Trong 20 năm qua,
tôi đã giúp người Malaysia và nhiều người Đông Nam Á khác
nói tiếng Anh tốt hơn.
Qua việc đào tạo hàng nghìn người Đông Nam Á,
tôi đã phát hiện ra một sự thật rất đáng ngạc nhiên là
việc một người giao tiếp tốt bằng tiếng Anh
phụ thuộc rất ít vào trình độ
mà thay vào đó là thái độ của họ với tiếng Anh.
Đâu đó ngoài kia, có những người với trình độ tiếng Anh rất thấp,
lại có thể giao tiếp rất rất tốt.
Mộ trong số đó là Faizal, sinh viên, một trong những người tôi khảo sát.
Cậu ấy là người giám sát nhà máy
có trình độ tiếng Anh rất rất thấp,
lại có thể ngồi đó và lắng nghe bất cứ ai,
một cách rất điềm tĩnh, rõ ràng,
và đáp lại,
hoàn toàn diễn tả được hết ý nghĩ một cách tuyệt vời,
với trình độ tiếng Anh thấp.
Vì thế, hôm nay, tôi muốn chia sẻ với các bạn
điều khác biệt ở những người như Faizal?
Sao họ có thể làm được điều đó?
Điều thứ hai là,
tại sao điều này quan trọng không chỉ với bạn,
mà còn với con của bạn, với cộng đồng, và tương lai của Malaysia?
Và thứ ba,
điều bạn có thể làm, và bắt đầu từ ngay hôm nay,
nếu muốn giao tiếp với sự điềm tĩnh và hoàn toàn tự tin
như Faizal.
Đầu tiên, điều khác biệt là gì?
Những người như Faizal làm điều đó như thế nào?
Để trả lời câu hỏi đó,
tôi sẽ đưa bạn trở lại 10 năm trước,
khi tôi đang đào tạo học viên,
và con gái tôi đang học piano vào khoảng thời gian đó.
Tôi bắt đầu chú ý hai điểm tương đồng rõ rệt
về thái độ hay suy nghĩ của con bé đối với việc chơi piano
và suy nghĩ hay thái độ của nhiều người Malaysia với tiếng Anh.
Đầu tiên, tôi muốn kể cho các bạn
là con gái tôi hoàn toàn ghét piano,
ghét những bài học, ghét phải thực hành.
Đây là lúc nó luyện tập.
Chỉ được đến thế thôi.
Đây là chuyện có thật.
Và con bé sợ phải đi học piano
vì khi đến lớp học,
con bé bị nỗi sợ lấp đầy
bởi chơi piano là không được mắc lỗi, đúng không?
Vì cũng như nhiều người học piano khác,
với cả con gái tôi và giáo viên của con bé,
chơi piano giỏi được tính bằng việc ít mắc lỗi nhất.
Tôi để ý là nhiều người Malaysia bắt đầu cuộc nói chuyện bằng tiếng Anh
với cùng cảm giác sợ hãi đó.
Cái cảm giác họ sẽ bị đánh giá
bởi số lỗi sai họ mắc phải,
và thế nào thì họ cũng sẽ mắc lỗi.
Điểm tương đồng thứ hai tôi nhận thấy là sự tự ái.
Con gái tôi biết giỏi piano là như thế nào, đúng không?
Vì chúng ta đều đã nghe nói về điều đó.
Và con bé biết trình độ của nó đến đâu,
hay phải luyện tập bao lâu để chơi được như thế.
Tôi nhận ra rằng rất nhiều người Malaysia
biết việc thực sự giỏi tiếng Anh là như thế nào,
- tôi thấy rất nhiều bạn gật đầu -
và biết tiếng Anh của họ ở trình độ nào,
hay phải nỗ lực ra sao mới có thể giỏi như vậy.
Dường như họ cũng giống như con gái tôi - đơn giản là tệ,
chơi piano tệ, nói tiếng Anh tệ.
Tiếng Anh của tôi không tốt lắm, lah. Không thể. Xin lỗi, yah. Không thể. Ah -
Tôi có thể nhìn thấy những điểm tương đồng này,
nhưng vẫn không thể tìm ra
điều gì khiến những người như Faizal khác biệt
mà họ có thể nói một cách trôi chảy, bình tĩnh và tự tin?
Rồi một hôm, tôi tìm ra câu trả lời,
một cách hết sức tình cờ.
Hôm đó, máy tính của tôi bị hỏng,
tôi phải đến quán cà phê có internet.
Vâng, đó là lần đầu tiên,
và tôi nhận ra nơi đó thật kinh khủng.
Mùi nó thật kinh khủng.
Nặng mùi, và ở đó toàn là các cậu con trai.
Và chúng đều đang chơi những trò bạo lực, ầm ĩ.
Nơi đó thật sự kinh khủng. Nhưng tôi không còn lựa chọn khác.
Vì thế tôi ngồi xuống,
bắt đầu chú ý đến anh chàng ngồi cạnh,
rồi trở nên cực kỳ hứng thú với cậu ta.
Lúc đó, cậu đang chơi trò
cơ bản kiểu như là bắn chết hết đối thủ là thắng.
Thế đấy. (Cười)
Đó là trò chơi, ok?
Và tôi thấy cậu này chơi không tốt lắm.
Thật ra là rất tệ.
Bởi tôi nhìn thấy rất nhiều súng nổ
và chết thì... không bao nhiêu.
(Cười)
Điều mà tôi thực sự quan tâm là
sau lưng người chơi tệ hại này là ba người bạn,
đứng đó và xem cậu ta chơi.
Điều mà tôi thực sự chú ý đó là
dù chơi tệ,
dù bạn bè đang nhìn,
nhưng cậu ta không hề ngại,
không sợ bị đánh giá.
Không có sự e thẹn.
Thực tế là hoàn toàn ngược lại.
Cậu ta hoàn toàn tập trung vào những kẻ xấu,
và trên mặt luôn nở nụ cười.
Tất cả những gì cậu ta nghĩ là giết chết những kẻ xấu đó.
Tôi quan sát cậu
và chợt nhận ra: chính là nó.
Đây là thái độ giống với
của những người như Faizal khi nói tiếng Anh,
như anh chàng này.
Khi Faizal bắt đầu một cuộc trò chuyện bằng tiếng Anh,
cậu không hề cảm thấy bị đánh giá.
Cậu ấy hoàn toàn tập trung vào người mà mình đang trò chuyện
và vào kết quả mà cậu ấy mong muốn.
Cậu ấy không tự ái,
không nghĩ về sai lầm của mình.
Tôi muốn chia sẻ với các bạn một ví dụ thực tế, để minh hoạ
cho việc nói tiếng Anh theo kiểu chơi piano
và nói tiếng Anh theo kiểu chơi game.
Và đây là một câu chuyện có thật.
Nó đã xảy ra với tôi.
Lâu rồi, tôi đến một hiệu thuốc.
Tôi cần mua omega;
bác sĩ của tôi nói tôi nên uống omega.
Tôi đi đến gần cái kệ,
có quá nhiều loại omega,
omega chứa nhiều DHA,
omega có lượng EPA cao,
và tôi không biết phải mua loại nào.
Lúc đó, người đại diện bán hàng bất ngờ xuất hiện.
Nhìn cô ấy rất tươm tất và chuyên nghiệp.
Tôi đi qua, và khi nhìn tôi, ánh mắt của cô ấy
kiểu như là- tôi quá rõ kiểu như cô rồi.
Mắt cô ấy mở to hết cỡ.
Kiểu như là hoảng loạn:
Ôi trời ơi! Tôi phải nói chuyện với người bản xứ!
Cô ta sẽ đánh giá tôi và nhận ra lỗi sai của tôi.
Tôi tiến lại gần và giải thích vấn đề mình gặp phải
Tôi nên mua loại omega nào?
Và cô ấy bắt đầu giảng giải
mọi thứ về DHA và EPA mà người ta có thể hình dung.
Cô ấy nói rất nhanh, và cứ vòng vo.
Khi cô ấy tư vấn xong thì
tôi vẫn không biết nên mua loại nào.
(Cười)
Vậy nên tôi quay sang cô gái phía sau quầy.
Tôi đã nghe cô ấy nói trước đó,
và tôi biết tiếng Anh của cô ấy rất tệ.
Nhưng khi tôi tiến đến,
cô gái này lại không lo sợ gì.
Thực sự, cô ấy chỉ nhìn tôi.
Bạn có hiểu cái nhìn đó?
Kiểu như...Hả? Được thôi...Có việc gì?
(Cười)
Vâng, tôi đã ở Malaysia lâu lắm rồi.
(Cười)
Tôi lại gần và nói với cô ấy vấn đề của mình, EPA và DHA.
Cô ấy nhìn tôi rồi nói:
"Vâng, được rồi."
"Ah, EPA tốt cho tim."
"DHA tốt cho não."
(Cười)
"Tim cô có ổn không?"
(Cười)
Tôi nói:
"Ồ, vâng."
"Tim của tôi thật sự là... tôi nghĩ là nó rất ổn."
Cô ấy nói:
"Thế não cô có ổn không?"
(Cười)
Tôi nói: "Ồ, không, tôi nghĩ là nó không còn được tốt nữa.''
Cô ấy nhìn và nói:
"Vậy được rồi, cô dùng Omega DHA đi!"
(Cười)
Vấn đề được giải quyết.
Chúng ta có hai kiểu người nói trong giao tiếp.
Kiểu thứ nhất có trình độ cao,
nhưng chỉ tập trung vào bản thân và cố làm cho đúng,
do đó giao tiếp không hiệu quả.
Lại có một kiểu người khác,
trình độ không cao,
nhưng luôn tập trung vào đối phương nên đạt được mục tiêu trong giao tiếp.
Hiệu quả.
Và đó là điểm khác biệt.
Vậy vì sao sự khác biệt này lại quan trọng không chỉ với bạn, với các con của bạn,
mà còn với tương lai của Malaysia và các nước gặp phải vấn đề tương tự?
Để trả lời câu hỏi đó, hãy nhìn xem
ngày nay, trên thế giới, ai là những người nói tiếng Anh thực sự, được chứ?
Nhìn vào tất cả những cuộc hội thoại
đang diễn ra trên thế giới ngay lúc này,
ta sẽ thấy rằng với mỗi một người bản xứ như tôi,
thì có tới năm người không phải bản xứ.
Và nếu ngay lúc này, ta nghe tất cả các cuộc hội thoại trên Trái Đất,
ta nhận ra 96% những cuộc nói chuyện này
là của những người không phải dân bản xứ -
và chỉ có 4% trong số đó là giữa dân bản xứ với nhau.
Ngôn ngữ này không còn là của riêng tôi,
mà nó thuộc về các bạn.
Nó không phải là nghệ thuật cần phải hoàn thiện,
mà chỉ là một công cụ để ta đạt được mục đích.
Tôi muốn đưa ra ví dụ thực tế về vai trò của tiếng Anh hiện nay trên thế giới,
tiếng Anh thực sự của ngày nay.
Đây cũng là chuyện có thật.
Trước đây không lâu tôi tham gia tiệc nướng BBQ
đó là tiệc dành cho các kỹ sư
từ khắp nơi trên thế giới.
Người ta chuẩn bị bánh hotdog.
Một vài loại hotdog là loại hotdog thông thường,
còn vài loại là nhân phô mai.
Một kỹ sư người Pháp đang làm hotdog,
anh ta quay sang người kỹ sư Hàn Quốc,
nói: "Cậu có muốn một hotdog không?"
Anh kỹ sư người Hàn nói: "Có, cảm ơn!"
"Cậu có muốn phô mai không?"
Anh kỹ sư người Hàn nhìn quanh bàn
rồi nói: "Tôi thấy không có phô mai."
Anh người Pháp nói: "Hotdog có chứa phô mai."
(Cười)
Anh người Hàn không hiểu anh người Pháp.
Vì thế, anh kỹ sư người Pháp cố giải thích lại.
"Hotdog... được làm từ ... với phô mai."
Anh người Hàn vẫn không hiểu.
Anh kia lại nói:
"Hotdog đến từ.
Không, phô mai đến từ hotdog."
(Cười)
Anh người Hàn không thể hiểu nổi.
Ngay lúc đó, có anh kỹ sư người Nhật nghe hai người kia nói chuyện nãy giờ,
anh quay sang
nói với anh người Hàn: "Ah! Phomai ... được nhập vào!"
(Cười)
Và anh người Hàn đã hiểu.
(Cười)
Mọi người đều hiểu.
Đó là tiếng Anh của ngày nay.
Chỉ là công cụ để chúng ta chơi đùa, để đạt được kết quả,
như trò chơi trên máy tính.
Thách thức là trường học trên khắp thế giới,
tiếng Anh lại không được dạy như một cái gì đó để chơi
mà là một môn nghệ thuật mà ta phải thành thục.
Và học sinh được đánh giá bằng sự đúng sai chứ không phải bằng sự rõ ràng dễ hiểu.
Có lẽ một số bạn sẽ nhớ lại bài thi đọc hiểu kiểu cũ ở trường.
Mọi người có nhớ là ở trường
khi bài đọc nêu câu hỏi,
thì bạn phải đọc qua một phần nào đó
rồi trả lời câu hỏi để thể hiện bạn đã hiểu bài đọc ấy.
Và điều này có thể đã xảy ra, đó là bạn đã thể hiện mình hiểu bài,
nhưng lại bị đánh dấu sai lớn vì phạm một lỗi ngữ pháp nhỏ.
Như học sinh này.
Học sinh này hiểu đoạn bốn một cách rõ ràng.
Nhưng vẫn không đúng!
Bởi cậu ta bỏ mất chữ "N" trong từ "environment".
Trong thực tế thì điều gì quan trọng nào?
Thực tế, vấn đề sẽ là bạn có hiểu email không,
hay bạn có hiểu khách hàng của mình, để có thể bắt đầu và làm gì đó?
Vậy vấn đề mà tôi thấy ở đây, lặp đi lặp lại,
đó là người ta lấy cái thái độ về tiếng Anh đã hình thành ở trường,
đem nó vào cuộc sống khi trưởng thành, và vào công việc của chính mình.
Nếu ở trong trạng thái căng thẳng và có một cuộc nói chuyện,
bạn cố gắng nói ra kết quả một cách đúng đắn,
não của bạn đang đa nhiệm, và nó không thể làm hai việc cùng một lúc.
Và cái tôi thấy là não bế tắc ngay lập tức.
Và bạn có thể nhận ra ba dấu hiệu này khi não bế tắc.
Dấu hiệu đầu tiên là không nghe người ta nói gì.
Ai đó nói chuyện với bạn, và bạn đang bận suy nghĩ
về việc mình sẽ phản ứng và thể hiện bản thân thế nào cho phù hợp,
bạn không thực sự nghe người kia nói gì.
Tôi có thể thấy rất nhiều bạn gật đầu.
Cái thứ hai mất đi đó là lời nói của bạn.
Đầu óc bạn gần như đình trệ,
những ngôn từ mà bạn biết đột nhiên biến đâu hết,
và bạn không thốt nên lời.
Cái thứ ba mất đi đó là sự tự tin.
Và điều tồi tệ nhất trong chuyện này là
bạn có thể chỉ không tự tin vì không thể diễn đạt rõ ràng,
nhưng người đang nói chuyện với bạn,
có thể hiểu nhầm điều đó,
như sự thiếu tự tin với năng lực làm việc của bản thân.
Vậy nên nếu muốn nói tiếng Anh đầy tự tin như Faizal,
thì đây là một việc bạn có thể làm.
Khi nói, đừng tập trung vào bản thân.
Mà hãy tập trung vào đối phương và kết quả bạn muốn đạt được.
Hãy tưởng tượng thế hệ tiếp theo của Malaysia,
tất cả đều giao tiếp với sự tự tin tuyệt vời mà Faizal có,
dù tiếng Anh đang ở trình độ nào.
Vì hãy nhớ rằng
tiếng Anh ngày nay không phải là nghệ thuật cần phải hoàn thiện,
nó chỉ là một công cụ để đạt được mục đích.
Và công cụ đó thuộc về bạn.
Xin cảm ơn.
(Vỗ tay)