Tatbikatlar, personelin kendi alanında önceden deneyim kazanmasına ve
eş güdüm içinde çalışma yeteneğini geliştirmesine olanak sağlayan uygulamalardır.
Belli kurallar çerçevesinde gerçekleştirilen ve iyi planlanmış tatbikatlar, afet ve acil durum anlarında
karşılaşılabilecek zorluklar ve sorunlar için çözüm üretme kapasitesinin geliştirilmesine de büyük katkı sağlar.
Başarılı bir tatbikat gerçekleştirilmek için, tatbikat sürecinin iyi planlanması, görev alacak aktörlerin
doğru belirlenmesi, zamanlamaya dikkat edilmesi, tatbikat sonuçlarının doğru okunması gerekir.
Bu konular ile bağlantılı olarak kullanılacak anahtar kavramlar;
Bu programı izledikten sonra
sorularına yanıt bulabileceksiniz.
Tatbikatlar, olası bir afet ve acil durumda can ve mal kaybının yaşanmaması veya en aza indirilmesi için
öngörülen tehlike senaryoları doğrultusunda hazırlanan planların uygulanabilirliğini gerçekçi ortamlarda test etmek, amacıyla yapılır.
Tatbikatlar, ülke genelinde müdahale kapasitesinin ve mantığının geliştirilmesine, plan ve teçhizatın denenmesine,
kaynaklardaki boşluk ve eksikliklerin belirlenmesine, görev ve sorumlulukların netleştirilmesine,
bireysel ve ekip performansının artmasına imkân verir.
Türkiye’de tatbikatlar ile ilgili
Daha sonra ise;
1999 tarihli Başbakanlık Tatbikatlar Yönergesi 2009 tarihli ve 5902 sayılı
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
2013 yılında Resmî Gazete’de yayınlanan Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği
2015 tarihli Başbakanlık AFAD Türkiye Afet Müdahale Planı ve Afet Yönetim ve Karar Destek Sisteminin
Uygulamaya Alınması Hakkındaki Genelge yayımlanmıştır.
Tatbikatları uygulama yöntemleri açısından sınıflandıracak olursak tatbikat türleri:
1. Kapsamlı Saha Tatbikatı
2. Masabaşı Tatbikatı
3. Haberleşme ve İntikal Tatbikatı şeklindedir.
Kapsamlı saha tatbikatları, afet ve acil durumlara ilişkin olarak hazırlanan planların uygulanabilirliğinin,
karar vericiler, koordinasyon birimleri ve saha ekipleri arasındaki koordine ve uyumun en gerçekçi şekilde test edildiği tatbikatlardır.
Saha tatbikatları gerçek zamanlı oynanabildiği gibi sıkıştırılmış zamanlı da oynanabilir.
Masabaşı Tatbikatı; Afet ve acil durumlarda görev alacak olan, özellikle de karar verme mekanizması içinde yer alan
personelin/görevlilerin katıldığı, karşılıklı görüş alışverişi ve soru cevap oturumlarına imkân sağlayan,
birçok unsurun test edildiği, fiziki saha aktivitesi gerektirmeyen tatbikatlardır.
Haberleşme ve İntikal Tatbikatında Tatbikatlarda görev alan birimler arası ve birimlerin kendi içinde
haberleşme zincirinin doğru ve düzgün bir şekilde çalışıp çalışmadığını kontrol etmek ve intikal süreçlerini denetlemek amacıyla yapılır.
Haberleşme ve İntikal Tatbikatlarında;
gibi hususlarda değerlendirmelerde bulunulabilir.
Afeti yönetmek bir performanstır.
Afet yönetimi afet yönetim planları ile kaynakların en etkin buluşmasıyla yapılır, fakat hiç tahmin edilemeyen durumlar ortaya çıkabilir.
Bu tür durumlarda afeti yöneten kişiler yaratıcı ve hızlı çözümler ortaya çıkartarak afeti yönetir.
Dolayısıyla planların içeriklerinin birbirini desteklemesi ve birbirinden ayrı düşünülmemesi gerekir.
Planların, karar alma sürecinde afeti ya da acil durumu yöneten kişilere yardımcı olması beklenir.
Planlama, normal zamanlarda afet ve acil durumlarda alınacak kritik kararlar için hazırlanmak olarak nitelendirilebilir.
Başarılı bir tatbikat gerçekleştirilmek için, tatbikat sürecin iyi planlanmak, aktörleri doğru belirlenmek,
zamanlamaya dikkat etmek, tatbikat sonuçlarını doğru okumak gerekir.
Genel olarak tatbikat sürecini;
olarak dört ana başlıkta özetleyebiliriz.
Tatbikat planlama süreci;
belirlendiği süreçtir.
Tatbikat Geliştirme aşaması;
Son olarak raporlama, tatbikatın fiilen ifası sonrasında, tatbikatta görev alan tüm aktörlerin, değerlendirmecilerin,
gözlemcilerin bir araya gelerek tatbikatın belirlenen amaca ulaşıp ulaşmadığı,
yaşananlarla ilgili geliştirilmesi gereken hususlar olup olmadığı gibi konularda genel değerlendirmelerde bulunduğu
ve bu çıktıların raporlanarak üst yönetime sunulduğu süreçtir.
Tatbikatın planlama, geliştirme, icra ve raporlama aşamalarında farklı kurum
ve yapılara mensup personel ve ekipler görev yapsa da tatbikatta yer alan aktörleri dört ana başlıkta toplamak mümkündür.
Bunlar,
Tatbikat planlama ekibi; tatbikatın yer, zaman, katılımcı, ölçek, oynanma şekli, beklenen çıktılar gibi unsurlarını belirleyen ekiptir.
Ekipte yer alan kişilerin plan ve programlara, mevzuata, katılımcı ekiplerin kapasite ve kabiliyet bilgilerine sahip kişilerden seçilmesi ise oldukça önemlidir.
Tatbikat planlama ekibi, tatbikatın icrası sırasında Tatbikat Koordinatörlüğüne dönüşerek
tatbikatın belirlenen esaslar çerçevesinde icra edilmesini, enjektelerin sürülmesini, sonrasında ise gözlemci
ve değerlendirmecilerin raporları doğrultusunda sonuç çıktılarının alınmasını sağlar.
Tatbikatta görev alacak olan katılımcılar ve oyuncular, mevcut plan ve programlar ile
mevzuat kapsamında tatbikatın ölçeğine göre belirlenerek hazırlanan senaryoya göre kendilerine verilen görevleri icra ederler.
Senaryo, tatbikatlarda oynanacak oyunların bir bütünüdür.
Hazırlanmasında tatbikatın oynanacağı ilin ya da bölgenin afetselliğini yansıtması,
katılacak ekiplerin ve oyuncuların imkân, kapasite ve kabiliyetlerine göre şekillendirilmesi esastır.
Gözlemciler, tatbikatta herhangi bir şekilde görev almayan, belirlenen noktalarda tatbikatın işleyişini gözlemleyen
ve tatbikattaki uygulamalardan kendi yararlarına sonuçlar çıkarmak amacıyla not ya da görüntü alan kişilerdir.
Değerlendirmeci ise tatbikatın tümü ya da belirli bir kısmı üzerinde gözlem ve değerlendirmelerde bulunan,
tatbikatın amaç ve hedeflerine ulaşılıp ulaşılamadığını gözlemleyerek, yorum ve değerlendirmelerde bulunan,
bunları raporlayarak üst yönetime sunan kişidir.
Tatbikatın başarılı olması için göz önüne alınması gereken hususlar da vardır. Bunlar;
Tatbikatlar, afet ve acil durumlarda yer alacak personelin önceden deneyim kazanmasına olanak sağlar.
Aynı zamanda diğer kişilerle koordineli bir şekilde çalışma yeteneklerini geliştirir.
İyi planlanmış tatbikatlar, afet ve acil durumlarda kişilerin, kurumların
ve kuruluşların karşılarına çıkacak zorlukların üstesinden gelinmesi açısından önemli bir yere sahiptir.
Bu yüzden afet ve acil durum tatbikatları iyi planlanmalı, kimin görev alacağı iyi belirlenmeli,
zamanlama konusunda hassas olunmalı ve tatbikat sonuçları doğru okunmalıdır.
Bu programda
sorularına değinildi.
Konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi Afet Senaryosu ve Tatbikatlar ders kitabının 6. ünitesinde yer almaktadır.