Mart 2017'de,
Cape Town belediye başkanı kenti resmen felaket bölgesi ilan etti,
çünkü kentte ancak 4 ay yetecek kadar kullanılabilir su vardı.
Şehrin sakinleri günde yalnızca kişi başına 100 litre suyla sınırlandı.
Peki bu ne demek?
Günde yalnızca 100 litre suyla
beş dakikalık duş alabilirsiniz,
yüzünüzü iki kez yıkayabilir
ve muhtemelen sifonu beş kez çekebilirsiniz.
Hâlâ dişlerinizi fırçalamadınız,
çamaşır yıkamadınız,
çiçeklerinizi sulayamadınız.
Ne yazık ki sifonu çektikten sonra ellerinizi de yıkayamadınız.
Su bile içemediniz.
Belediye başkanı bu durumu
su ile yeni bir ilişki olarak yorumladı.
Bugün, yedi ay sonrasında,
ikinci evim ile ilgili sizinle iki şey paylaşabilirim.
Birincisi, Cape Town'da henüz su tükenmedi.
Ancak 3 Eylül itibariyle,
100 litrelik sınır 87 litreye düştü.
Belediye başkanı bu yeni normal durumu kalıcı bir kuraklık olarak tanımladı.
İkincisi ise,
bugün Cape Town'da olanlar pek çok diğer şehir ve dünya ülkelerinin
başına gelecek.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Organizasyonu'na göre,
hakkında veri sahibi olmadığımız ülkeler hariç,
dünya nüfusunun %5'inden daha azı
20 yıl önce sahip olduğundan daha fazla suya sahip bir ülkede yaşıyor.
Diğer herkes daha az suya sahip ülkelerde yaşıyor.
Yaklaşık her üç kişiden biri su kriziyle karşı karşıya
bir ülkede yaşıyor.
Ben Ürdün'de büyüdüm,
1973'ten beri tam bir su kıtlığı çekmiş su fakiri bir ülke.
Hâlâ 2017 yılında,
dünyada 10 ülke Ürdün'den daha az suya sahip.
Bu yüzden su yokluğuyla ilgilenmek içime işlemiş.
Adımı yazmayı öğrenecek yaşa geldiğim an,
suyu korumam gerektiğini de öğrendim.
Anne ve babamız sürekli bana ve kardeşime dişlerimizi fırçalarken
musluğu kapamamızı söylerdi.
Oyun oynarken balonları suyla değil, unla doldururduk.
Aynı şekilde eğlenceli ama.
(Kahkaha)
Birkaç yıl önce de
arkadaşlarımla Bir Kova Buz kampanyasını denemeye kalktığımızda
bunu kumla yaptık.
(Kahkaha)
Bunun kolay olduğunu düşünebilirsiniz,
kum nasıl olsa buz değil.
Emin olun, kum her tarafa ulaşıyor
ve temizlenmek çok uzun sürüyor.
Ancak muhtemelen fark etmediğim şey,
çocukken içi un dolu balonlarla oynarken
ve yetişkin hâlimde kafamdan aşağı kum dökerken
benim ve kurak ülkelerde yaşayan insanlar için
alışkanlık hâline gelmiş bu teknikler
küresel bir kriz olma yolunda ilerleyen bir sorunda bize yardım edebilir.
Bugün üç ders paylaşmak istiyorum,
su fakiri ülkelerden ve su krizine rağmen
hayatta kalmış, hatta başarılı olmuş insanlardan çıkarılacak üç ders.
Birinci ders:
İnsanlara gerçekten ne kadar suya sahip olduklarını söyleyin.
Bir sorunu çözmek için,
önce sorunun varlığını kabullenmemiz gerek.
Konu su olunca,
insanlar durumu kolayca görmezden gelebiliyor,
şu an musluktan su aktığı için
her şey yolunda gidecekmiş gibi.
Bazı bilge, kuraklık çekmiş ülkeler
basit yeni önlemler alarak
vatandaşlarının, toplumlarının ve şirketlerinin
kuraklığın boyutunu anlamalarını sağladı.
Bu yılın başında Cape Town'dayken
karayolunda ışıklı reklam panosu ilgimi çekti,
şehirde ne kadar su kaldığını gösteriyordu.
Bu fikir, Avustralya 1997 ve 2009 yılları arasında
tarihinin en kötü kuraklığı yaşarken
onlardan alınmış bir fikir.
Melbourne'deki su düzeyleri
neredeyse %26'ya düştü.
Ancak şehir insanlara bağırmadı.
Su kullanmamaları için onlarla anlaşmaya çalışmadı.
Şehrin her yerinde vatandaşlara elektronik reklam panoları aracılığıyla
ne kadar suları kaldığı gösterildi.
Dürüstçe insanlara ne kadar su olduğunu söylüyorlardı
ve böylece sorumluluk almaları sağlanıyordu.
Kuraklığın sonuna gelindiğinde, bu durum topluluk kavramının yanısıra
acil durum kavramını da pekiştirdi.
Melbourne'de yaklaşık her üç kişiden biri
kendi evleri için yağmur suyu toplayan depolar satın aldı.
Vatandaşların yaptıkları su depoları kurmakla sınırlı kalmadı.
Şehrin de yardımıyla,
çok daha etkili bir şey yapmayı başardılar.
Bu da bizi ikinci derse götürüyor:
İnsanların suyu korumalarını mümkün kılın.
Melbourne insanlardan evlerinde daha az su harcamalarını istedi.
Bunu yapmanın bir yolu duşta daha az zaman geçirmek.
Ancak araştırmalar gösterdi ki bazı insanlar, özellikle kadınlar
bu şekilde su korumaya yatkın değildi.
Bazıları dürüstçe şöyle söyledi:
''Duş yalnızca temizlenmek için değil.
O benim sığınağım.
Sadece temizlenmek için rahatlamak için de gittiğim yer.''
Sonra şehir ücretsiz su tasarruflu duş başlıkları dağıttı.
Sonra insanlar duş başlıklarının çirkin olduğundan
ve banyolarına uymadığından yakındı.
''Duş başlığı takımı'' dediğim bir grup
mevcut duş başlıklarının içine yerleştirilebilen
su akışını etkileyen küçük bir regülatör geliştirdi.
Duş başlığının görünümü benim için önemli olmasa da
ekibin yılmadan
insanların suyu korumaları için
basit, eşsiz bir çözüm bulması çok güzel.
Dört yıl boyunca,
460.000 üzerinde duş başlığı değiştirildi.
Küçük regülator ilk çıktığında,
100.000 sipariş almıştı.
Melbourne %50 oranında kişi başına su miktarını
azaltmayı başardı.
Birleşik Arap Emirlikleri'nde
yani dünyanın ikinci su kıtlığı yaşayan ülkesi,
yetkililer 2010'da ''İş Kahramanları Araç Kiti''ni tasarladılar.
Amaç işletmelerin su ve enerji tüketimini
azaltmalarını motive etmekti.
Araç kiti şirketlere
su tüketim düzeylerini ölçmeyi öğretiyordu
ve bu düzeyleri nasıl aşağı çekecekleriyle ilgili ipuçları içeriyordu.
İşe yaradı.
Yüzlerce organizasyon araç kitini indirdi.
Bazıları
''Kurumsal Kahramanlar Ağı'' dedikleri gruba katıldı,
burada şirketleri gönüllü olarak
bir yıl içerisinde su tüketim düzeylerini önceden belirledikleri
hedeflere indirmeye çalıştılar.
Bu görevi tamamlayan şirketler ortalama %35 oranında su muhafaza ettiler.
Örneğin bir şirket
ofis alanında mümkün olduğu kadar su koruma esaslarını uyguladı.
Sifon, musluk, duş başlığı teknikleri...
adını siz koyun.
Su korunması sağlıyorsa, uyguladılar,
sonunda çalışanların su tüketimini yarı yarıya azalttılar.
Birey ve şirketlerin su korumaları için donatılması çok önemli
fakat yeterli değil.
Ülkelerin, mevcut durumun ilerisini görmeleri
ve suyun korunması için
ülke çapında önlem almaları gerek.
Bu da beni üçüncü derse taşıyor:
Görünenenden fazlasına bakın.
Su koruma politikaları hiç umulmadık yerlerden çıkabiliyor.
Singapur dünyanın 8. su kıtlığı yaşayan ülkesi.
Su ihtiyacının neredeyse yüzde 60'ı için su ithal ediyor.
Küçük bir ada.
Dolayısıyla yağmur suyu toplamak için mümkün olduğunca
çok alana ihtiyacı var.
2008 yılında,
Marina Barrage'ı inşa ettiler.
Şehrin ortasına inşa edilmiş ilk kentsel su rezervuarı.
Ülkenin en büyük su toplayıcısı,
neredeyse Singapur'un altıda biri.
Marrina Barrage'ın harika yanı
büyük boyutuyla maksimum kullanım sağlamak için tasarlanması
ve hiç umulmadık ama önemli yeri.
Ülkeye üç değerli katkısı var:
Singapur'un su tedariğini %10 arttırdı;
çevresindeki düşük rakımlı yerleri selden koruyor,
çünkü denize bağlantısı var
ve gördüğünüz gibi,
çok güzel bir gezi merkezi,
pek çok faaliyet burada gerçekleşiyor,
sanat gösterileri, müzik festivalleri,
koşucular, bisikletçiler, turistler alanın her yerinde.
Tüm hareketlerin göz kamaştırıcı
veya görünür olması gerekmiyor.
İlk evim Ürdün, tarımın tatlı suyunun
büyük kısmını kullandığını fark etti.
Çiftçileri fazla su istemeyen
ürünler yetiştirmeleri için teşvik etmeyi çok istediler.
Bunu başarmak için,
yerel tarım giderek hurma ağacı ve üzüm üzerinde odaklanıyor.
Bu ikisi diğer sebze ve meyvelere göre
kuraklığa en dayanıklı bitkiler,
aynı zamanda,
her yerel hem de uluslararası olarak değerleri çok yüksek.
Namibia yerlileri,
Güney Afrika'nın en kurak yerlerinden biri,
1968 yılından bu yana geri dönüştürülmüş su içiyorlar.
Birçok ülkenin su geri dönüştürdüğünü söyleyebilirsiniz,
evet öyle
ancak çok azı bunu içmek için yapıyor,
çünkü insanlar bir kez tuvaletlerinden geçen suyun
musluklarından akması düşüncesini sevmiyorlar.
Fakat Namibia bunu düşünme lüksüne sahip değil.
Suyu korumak için görünenin ötesine bakıyorlar.
Atık suyun nasıl ve ne zaman
içme suyu hâline getirilebileceğine çok güzel örnek teşkil ediyorlar,
su kıtlıklarını hafifletebiliyorlar,
Namibia'da
başkentte 300.000 üzerinde vatandaşa içme suyu sağlanıyor.
Daha çok su zengini ülke,
su fakiri olmaya başlarken
direksiyonu yeniden icat etmemize gerek yok diyorum.
Su fakiri ülkelerin yaptıklarına bakarsak
çözümler ortada.
Harekete geçmek
sadece bize kalmış.
Teşekkür ederim.
(Alkış)