İlk özçekimden çok önce,
Antik Yunanların ve Romalıların
kendi görüntüsüne biraz fazla takıntılı birisiyle ilgili bir mitleri vardı.
Kısaca şöyleydi,
Narcissus dünyada sevecek birini bulmak için dolaşan yakışıklı bir adamdı.
Echo adındaki bir periyi reddettikten sonra
bir nehirde kendi yansımasıyla karşılaştı
ve ona aşık oldu.
Ondan uzak duramayınca da
Narcissus boğuldu.
Öldüğü noktada bir çiçek bitti, biz de o çiçeğe Narcissus(Nergis) diyoruz.
Bu mit Narsisizmin ana fikrini aktarıyor,
kişinin kendisini bazen zarar verici boyutlarda üstün göremesi.
Ama sadece gazete köşelerinde karşınıza çıkan bir kişilik biçimi değil, aslında
psikologlar tarafından sınıflandırılan ve araştırılan özellikler grubu.
Narsisizmin psikolojik tanımı, kendini üstün, abartılı görme.
Kendilerini farklı boyutlarda olmak üzere, daha güzel,
daha akıllı
ve diğerlerinden daha önemli görüyorlar
ve özel davranılmayı hak ettiklerini düşünüyorlar.
Psikologlar narsisizmin iki biçimini kişilik özelliği olarak kabul ediyorlar:
Üstün ve hassas narsisizm.
Bir de narsist kişilik bozukluğu var,
az sonra tekrar bahsedeceğimiz, daha uç bir biçimi.
En bilineni üstün narsisizm,
dışa dönüklükle,
baskınlıkla
ve ilgi çekme isteğiyle karekterize edilir.
Üstün narsistler, ilginin ve gücün peşindelerdir,
bazen politikacı,
bazen ünlü,
bazen de kültürel lider olarak.
Tabii ki bu güç pozisyonlarının peşindeki herkes narsist değildir.
Bazılarının, tam potansiyellerine ulaşmak
veya diğerlerinin yaşamlarını iyileştirmeye
yardımcı olmak gibi olumlu nedenleri vardır.
Ama narsist kişiler, gücü
onun getirdiği mevki ve ilgi için isterler.
Hassas narsistler ise sessiz ve içe kapanık olabilirler.
Kendilerini layık görme hisleri güçlüdür, ama kendilerini
kolayca tehdit altında hissedebilirler veya yetersiz görebilirler.
Her iki durumda da narsisizmin kara yüzü uzun vadede kendini gösterir.
Narsistler bencilce davranırlar,
bu yüzden narsist liderler riskli ve etik olmayan kararlar verebilirler,
narsist partnerler dürüst olmayabilirler veya aldatabilirler.
Kendilerini toz pembe görüşleri sorgulanınca
kindar ve agresif davranabilirler.
Hastaların kendini çok iyi hissettikleri
ama etraflarındaki insanların çektiği bir hastalık gibidir.
Uç durumlarda da
bu davranış biçimi, narsist kişilik bozukluğu adında
bir psikolojik rahatsızlık olarak sınıflandırılır
Toplumun yüzde bir ila ikisi bu durumdadır,
daha çok erkekler olmak üzere.
Bu teşhis yetişkinlere özeldir.
Gençler, özellikle çocuklar, aşırı derecede ben merkezci olabilirler,
ama bu gelişmenin normal bir etkisi olabilir.
Amerikan Psikiyatri Topluluğunun
Teşhis ve İstatistik Kılavuzunun beşinci baskısı
narsist kişilik bozukluğuyla ilişkili birkaç özellik tanımlar.
Kendini üstün görmek,
empati sorunları,
kendini bir şeylere layık görmek
ve hayranlık ve ilgi duyulma ihtiyacı.
Bu özellikleri gerçek bir psikolojik rahatsızlık yapansa
bu özelliklerin kişinin hayatını ele geçirmesi ve ciddi sorunlar yaratması.
Eşiniz veya çocuğunuza ilgi göstermek yerine
onları ilgi ve hayranlık kaynakları olarak görmeyi düşünün
veya performansınızla ilgili
yapıcı eleştiriler aramak yerine
size yardımcı olmak isteyen herkese
haksız olduklarını söylemeyi.
Peki narsisizm neden kaynaklanır?
İkizlerde yapılan araştırmalara göre, güçlü bir genetik bileşeni var,
yine de hangi genler rol oynuyor bilmiyoruz.
Ama çevrenin de etkisi var.
Çocuklarını sürekli pohpohlayanlar
üstün narsisizme neden olabilirler.
Soğuk, kontrolcü ebeveynler de hassas narsisizme yol açabilirler.
Narsisizm bireyselliği ve böbürlenmeyi
öne çıkaran toplumlarda daha sık görülüyor gibi.
Örneğin Amerika'da,
narsisizm 1970'lerden beri yükselişte olan bir özellik.
Bu sıralarda, 60'ların topluluğa bağlılığı kendini
kendine güven hareketine ve
materyalizme bırakmıştı.
Son zamanlarda da sosyal medya kişilerin kendilerini gösterme
fırsatlarını arttırdı,
ama sosyal medyanın narsisizme yol açtığının kesin kanıtı olmadığını
söylemekte yarar var.
Daha çok, narsistlere sosyal statü ve dikkat çekme olanağı verdi.
Peki narsitler bu olumsuz özelliklerini iyileştirebilirler mi?
Evet!
Kendi davranışlarının yansımasını dürüstçe görme ve başkalarına
ilgi göstermenin herhangi bir fırsatı, örneğin
psikoterapi veya başkalarına merhamet göstermeye çabalamak yardımcı olabilir.
Zor olan, narsist kişilik bozukluğuna sahip kişilerin
kendilerini iyileştimeye
çabalamalarında devamlı olmaları.
Narsistler için kendine pek hoş olmayan bir açıdan bakmak zor olabilir.