDL: Đó không phải giải pháp cho việc tiêu thụ quá mức.
Hay sản xuất quá mức của chúng ta.
N: Vấn đề là quá nhiều quần áo được sản xuất, và được mua,
dù quần áo có thân thiện với hệ sinh thái hay không.
MB: Cứ cho là bạn đưa tới đây một người và người đó nói,
"Biết gì không? Tôi cần quái gì phải quan tâm xem nó tái chế hay hữu cơ chứ.
Tôi sẽ mua một chiếc quần đẹp một lần mỗi năm,
và tôi không quan tâm,"
và rồi có những người này nói rằng,
"Có đấy, tôi rất để ý, tôi muốn bảo vệ môi trường vì tôi quan tâm đến nó.
Và chiếc quần bò tôi định mua mỗi tháng
sẽ bền mãi."
Vậy nên -
người này có vẻ vẫn "tốt hơn?"
N: Việc mua quần áo mỗi tháng vẫn còn khá mới.
Trước những năm 90, nhà thiết kế sẽ thiết kế đồ cho hai mùa diễn mỗi năm,
và giờ các hãng bán lẻ thời trang bán chúng chỉ trong vòng hai tuần.
Nhiều quần áo hơn nghĩa là giá rẻ hơn, chất lượng thấp hơn,
và sẽ nhanh chóng bị đưa tới bãi rác hoặc bị thiêu.
Nhưng không chỉ hãng thời trang nhanh lớn;
mà công nghiệp thời trang nói chung,
và mong muốn liên tục thay đổi trang phục của ta cần dừng lại.
SDL: Chúng ta cần nghĩ về cách ta mua đồ và mục đích mua nó.
Nhưng đó là bước đi táo bạo
của một số thương hiệu thời trang nổi tiếng và hãng thời trang bây giờ
không theo mùa,
và ngả mũ trước họ đó là điều quan trọng phải làm.
N: Khái niệm này không phải là hi sinh phong cách,
thay vào đó khiến quần áo bền hơn so với việc bỏ nó đi.
Karishma Khan: Vì vậy, tóm lại, điều mà ta đang cố làm
là tạo ra quần áo có thể nói là không theo mùa cho lắm.
Quần áo nên được tạo ra để mặc trong nhiều năm.
Tôi muốn tập trung vào chất lượng.
N: Karishma là nhà sáng lập Ka-Sha,
một thương hiệu Ấn Độ xuất hiện trên tạp chí như Forbes và Vogue
vì theo đuổi thời trang thân thiện hệ sinh thái.
KK: Tôi cố gắng tạo ra sản phẩm
phù hợp để mặc ở nhiều nơi
tùy vào người mặc và cách nó được mặc.
Nên chúng tôi có nhiều góc nhìn với quần áo.
N: Vậy bạn sẽ làm gì khi bạn muốn mua quần áo mới?
H&M và Zara nói rằng bộ sưu tập của họ thân thiện hơn với môi trường,
và chúng thật sự như vậy.
Nếu bạn muốn đảm bảo rằng toàn bộ chuỗi cung ứng là bền vững,
có nhiều thương hiệu nhỏ hơn
có thể tính trước mọi bước trong quá trình sản xuất của họ.
Việc mua quần áo không theo mùa thay vì thời thượng,
nghĩa là chúng không lỗi thời và không bị bỏ đi.
Vì đây là ngành công nghiệp hiếm
nơi người tiêu thụ thực ra mới là có tầm ảnh hưởng.
JL: Khi nhìn vào bức tranh toàn cảnh,
tôi nhận ra có lẽ chấm dứt tiêu thụ là điều [mà] có thể cân bằng thương hiệu
và thúc đẩy họ,
gây áp lực để họ thay đổi.
N: Vậy nên không chỉ tự hỏi mình rằng người làm ra và chất liệu bộ đồ bạn mặc,
mà nên tự hỏi rằng, "Mình có cần quần áo mới không?"
Và nên bắt đầu tự hỏi từ đó.
Nếu bạn muốn xem thêm những video tương tự,
chúng tôi đăng về chủ đề môi trường mỗi thứ Sáu.
Ấn thích và đăng ký để không bỏ lỡ nhé.
Phụ đề bởi Maurício Kakuei Tanaka