İndi biz sizinlə tarixin ən məhşur
hadisəsini müzakirə edəcəyik
hansı ki, I Dünya Müharibəsini və ya
Böyük Müharibəni tətikləyən əsas amil olmuşdur.
İlkin təsəvvür üçün onu deyim ki,
1908-ci ildə Avstrya-Macarıstan imperiyası
Bosnya və Hersoqovinyanı formal olaraq özünə birləşdirmişdi.
Əslində 1800-cü illərin sonunda Osmanlıları
oradan çıxarmış və zəbt etmişdi.
Amma formal olaraq 1908-ci ildən birləşdirilmişdi.
Əlavə edim ki,
Osmanlıların Balkan yarmadasından çıxarıldığı dövrdə
Yuqoslaviyalıların, cənubi Slavyan xalqının
birləşmə istəyi daha da
alovlandı.
Yuqoslaviya dedikdə insanların ağlına
cənubi Slavyan xalqı gəlir.
Yəni onlar tam olaraq cənub xalqı sayılır.
Bu məlumat sizdə bir qədər millət haqqında fikir formalaşdırsın.
1908-ci ildə isə o artıq ələ keçirilmişdi.
Bu əhəmiyyətli dövlət gələcəkdə
Yuqoslaviyanın əsas hissəsini təşkil edəcəkdi,
amma indi formal olaraq Avstrya-Macarıstanın tərkibinə qatılıb.
Burada müstəqil krallıq olan Serbiya var.
Bu ərazini millətçi hərəkatının
ocağı kimi təsəvvür edin.
Əgər digər cənubi Slavyan dövlətlərini də
bu hərəkata daxil edilsəydi, bir gün böyük Yuqoslaviya qurulacaqdı.
İndi bu kontekslə 1914-cü ilə baxaq.
Gəlin bura bir xətt çəkim.
1914-cü ilə nəzər salaq.
28 iyun tarixə keçən ən məhşur
günlərdən biridir.
Frans Ferdinant və onun həyat yoldaşı Sofiya
Sarayevoya gedirlər hansı ki, indi Bosniyaya birləşdirilib.
Onların orda olduğu müddətdə hiylə qururlur.
Gənc Bosniyalılar adlı bir qrup tərəfindən
onlara qarşı suiqəst planı qurulur.
Bu millətçi qrup
Qara Əllə əlaqələndirilir.
Burada əlaqələr çoxdur, çoxları deyir ki,
başqa bilinməyən, kölgədə qalan
və səhnə arxasında olan başqa amillər var.
Bəzi faktlar isə Serbiya krallığını göstərir.
Onlar Frans Ferdinanta qarşı suiqəstə təşəbbüs etmişdilər.
Əslində bu heyrətamiz hekayə idi,
çünki əvvəlki suiqəst təşəbbüsü
tamamilə uğursuz olmuşdu.
Suiqəst etməyə çalışan
bir oğlan yaxalanmışdı,
o sianid kapsulunu açıb sonra
çaya tullanmaq istəyirdi.
Sianid kapsulu təhlükəlidir.
Çay isə cəmi 25 sm dərinlikdə idi.
Nəisə ki, oğlan kapsul əlində ikən tutulmuşdu.
Digər konspirasiya Qavrilo Prinsipə aiddir,
bura qədər əməliyyət bir dəfə uğursuzluğa uğramışdı,
ona görə də o suiqəstdən əlini üzmüşdü.
Sarayevoda əlində sendviçlə oturmuş
qurduğu əməliyyatın necə uğursuz olduğunu düşünürdü.
Bütün bunlar baş verərkən plandakı səhvlik
Frans Ferdinantın səyahət planı ilə bağlı olmuşdu,
onun maşını Sarayevoda
Qavrilo Prinsipin düz yanından keçir.
O bunu görür, təsadüfdən onlar yolu
səhv gedirlər və yenidən Qavrilonun
yanından keçməli olurlar.
Yadınıza salım ki, bundan bir gün əvvəldən
onun qorumaları ona qarşı suiqəst planının
qurulmasından xəbərdar idilər.
Ona görə də daha diqqətli olmalı idilər.
Qavrilo Prinsip ayağa qalxır, sendviçini masaya qoyur
və Frans Ferdinantla Sofiyanın
maşınını gördüyü yerə gedir.
Sürücü isə yanlışlığa
yol vermişdi və
təhlükəsizliyi diqqətə almamışdı.
Onlar geri qayıtmağa çalışırlar amma bu vəziyyəti
daha da pisləşdirir, çünki maşın hərəkət etmirdi.
Qavrilo Prinsip maşına doğru hərəkət edir
və Frans Ferdinantla Sofiyaya atəş açır.
Məsələnin əhəmiyyətinə fikir verin,
Frans Ferdinant Avstryanın varisi idi.
O, Avstrya-Macarıstanın kralı
Frans Cozefin əmisi oğlu idi.
Yəni imperiyanın davamçısı o idi.
Amma Qavrilo Prinsip onu öldürdü.
Qavrilo Prinsip Frans Ferdinata qarşı suiqəst etdi.
Qavrilo Prinsipdən sonra burada
bir şəkil var. Ümid edirəm ki,
bu Qavrilonun özüdür,
bu hadisədən sonra o həbs olunur.
Baş verənlər Yuqoslav
millətçi hərəkatına necə əlaqələndirildiyini
tam olaraq göstərir.
Bayaq qeyd etdim ki, o həbs olunmuşdu.
"Mən Yuqoslav millətçisiyəm, məqsədim
bütün Yuqoslaviyanı vahid halda birləşdirməkdir,
məni dövlətin quruluşu maraqlandırmır,
necə olur olsun, amma Avstryadan azad olsun".
Bu deyilənlər və suiqəst
millətçi hərəkatını ruhlandırdı, Bosniya və
Hersoqovinyanı Serbiyaya birləşdirmək hətta
Xorvatiyanı, Bosniya və Hersoqoviniyanı,
və Serbiyanı vahid hala salmaq istəklərini coşdurdu.
Suiqəstin gələcək videolarda
I Dünya Müharibəsinin tətikləyicisi olduğunu görəcəksiniz.
Onun səbəbini də biləcəksiniz,
çünki burada sitat gətirmək üçün bir çox amil var.
Siz mübahisə edə bilərsiniz ki, axı Avropada
bir çox imperiyalar konflikt üçün
artıq silahlanmışdılar.
Amma görəcəksiniz ki, bütün bu ittifaqlar
özləri Avropadakı dominoların yıxılmağına icazə verib.
Çünki bu imperiyalar özləri
bir-birləri ilə müharibə etmək istəyirdilər.