Thuhet se të jesh poet
duhet të shkosh në ferr dhe të kthehesh.
Herën e parë kur e vizitova burgun,
Nuk u befasova nga zhurma e drynjve,
apo nga dyert e mbyllura, apo hekurat.
ose nga ndonjë prej gjërave që kisha imagjinuar.
Ndoshta sepse burgu është në një hapësirë të hapur.
Ti mund ta shohësh qiellin.
Pulëbardhat fluturojnë mbi ty, dhe ndjehesh sikur je afër detit,
sikur je tepër afër plazhit.
Por në fakt pulëbardhat kërkojnë ushqim te kazanet e plehrave të burgut.
Unë shkova më brenda dhe papritmas pash të burgosurit që ecnin në koridor.
Dhe pastaj ishte sikur u largova dhe mendoja
që shumë lehtë mund të jem njëri nga ta.
Nëse kisha pasur një storie tjetër, tjetër kontekst, tjetër fat.
Sepse askush - askush - nuk mund të zgjedhë vendin se ku do të lind.
Në 2009, më ftuan në një projekt
që Universiteti i San Martin po e kryente në burgun e njësisë 48,
për të kordinuar një seminar të shkrimit
Shërbimi burgut lëshoi një pjesë toke në fund të burgut
në të cilën ata ndërtuan godinen e Qendrës Universitare.
Herën e parë që takova të burgosurit,
I pyeta se pse kishin kërkuar për një seminar për të shkruar
dhe ata më thanë se donin ta shkruanin në letër
të gjitha ato që nuk mund t'i thonin apo t'i bënin.
Vendosa që poezia të hynte brenda në burg.
I thashë pse mos të punojmë me poezinë,
nëse e dinin çka ishte poezia.
Por askush nuk e dinte çfarë në të vërtetë ishte poezia.
Ata gjithashtu më sugjeruan
që seminari të mos ishte vetëm për të burgosurit
që marrin orë universiteti por për të gjithë të burgosurit.
Unë thashë se për ta filluar këtë seminar,
më duhet të gjeja një mjet të përbashkët.
Ai mjet ishte gjuha.
Ne kishim gjuhën, kishim seminarin Ne mund të kishim edhe poezinë.
Por çfarë nuk kisha konsideruar, ishte se pabarazia ekziston edhe në burg.
Shumë prej të burgosurve nuk kishin kryer as shkollën fillore.
Shumë nuk dinin shkrimin e dorës, ata mezi bënin shkrimin e shtypit.
As nuk shkruanin në mënyrë të rrjedhshme.
Kështu që ne filluam për poema të shkurta.
Shumë të shkurta, por shumë të fuqishme.
Dhe filluam të lexonim, edhe lexonim një autor, pastaj një tjetër autor.
dhe duke lexuar poema kaq të shkurta, ata filluan ta kuptonin
se çka bënte gjuha poetike ishte ta thyente një logjikë të caktuar,
dhe të krijonte një sistem tjetër.
Ta thyesh logjikën e një gjuhe e thyen edhe logjikën e një sistemi
në të cilën janë mësuar të përgjigjen.
Kështu që një sistem i ri u paraqit,
rregulla të reja që i bënte ata të kuptonin shumë shpejt,
- shumë shpejt -
se me gjuhën poetike
ata do të jenë në gjendje me thon çkado që duan.
Thuhet se me qenë poet duhet të shkosh në ferr dhe të kthehesh prapë.
Dhe ata kanë shumë ferr. Shumë ferr.
Njëri prej tyre njëherë më tha: "Në burg kurrë nuk flen,
Ti kurrë nuk mund të flesh në burg. Ti kurrë nuk mund të mbyllësh qepallat"
Dhe, siq po bëj tani, I dhashë atyre një moment qetësie,
pastaj thashë, "Kjo është poezia, djem"
Është në këtë univers të burgut që ndodhet rreth jush.
Cdo gjë që thoni, për atë se si kurrë nuk mund të flini,
e kullon frikën.
Dhe të gjitha gjërat e pashkruara -- e gjitha kjo është poezi."
Kështu që filluam ta përvetësojmë atë ferr
ne e zhytëm vetvetën në ciklin e shtatë.
Dhe në atë rreth të shtatë të ferrit, në ciklin tonë tëi dashur,
ata mësuan se munden t'i bëjnë muret të padukshme
se munden t'i bëjnë dritaret të bërtasin,
dhe se mund të fshihen brenda hijeve.
Në vitin e parë që përfundoi seminari,
organizuam një festë të vogël përmbyllëse,
siq bëhet kur një punë përfundohet me aq shumë dashuri,
dhe ju doni ta festoni.
Ne i thirrëm familjet, miqtë, autoritetet e universitetit.
Gjëja e vetme që të burgosurit duhej të bënin ishte të lexonin një poemë,
ta pranonin diplomën dhe duartrokitjet.
Kjo ishte festa jonë e vogël.
Gjëja e vetme me të cilën dua t'ju lë
është momenti në të cilën këta djem,
disa nga ata tepër shtatlartë kur qëndronin afër meje,
ose djemtë e rinj- të rinjë por me krenari të madhe,
mbanin letrat dhe dridheshin si fëmijë të vegjël,
dhe lexonin poezitë e tyre më zërin që u dridhej.
Ai moment më bëri të mendoj shumë
se sigurisht për shumë prej tyre ishte sigurisht hera e parë
që i duartrokisnin për diqka.
Në burg ka gjëra që nuk mund të bëhen.
Në burg, nuk mund të ëndërrosh. Në burg, nuk mund të qash.
Ka fjalë që janë virtualisht të ndaluara, si fjala "kohë"
fjala "e ardhmja", fjala "dëshiroj".
Por ne guxuam të ëndërronim, ëndërruam shumë.
Ne vendosëm që ata do shkruanin një libër.
Jo vetëm që shkruajtën një libër, por edhe e lidhën vetë atë.
Ky ishte fundi i 2010.
Pastaj. e dyfishuam dhe shkruajtëm edhe një tjetër libër.
Dhe e lidhëm edhe atë.
Kjo Ishte pak më parë, në fund të vitit të kaluar.
çka unë shihja javë pas jave,
ishte se si ata po ktheheshin në njerëz të ndryshëm;
si po shndërroheshin.
Si fjalët po i fuqizonin ata me një dinjitet që s'e dinin që e kanë.
që s'e kishin imagjinuar kurrë.
Nuk kishin ide se ai lloj dinjiteti mund të vinte nga ta.
Në seminar, në atë ferrin e dashur që ndamë së bashku, ne të gjthë dhamë diqka.
Ne hapëm duart dhe zemrën dhe dhamë atë çka patëm, që mundëm.
Të gjithë, barabartë.
Dhe kështu ndjehesh se së paku më një mënyrë të vogël
je duke riparuar një thyerje sociale të madhe
sepse për shumë nga ta,
burgu është i vetmi destinacion.
Më kujtohet një varg e një poetit të madh,
nga njësia 48 e seminarit tonë, Nicolas Dorado:
"Më duhet një pe infinit për ta qepur këtë plagë të madhe."
Poezia e bën këtë; qep plagët e ekskluzionit.
Hap dyert. Poezia është si pasqyrë.
Krijon një pasqyrë, e cila është poezia.
Ata e njohin vetveten, e shikojnë veten në poezi
dhe shkruajnë nga ajo që janë dhe janë ajo që shkruajnë.
Në mënyrë që të shkruajnë,
ata duhet ta përshtatin kohën për të shkruar
e cila është një kohë e lirisë të jashtëzakonshme.
Ata duhet të kërkojnë në kokën e tyre për pak liri
që nuk mundet kurrë t'i mohohet kur shkruajnë
dhe kjo është e nevojshme për ta kuptuar që liria është e mundur
edhe brenda në burg.
dhe të vetmet grila që kemi në hapësirën tonë të mrekullueshme
janë vetëm fjala "grila".
dhe të gjithë ne në ferrin tonë digjemi nga lumturia
kur dhezim fitilin e fjalëve.
(Duartrokitje)
Unë ju tregova shumë për burgun, shumë për çka kam përjetuar
çdo javë, si e kam shijuar dhe si jam transformuar me të burgosurit
Por ju nuk e dini se sa do të më kishte pëlqyer që ju
të mund ta ndjeni, jetoni, provonit vetëm për pak sekonda,
atë çka unë e kam përjetuar çdo javë dhe atë çka më bën kjo që jam.
(Duartrokitje)
Martin Busamente: Zemra përtyp lotët e kohës;
të vërbëruar nga drita,
fsheh shpejtësinë e kohës
kur imazhet shkojnë me rradhë.
Ajo lufton; ajo mbahet.
Zemra çahet nën vështrimet e pikëlluara,
shëtit në stuhi që përhap zjarr,
ngrin krahërorët të ulur nga turpi,
di se nuk është vetëm të lexosh e të vazhdosh
Ajo gjithashtu dëshiron ta shohë qiellin infinit blu.
Zemra ulet e mendon,
lufton që të mos jetë e zakonshme,
të dashurojë pa lënduar,
thith diellin, i jep kurajo vetes,
dorëzohet, udhëton drejt arsyes.
Zemra lufton në mesin e kënetave,
buzë botës së krimit,
rraskapitet, por nuk merr atë më të lehtën,
derisa hapat e çregullt të dehjes
e zgjojnë,
e zgjojnë heshtjen.
Unë jam Martin Bustamente,
I burgosur në njësinë 48 të San Martin-it,
Sot është dita e lirimit tim të përkohshëm
Dhe për mua poezia, dhe literatura më ndryshuan jetën.
Ju faleminderit shumë.
Cristina Domenech: Ju faleminderit.
(Duartrokitje)