Ngày 26 tháng 4 năm 1978,
phát xít đánh bom làng Basque, Bắc Tây Ban Nha.
Đó là một trong những trận đánh gây ra nhiều thương vong nhất
trong Nội chiến Tây Ban Nha,
giữa phe Dân chủ Cộng hòa và quân đội của Tướng Franco.
Với Pablo Picasso, bi kịch này khiến ông điên cuồng sáng tác
tạo ra một bức bích họa phản đối chiến tranh khổng lồ,
mang tên "Guernica".
Bức họa là một chứng tích lịch sử hùng tráng
và là một cách phản đối chiến tranh.
Dù động lực thúc đẩy Picasso vẽ tranh đã rõ,
nhưng tính biểu tượng của bức vẽ
thì khó hiểu và hỗn loạn như chính cuộc chiến đó vậy.
Làm sao để hiểu ý nghĩa của hình ảnh ngập tràn cảm xúc này,
và thật sự, điều gì khiến nó thành kiệt tác nghệ thuật phản chiến?
Bức sơn dầu kỳ vĩ này từ đầu đã chứa đầy hỗn loạn,
vẽ theo trường phái lập thể trừu tượng mà Picasso là nhà tiên phong.
Trường phái lập thể chú trọng khắc họa tính hai chiều trong bức tranh
bằng cách làm phẳng những vật thể được vẽ.
Điều này cho phép người xem
thấy sự vật ở vô vàn góc nhìn mà bình thường bất khả thi;
kỹ thuật này gây sốc kể cả khi nó xuất hiện trong tranh Picasso.
Nhưng trong trường hợp này,
cách vẽ này đã tạo ra một góc nhìn sâu sắc và choáng ngợp
về bạo lực, tàn phá, và thương vong.
Vô số góc nhìn làm nỗi kinh hoàng thêm chồng chất-
khiến mắt người đảo quanh tìm kiếm sự bình yên trong vô vọng.
Phía xa xa bên trái, một người phụ nữ ẵm đứa con đã chết, buông một tiếng hét;
đôi mắt cô chảy xuống khuôn mặt trong hình dạng những giọt nước mắt,
và đầu ngả ra sau dị thường biểu lộ sự thống khổ khi mất đi con mình.
Bên dưới, là hình ảnh một người lính
không thể bảo vệ người phụ nữ và đứa trẻ,
cơ thể anh vỡ vụn thành từng mảnh,
bàn tay nắm chặt thanh kiếm gãy trong trạng thái thất bại cùng cực.
Đầu kiếm chạm chân một phụ nữ đang cố gắng thoát khỏi bi kịch.
Nhưng chân kia của cô có vẻ như bị dính chặt vào góc bức tranh
dù cô cố rướn người di chuyển.
Một nạn nhân khác xuất hiện đằng sau dáng người trượt dài này.
Rơi xuống một cách vô vọng mặc cho lửa liếm quanh mình,
cũng bị nhốt trong cảnh tuyệt vọng của bản thân.
Tất cả các nhân vật đều bị mắc kẹt trong bức tranh kinh hoàng này,
tạo cho tác phẩm một cảm giác ngột ngạt kinh khủng.
Nếu bạn hy vọng kích thước lớn của bức tranh sẽ chống lại cảm giác này,
thì kích thước của nó chỉ làm cảm nhận về sự tàn bạo thật hơn bao giờ hết.
Chút nhẹ nhõm khả dĩ xuất phát từ một ngọn đèn
được nắm chặt trong tay một phụ nữ ma mị, đang vươn đến cửa sổ.
Nhưng liệu ánh sáng hi vọng từ ngọn đèn của cô ấy có thật sự thắp sáng khung cảnh?
Hay đó là ánh sáng lập lòe -
được xem là đại diện cho công nghệ chiến tranh hiện đại-
rọi sáng góc nhìn của cô về sự hỗn độn bên dưới?
Từ khung cửa sổ tựa như quan tài,
cánh tay cô đưa người xem về với cuộc xung đột,
đến những biểu tượng có lẽ gây tranh cãi nhiều nhất-
hai sinh vật ma quái bị bắt gặp trong cuộc tàn phá.
Liệu con ngựa la hét có phải là
hiện thân của mối đe dọa cho chủ nghĩa dân tộc của Franco;
hay ngọn giáo đâm xuyên qua cơ thể biểu thị nó mới là nạn nhân?
Liệu chú bò trắng có đại diện cho Tây Ban Nha,
đất nước của những dũng sĩ đấu bò
và là chủ đề thường thấy trong các tác phẩm của Picasso -
hay nó tượng trưng cho sự tàn bạo của chiến tranh?
Trong cảnh xung đột này, những con vật này đặt ra nhiều câu hỏi hơn câu trả lời.
Và những chi tiết phụ ẩn trong bức tranh
cho thấy nhiều bí mật hơn khi quan sát tỉ mỉ.
Phía trên bức vẽ thấp thoáng hình ảnh một chú chim tuyệt vọng
muốn trốn thoát cuộc tàn sát.
Một lượng lớn động vật trong tranh gợi nhớ đến ngày đánh bom,
ngày họp chợ,
ngày đường phố đầy người, động vật, và những nạn nhân khả dĩ khác.
Như chính vụ đánh bom ở Guernica, bức tranh chứa đầy sự tàn phá.
Nhưng ẩn dưới vẻ hỗn độn này là cảnh và biểu tượng được dựng tỉ mỉ,
bày ra sự tấn công trên nhiều phương diện lên chủ nghĩa phát xít.
Nhiều thế kỷ sau,
"Guernica" vẫn giữ được sức mạnh gây sốc và khả năng gây tranh cãi của mình,
và thường được nhắc đến trong các hội nghị phản đối chiến trên thế giới.
Hàng trăm người xem đấu tranh với hình ảnh tàn nhẫn, biểu tượng đỗ vỡ
và thông điệp chính trị phức tạp.
Nhưng cả khi không hiểu cặn kẽ các ẩn ý rắc rối này,
bức tranh này vẫn là lời nhắc cực mạnh về những thương vong thực sự do bạo lực.