Ben çocukken,
mevsimlerden anladığım şey
Aralık ve Ocak aylarının çok soğuk
ve karlı olduğu
Nisan'da ve Mayıs'ta çiçeklerin ortaya çıktığı,
Temmuz'un ve Ağustos'un sıcak ve güneşli olduğu,
Eylül'de ve Ekim'de ise değişken renkteki yaprakların olduğuydu.
Bu, dünyanın çalışma sistemiydi
ve sihirliydi.
Eğer o günlerde,
Dünya nüfusunun üçte birinin
hiç kar görmediğini
ya da 4 Temmuz'un bir sahil günü olmadığını bana söyleseydiniz
delirmiş olduğunuzu düşünürdüm.
Fakat gerçekte, dört farklı mevsimdeki mevsimsel değişiklik
sadece gezegendeki iki bölgede meydana gelir.
Bu iki bölgede bile
mevsimler birbirine ters haldedir.
Ama neden?
Birçok insan
Johannes Kepler adındaki astronomu
ve gezegen yörüngelerinin eliptik şekilde olduğunu,
böylece Güneş'in, yörünge merkezinde yer almadığını ispat ettiğini duymuştur.
Yüzlerce yıl önce
bunu keşfetmesi çok önemliydi.
Onun keşfi, gezegen yörünge ölçümleriyle ilgili
astronomların yaşadıkları
birçok matematiksel problemi çözdü.
Yörüngemizin kusursuz bir daire olmadığı doğru olsa da,
bilim kitaplarındaki, televizyondaki
ve filmlerdeki resimler
yörüngemizin uzatılmış olduğuna dair
abartılı bir izlenim veriyor.
Aslında, Dünya'nın yörüngesi neredeyse kusursuz bir daire.
Yine de, Dünya'nın yörüngesi teknik olarak bir elips olduğundan -
öyle görünmese de
ve Güneş tam olarak merkezde olmasa da -
bu, Güneş'e olan uzaklığımızın
yıl boyunca değiştiği anlamına geliyor.
İşte bu!
Yani, Dünya Güneş'ten uzaklaştığında, kış oluyor!
Hayır, çok hızlı değil.
Aslında Dünya Ocak ayında,
Güneş'e 5 milyon kilometre uzaklıkta olduğu
Temmuz ayından daha yakın mesafede.
Kuzeyde yaşayan bizler için Ocak ayı,
yılın en soğuk mevsiminin tam ortasında.
Hâlâ ikna olmadınız mı?
Şuna ne dersiniz:
Yaz ve kış, gezegenimizin yüzeyinde
aynı anda oluşurlar.
Connecticut'ta kış iken,
Yeni Zelanda'da yazdır.
Peki, sebebi Güneş'e olan uzaklık değilse
başka ne olabilir?
Şunu da bilmeliyiz ki,
Dünya dik bir biçimde durmuyor.
Aslında eğik biçimde.
Dünya'nın bu eksen eğikliği,
mevsimlerin başlıca var oluş sebeplerinden biri.
Dünya bir eksen üzerinde döner
ve bu eksen 23.5 derece dikeyden eğiktir.
Aynı zamanda, Dünya Güneş'in etrafında döner
ve bunu uzayda daima aynı yönü gösteren eksen yoluyla yapar.
Eğimin yanında,
kendi etrafındaki ve Güneş'in etrafındaki dönüşü
bir bölgenin yıl içindeki
gün ışığı saatlerinin miktarını belirler
ve yazın daha çok ışık alırken
kışın daha az ışık alır.
Güneş Dünyaya ışık verdiğinde, Dünya ısınır.
Güneş battıktan sonra, Dünya soğur.
Yani, yaz mevsiminde,
Hartford, Connecticut gibi
ekvatorun 40 derece kuzeyinde bulunan herhangi bir yer
her gün 15 saat gün ışığı alırken
9 saat de karanlıkta kalır.
Dünya, daha çabuk soğurken ısınması daha çok zaman alır.
Bu her gün meydana gelir,
yani tam bir ısınma tesiri vardır.
Bu olayı daha sonrası için hatırlayın!
Kışta tam tersi meydana gelir.
Isınma süresine nazaran,
soğuma süresinde çok daha fazla süre vardır
ve bu durum her gün soğutma tesiriyle sonuçlanır.
İlginç olan şey ise,
kuzeye çıktıkça yazdaki gün ışığı saati artar.
Juneau, Alaska aynı yaz gününde 19 saat gün ışı alırken
Tallahassee, Florida yaklaşık 14 saat alır.
Aslında, Kuzey kutbundaki yaz mevsiminde
Güneş hiç batmaz.
Peki, bunların hepsi gün ışığı hakkında, anladım!
Aslında öyle değil, bu bulmacanın önemli olan başka bir parçası da var.
Gün ışı saatleri,
ortalama sıcaklığı belirleyen tek şey olsaydı
Kuzey Kutbu, kuzeyde yaz iken
Dünyadaki en sıcak yer olmazdı
çünkü Kuzey Kutbu, yaz gün dönümünü
kuşatan aylarda 24 saat ışık alır.
Fakat orası Kuzey Kutbu.
Suda hâlâ buz adaları,
yerde de kar var.
Peki, neler oluyor?
Dünya bir küre,
bu nedenle bir bölgenin aldığı Güneş enerjisi miktarı,
Güneş'in gökyüzünde ne kadar yüksekte olduğuna bağlıdır,
bu da -bildiğiniz gibi- gün içindeki
gün doğumu ve gün batımı aralığında değişir.
Fakat maksimum yükseklik de en fazla Güneş yüksekliği
ve yaz gün dönümündeki öğle vaktinde yılın en yüksek seviyesiyle
yaz ayları boyunca yıl içinde değişir,
bu gün dönümü de kuzey yarım kürede 21 Haziran,
güney yarım kürede 21 Aralık’tır.
Bunun nedeni,
kuzey yarım kürenin dünya döndükçe
kış mevsiminde Güneş'ten uzaklaşıp eğilmesiyle,
yaz mevsiminde de Güneş'e doğru eğilmesiyle sonuçlanmasıdır,
bu da Güneş'in tepede daha doğrudan
ve daha uzun süre boyunca kalmasını sağlar.
Yaz mevsiminde artan gün ışığı saatlerini hatırladınız mı?
Güneş gökyüzünde yükseldikçe
kilometrekare başına Güneş enerjisi artar.
Yani, Güneş belli bir açıdayken,
Aydınlık bölgelerin
her bir karesine verilen enerji miktarı daha azdır.
Bu yüzden, Kuzey Kutbu ısınmak için
24 saat gün ışığı alsa da,
almış olduğu Güneş ışığı oldukça yayılır
ve uzak güneydeki bir yerden daha az enerji verir,
Güneş güneyde daha yüksektedir
çünkü güney bölgeler Güneş'e doğru daha çok eğiktir.
Ayrıca, Kuzey Kutbunun telafi seçenekleri fazladır.
Hiç Güneş ışığı olmadan
6 ay boyunca aralıksız soğur.
Yani, mevsimler değiştikçe
siz nerede olursanız olun,
sadece her bir yeni mevsimin güzelliğine değil,
onların size getirdiği
muazzam karmaşıklığa da minnettar olabilirsiniz.