Je umeshawahi kukutana na wakati maishani
ambao ulikuwa ni wa huzuni sana
kiasi kitu pekee ulichotaka
kufanya ni kujifunza zaidi na zaidi ili kuelewa hali hiyo?
Nilipokuwa na miaka 13, rafiki wa karibu wa familia
ambaye alikuwa kama mjomba kwangu
alifariki kwa kansa ya kongosho.
Wakati ugonjwa ulipokumba karibu sana na nyumbani,
Nilitambua nahitaji kujifunza zaidi,
nikaingia mtandaoni kutafuta majibu.
kwa kutumia mtandao, nikapata takwimu mbalimbali
kuhusu kansa ya kongosho,
na kilichonishtusha.
zaidi ya asilimia 85 ya kansa zote za kongosho
zinagundulika kwa kuchelewa sana,
wakati mtu ana chini ya asilimia ya kuishi.
kwa nini hatufanyi vizuri kugundua kansa ya kongosho?
Sababu?mfumo wetu wa utabibu na dawa
una umri wa miaka karibu 60 sasa.
Umri huo ni mkubwa kuliko wa baba yangu
(vicheko)
lakini pia, ni wa gharama kubwa sana,
unagharimu dola za kimarekani 800 kwa kipimo,
lakini pia vipimo havina uhakika,
na kushindwa kugundua asilimia 30 ya kansa zote za kongosho
Daktari wako itabidi awe ni mdadisi wa ajabu sana
kuamua kukuandikia kipimo hiki.
nilipojua hili, nikajua lazima iwepo njia bora zaidi.
kwa nikaweka kigezo
cha kipimo kinavyotakiwa kuwa
ili kugundua vizuri kansa ya kongosho.
Kipimo kinahitajika kuwa cha gharama nafuu, haraka,
rahisi,kinachogundua haraka,
na kisichohitaji kuingia kwa sehemu kubwa mwilini.
Kuna sababu kwa nini kipimo hiki hakijabadilishwa
kwa karibia miaka sitini,
kwa sababu,tunapoangalia kansa ya kongosho,
tunaangalia mzunguko wako wa damu
ambao tayari umejaa tani nyingi za protini,
na unatafuta chembe tofauti ndogo sana
katika protini ndogo sana,
protini hii moja tu.
jambo hili ni gumu sana
lakini, bila kukatishwa tamaa kutokana na shauku ya ujana
(makofi)
nikaenda mtandaoni kwa marafiki wawili sana wa kijana
Google na Wikipedia
Nilipata kila kitu kutoka vyanzo hivyo viwili,
nilichokipata ilikuwa ni chapisho
ambalo lilionyesha taarifa za protini 8000 tofauti
ambazo zinaonekana ukiwa na kansa ya kongosho.
kwa hiyo nikaamua hii iwe kazi yangu mpya
kupitia protini zote hizi na kuona zipi
zinaweza kuwa kitambulishi cha kansa ya kongosho.
na kunirahisishia mambo,
nikachagua kigezo, na ni hiki.
Kwanza, protini lazima ionekane
katika kansa zote za kongosho kwa kiasi kikubwa,katika damu
katika hatua za mwanzoni.
Kwa hiyo nikawa nafanya majaribio katika kazi hii ngumu,
na mwishowe, katika jaribio la 4000,
wakati nakaribia kuwa kichaa,
nikaipata hiyo protini.
jina la protini niliyoiona
linaitwa mesothelin,
na ni protini ya kawaida tu,
ikiwa tu hauna kansa ya kongosho
ya kizazi au ya mapafu,
ikiwa unazo,protini hii inakua nyingi sana katika damu
lakini pia muhimu ni
kwamba inapatikana katika hatua za mwanzo kabisa za ugonjwa,
wakati mtu ana nafasi ya asilimia 100
ya kupona kabisa.
baada ya kupata protini ya uhakika,kuigundua
nikabadilisha mwelekeo kwenda katika kuigundua sasa,
na hivyo, kugundua pia kansa ya kongosho.
mafanikio yangu yalipatina mahali pasipotarajiwa kabisa,
labda sehemu isiyotegemewa kwa uvumbuzi kabisa:
katika darasa langu la biolojia la sekondari,
mahali ambapo ubunifu unazuiwa kabisa.
(vicheko)(makofi)
na nilifanikiwa kuliona andiko kuhusu vitu vinaitwa
tyubu ndogo sana za kaboni.
ambazo upana wake ni kama wa atom
na kipenyo chake moja ya hamsini ya kipenyo cha nywele yako.
pamoja na udogo huu
zina tabia za ajabu sana.
ni kama mashujaa wa sayansi ya maada.
wakati nasoma chapisho
chini ya dawati katika darasa la elimu ya viumbe,
tulitakiwa tuwe makini
katika molekyuli ziitwazo antibodi
na hizi zimetulia sana kwa kuwa zinaweza ungana tu
na protini moja,
lakini sio za kupendeza kama tyubu ndogo za kaboni
kwa hiyo nilikuwa darasani,
na ghafla nikatambua:
Kwamba naweza kuunganisha nilichokuwa nasoma,
tyubu ndogo za kaboni,
na kile nilichotakiwa kuwaza, antibodi.
naweza nikazungusha antibodi hizi
katika mkusanyiko wa tyubu ndogo za kaboni
kiasi kwamba unakuwa na mkusanyiko
ambao unaungana na protini moja
lakini,pia kutokana na tabia za tyubu ndogo za kaboni,
itabadilisha tabia zake za kiumeme
kulingana na kiasi cha protini kilichopo
lakini kuna jambo la kuzingatia.
muunganiko huu wa tybu ndogo za kaboni ni laini sana
kwa kuwa ni laini sana,zinahitaji kutegemezwa
ndio maana nikachagua karatasi.
Kutengeneza kipimo cha kansa kwa karatasi
ni rahisi kama kutengeneza biskuti za chokleti
ambazo nazipenda
unaanza na maji,unamimina nanotubes,
ongeza antibodies, changanya,
chukua karatasi,chovya,ikaushe,
na unaweza ukagundua kansa.
(makofi)
ghafla, wazo likanijia,
lililoweka doa katika mpango wangu wa ajabu.
siwezi nikafanya utafiti wa kansa
katika jiko langu.
mama yangu hatapenda kitu hicho.
kwa hiyo, nikaamua kwenda maabara.
nikaandika bajeti, orodha ya vifaa,
ratiba na taratibu zitakazotumika,
nikatuma kama barua pepe kwa maprofesa 200 tofauti
katika chuo cha Johns Hopkins
na katika taasisi ya afya ya taifa,
kimsingi yoyote ambaye alikuwa na chochote kuhusu kansa ya kongosho.
nikakaa nikisubiri majibu mazuri kuingia,
yakisema, "wewe una kipaji cha ajabu!
unaenda kutusaidia sisi wote!"
na - (vicheko)
baadae ukweli ukaanza kuonekana,
na ndani ya mwezi mmoja,
nikapata majibu ya kukataa 199 kati ya barua pepe zile 200.
profesa mmoja akapitia mpango wangu wote
sijui alipata wapi muda wote huu --
na akaanza kusema kwa nini kila hatua
ni kosa kubwa sana.
wazi wazi kabisa kila profesa hakuwa na maono makubwa
kuhusu kazi yangu kama nilivyokuwa mimi.
lakini, kulikuwa bado na tumaini.
profesa mmoja, "labda naweza kukusaidia kijana."
kwa hiyo nikaenda katika mwelekeo huo.
(vicheko)
kwa kuwa hauwezi kumkatalia mtoto.
kwa hiyo miezi mitatu baadae,
nilifanikiwa kupanga kukutana na mtu huyu,
nikaingia katika maabara yake,
nikawa na shauku kubwa, halafu nikakaa chini
nikaanza kuongea,
sekunde tano baadaye akamwita Daktari wa fasafa
madaktari wa falsafa wakajaa katika chumba hiki kidogo,
wakawa wananiuliza maswali,
na mwishowe,nikahisi kama nilikuwa katika gari lililojaa watu wengi mno
Kulikuwa na madaktari wa falsafa 20, mimi na huyu Profesa
tumejazana katika ofisi ndogo
wakinirushia maswali ya haraka haraka
wakijaribu kuzamisha mpango wangu.
Jinsi gani jambo hili lilivyokuwa gumu?
(vicheko)
bila kujali kuhojiwa kote kule,
nilijibu maswali yao yote,
nilibahatisha katika baadhi ya maswali lakini nilikuwa sahihi,
mwishowe nikafanikiwa kupata nafasi ya maabara niliyoihitaji.
muda mfupi baadae ndipo nikagundua
mpango wango mahiri
kuwa na makosa karibia milioni moja,
na ndani ya miezi saba,
nikaanza kazi nzito ya kusahihisha makosa haya yote moja baada ya jingine.
Matokeo yake? kipimo cha karatasi
kikigharimu senti tatu za dola kikichukua dakika tano.
hii inakifanya kiwe mara 168 haraka zaidi,
kikiwa na gharama ya chini ya mara 26,000
na kikiwa cha uhakika kwa zaidi ya mara 400
kushinda kipimo cha sasa cha kansa ya kongosho
(makofi)
moja kati ya vitu muhimu kuhusu kipimo hiki,
ni kuwa kinatoa majibu sahihi kwa karibia asilimia 100,
na kinagundua kansa katika hatua za mwanzo kabisa
wakati mtu ana nafasi ya asilimia 100 ya kupona.
kwa hiyo ndani ya miaka miwili mpaka mitano ijayo,
kipimo hiki kinaweza kikaongeza watu kupona kansa ya kongosho
kutoka asilimia 5.5
mpaka karibu na asilimia 100,
na pia itafanya hivyo hivyo kwa kansa ya kizazi na ya mapafu.
lakini haitaishia hapo tu.
Kwa kuifunga hiyo antibodi,
unaweza ukaangalia protini mbalimbali,
kwa hiyo pia magonjwa mbalimbali,
lakini uwezo huu ni kwa ugonjwa wowote duniani
kutoka ugonjwa wa moyo
mpaka Malaria,HIV,AIDS,
pia ni aina nyingine za kansa-- ugonjwa wowote ule.
Kwa hiyo, tumaini ni kuwa siku moja
wote tunaweza tukawa na yule mjomba wa ziada,
yule mama,yule kaka,dada,
tunaweza kuwa na ndugu wa kumpenda,
na mioyo yetu itapunguziwa mzigo wa ugonjwa mmoja
utokanao na kansa ya kongosho,kizazi na mapafu,
au ugonjwa wowote mwingine,
na kupitia mtandao mengi yanawezekana.
tunaweza kushirikishana nadharia,
na sio lazima uwe profesa
na shahada nyingi ili mawazo yako yathaminike.
ni eneo lililo wazi kwa mtu yeyote
ambapo mwonekano,umri wako au jinsia,
haijalishi.
ni mawazo yako tu ndiyo yanayojalisha.
Kwangu mimi,ni suala la kuangalia mtandao wa intaneti
kwa mtazamo mpya kabisa
ili kujua kuna mengi sana ndani yake
badala ya kuweka picha zako tu mtandaoni.
unaweza ukaibadilisha dunia.
kwa hiyo kama kijana wa miaka 15
ambaye alikuwa hajui hata kongosho ni nini
anaweza akavumbua njia mpya ya kugundua kansa ya kongosho.
jaribu kufikiri unaweza ukafanya mangapi.
Asante sana
(makofi)